III SA/Wr 294/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 6 sierpnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale III wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi R. K. na postanowienie Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący R. K. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu tego żądania podał skarżący, że nie stać go na wynajęcie prawnika oraz, że ma trudności w pisaniu pism i wniosków. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, że w ramach "dożywocia" zajmuje mieszkanie o powierzchni 24m² położone w domu jego bratanicy, jest właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni 1,08 ha oraz dzierżawi i użytkuje nieruchomość o powierzchni 17,36 ha. Jako dochody swojego gospodarstwa domowego wskazał wnioskodawca rentę chorobową w kwocie 520 zł (brutto). Z dokumentów przesłanych na wezwanie wynika, ponad dane wskazane we wniosku, że w roku 2011 uzyskał skarżący świadczenie rentowe w łącznej kwocie 6.657,44 zł, uczestniczy w kosztach energii elektrycznej oraz węgla zakupionych dla zajmowanej nieruchomości w łącznej kwocie 1.150 zł rocznie i ponosi koszty utrzymania własnego w kwocie 520 zł miesięcznie. Nadto skarżący korzysta z kredytu towarowego w kwocie 14.630 zł i uzyskuje przychody z produkcji rolnej; w maju 2012 r. otrzymał z tego tytułu kwotę 2.593,89 zł. W dniu 10 lipca 2012 r. skarżący uiścił do kasy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu kwotę 200 zł tytułem opłaty kancelaryjnej. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r. poz. 270) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2) cyt. wyżej przepisu). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych oraz ponoszenia kosztów zastępstwa procesowego stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Zdaniem referendarza sądowego ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Istotą prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika z urzędu jest natomiast nieodpłatne korzystanie strony z usług profesjonalnego pełnomocnika wskutek przejęcia przez Sąd ciężaru kosztów związanych z tą reprezentacją. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona - ze względu na swój stan majątkowy - nie jest w stanie ponieść jej kosztów. W sprawie wszczętej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów oraz opłacenia profesjonalnego pełnomocnika ustanowionego z urzędu, zostałby przeniesiony. Badanie zasadności zwolnienia wnioskodawców od kosztów postępowania (kosztów sądowych i kosztów zastępstwa procesowego) oparte jest na ocenie, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wynikające z akt sprawy, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 1) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. wykazaniu niemożności ponoszenia przez R. K. jakichkolwiek kosztów postępowania. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle powołanych regulacji prawnych i wynikających z nich zasad, referendarz sądowy doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał, że jego sytuacja materialna i rodzinna spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy. Jak wynika z akt sprawy, R. K. utrzymując swoje jednoosobowe gospodarstwo domowe z kwot uzyskiwanych z renty chorobowej oraz rolnej działalności produkcyjnej jest w stanie uiścić kwotę 200 zł tytułem opłaty sądowej. Nadto korzysta on z dodatkowego źródła finansowania w postaci kredytu. Świadczy to o posiadaniu przez wnioskodawcę możliwości wygospodarowania kwot pieniężnych pozwalających na ponoszenie pełnych kosztów postępowania sądowego w sprawie. W tym stanie rzeczy uzasadnione jest stwierdzenie, że na obecnym etapie postępowania skarżący nie wykazał, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania mu prawa pomocy. W konsekwencji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy postanowił, jak w sentencji, o odmowie przyznania R. K. prawa pomocy.