III SA/Wr 30/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Moskała po rozpoznaniu w dniu 30 września 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P W o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi P W na decyzję Wojewody D z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego postanawia: przyznać skarżącemu P W prawo pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od opłat sądowych i ustanowienie adwokata. Skarżący P W wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, w sprawie ze skargi na decyzję Wojewody D z dnia [...] r., wydaną w przedmiocie wymeldowania skarżącego z miejsca pobytu stałego. Z informacji podanych przez wnioskodawcę wynika, że prowadzi on gospodarstwo domowe z [...], a jedynym jego dochodem jest wynagrodzenie ze stosunku pracy w wysokości [...] zł brutto (po potrąceniach komorniczych [alimenty, inne] wynosi ono [...] zł netto). Dodatkowo skarżący ma na utrzymaniu [...], (niezależnie od egzekwowanych przez komornika alimentów na [...]). Wskazał, że [...] przebywa pod jego bezpośrednią opieką przez ponad [...] dni w miesiącu - tj. w każdy poniedziałek, środę, piątek i co drugi weekend, a także w dodatkowe dni, gdy nie zajmuje się nim [...]. Ponadto na co dzień zajmuje się [...]. Wskazał również, że nie posiada żadnych środków transportu, nie korzysta z żadnych form pomocy społecznej i wparcia państwowego, jego miesięczne wydatki wynoszą: opłaty za wynajem mieszkania - [...] zł, gaz, energia elektryczna, woda, ścieki - około [...] zł, opłaty za telefon - [...] zł, spłata rat - około [...] zł (łącznie: [...] zł), ponadto: alimenty - [...] zł, koszty egzekucji alimentów - [...] zł. Postanowieniem z dnia [...] r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, po rozpoznaniu sprzeciwu P W od postanowienia referendarza sądowego, odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że skarżący nie udokumentował w sposób należyty swojej sytuacji finansowej przez dołączenie np. wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, czy dowodów uiszczania opłat związanych z utrzymaniem mieszkania w deklarowanej przez niego wysokości. Sąd podkreślił, iż dochody skarżącego mają charakter stały (około [...] zł brutto), a ich wysokość przekracza kwotę minimalnego wynagrodzenia za pracę. Zaakcentował też, iż wskazana przez skarżącego wysokość ponoszonych przez niego wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania wynosi około [...] zł (bez kosztów wyżywienia). Kwota ta przewyższa otrzymywane przez niego wynagrodzenie za pracę w wysokości [...] zł netto (po dokonaniu potrąceń z tytułu egzekucji alimentów), co może prowadzić do wniosku, że skarżący ma dodatkowe źródła dochodów, których nie podał we wniosku o prawo pomocy. Wątpliwości budzi także podana przez skarżącego informacja, że [...] (ur. [...] r.) pozostaje codziennie pod jego opieką, skoro skarżący pracuje, a matka dziecka jest obecnie na urlopie [...], którego celem jest przecież sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem. Po rozpoznaniu zażalenia skarżącego, postanowieniem z dnia [...] r. sygn. akt [...] Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu. W uzasadnieniu postanowienia Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. NSA podkreślił, że w rozpoznawanej sprawie, teza sądu pierwszej instancji, iż ponoszone przez skarżącego wydatki są wyższe od uzyskiwanych przez niego dochodów, jest przedwczesna. Sąd odwoławczy wskazał, że zestawienia wydatków i dochodów skarżącego, należy dokonać w większym przedziale czasowym, nie ograniczając się tylko do jednego miesiąca. Sąd zalecił również, aby oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy, ocenić w oparciu nie tylko o informacje wskazane przez skarżącego we wniosku, ale także o inne dane, wynikające z akt sprawy. Wykonując zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z dnia [...] r., skarżący wyjaśnił, że obecnie utrzymuje [...] dzieci ([...] ur. [...] r.), a jego miesięczne wydatki wynoszą około: [...] zł opłata za mieszkanie, [...] zł opłata za energię elektryczną, [...] zł alimenty, [...] zł telefon, [...] zł spłata rat, [...] zł telewizja kablowa i internet. Wskazał, że korzysta z pomocy rzeczowej i finansowej najbliżej rodziny. Wnioskodawca przedstawił również wyciąg z rachunku bankowego za trzy miesiące. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył , co następuje: Stosownie do art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zwanej dalej p.p.s.a. ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny - rozpoznając ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy po uchyleniu poprzedniego postanowienia - związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Mając powyższe na uwadze, jak również zebrany w sprawie materiał dowodowy, Sąd rozpoznał ponownie wniosek strony o przyznanie jej prawa pomocy, stosując przepisy ustawy regulujące kwestię zwolnienia od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym może nastąpić tylko wtedy, jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania i obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Podnieść należy, iż co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Zatem prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Zdaniem Sądu podniesione przez stronę w toku postępowania okoliczności wskazują na zasadność przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Jak wynika z materiału zebranego w sprawie, skarżący w chwili obecnej uzyskuje co prawda stałe dochody (w wysokości około [...] zł po dokonaniu potrąceń egzekucyjnych), jednakże utrzymuje z nich siebie, [...] dzieci i płaci alimenty na [...]. Taka sytuacja finansowa utrzymuje się w rodzinie skarżącego od kilku miesięcy, co z pewnością nie pozwoliło skarżącemu na zgromadzenie niezbędnych do skorzystania z profesjonalnej pomocy prawnej środków. Sąd mając na względzie przedstawione we wniosku okoliczności stwierdził, że skarżący wykazał, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Konsekwencją zaś dokonania takiego ustalenia, wobec wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, było przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie całkowitym. Podejmując przedmiotowe rozstrzygnięcie, Sąd kierował się wykładnią przepisu 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przedstawioną przez Sąd II instancji, stosownie do której, w sytuacji wykazania przez stronę braku środków na pokrycie kosztów sądowych, zwolnienie następuje obligatoryjnie. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.