III SA/Wr 309/09

Wiesław Jakubiec - referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu po rozpoznaniu w dniu 28 sierpnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restruktu- ryzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. z dnia [...] nr [..] w przedmiocie odmowy przyznania płatności ONW na rok 2008 postanawia: 1. przyznać prawo pomocy w części dotyczącej zwolnienia z obo- wiązku uiszczenia każdorazowej opłaty sądowej w zakresie przekraczającym kwotę 50 zł (pięćdziesiąt złotych); 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W odpowiedzi na wezwanie o uzupełnienie braku skargi poprzez uiszczenie wpisu sądowego w wysokości 200 zł, skarżący złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata wskazując w uzasadnieniu, że gospodarstwo domowe prowadzi z żoną, córką i wnukiem, łączny ich dochód wynosi 1.700 zł, a z posiadanych składników majątkowych wymienił "pastwisko" o pow. 1, 58 ha. W piśmie z dnia 16 sierpnia 2009 r. wnioskodawca oświadczył, że jego świadczenie emerytalne wynosi 950, 72 zł, jego żony- 1.194, 48 zł, a jego córka jest osobą bezrobotną. Dodał, że w posiadanym gospodarstwie rolnym produkują na potrzeby żywieniowe pięcioosobowej (!) rodziny, a dopłata z Unii Europejskiej wynosi 923 zł. Z załączonych do wniosku rachunków wynika, że rodzina skarżącego ponosi następujące wydatki: opłata za gaz (za 2 m-ce)- 124, 40 zł; za mieszkanie (w tym wywóz śmieci, wodę, ogrzewanie)- 399, 08 zł; za energię elektryczną (za 2 m-ce)- 79, 62 zł. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym- zwanej dalej u.p.s.a. (Dz. U. Nr 153, poz. 127 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 u.p.s.a.), gdy zaś wykaże tylko, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 u.p.s.a.) wówczas Sąd może przyznać mu prawo pomocy w zakresie częściowym. Podniesione przez skarżącego w toku postępowania okoliczności wskazują na zasadność uwzględnienia wniosku w części. Konieczność partycypowania przez skarżącego w kosztach sądowych (choćby w niewielkim zakresie) znajduje uzasadnienie w posiadanej przez niego sytuacji materialnej. W ocenie Sądu osiągany przez rodzinę skarżącego dochód (powyżej 2.100 zł + dopłata z Unii Europejskiej) w zestawieniu z wysokością niezbędnych dla nich miesięcznych wydatków (ok. 500 zł) jest wystarczający aby sfinansować zarówno ww. wydatki, jak i ustaloną opłatę sądową. Nadto z oświadczenia skarżącego wynika, że posiadane gospodarstwo rolne w znacznym zakresie zapewnia jego rodzinie środki żywnościowe. Przyznanie prawa pomocy to w istocie "kredytowanie" kosztów postępowania z budżetu Państwa (czyli jest to dodatkowe obciążenie innych obywateli) i dlatego winno być udzielane wyjątkowo. W przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Warunkiem przyznania prawa pomocy jest taka sytuacja, w której z przyczyn od strony nienależnych, nie jest ona w stanie ponieść kosztów postępowania. Można mieć wątpliwości czy aktualna sytuacja finansowa skarżącego jest tylko następstwem niezawinionych przez niego zdarzeń. Nikt nie kwestionuje prawa skarżącego do swobodnego rozdysponowywania swoimi zasobami finansowymi i majątkiem na rzecz swoich bliskich (np. łożąc na utrzymywanie córki i wnuka), ale niemobilizowanie pełnoletniej córki do podjęcia zatrudnienia czy tolerowanie faktu, iż mimo- takiego obowiązku- nie dochodzi ona na rzecz swojego dziecka alimentów od jego ojca nie może - zdaniem Sądu- stanowić okoliczności uzasadniającej przyznanie takiej osobie prawa pomocy w pełnym zakresie. Zaznaczyć należy, że zmiany oświadczeń skarżącego w kilku kwestiach (np. wysokość dochodu czy ilość osób w gospodarstwie domowym) zrodziła pewne wątpliwość Sądu co do wiarygodności wnioskodawcy. Ustosunkowując się do wniosku o ustanowienie radcy prawnego lub adwokata podkreślić należy, iż ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem administracyjnym I instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy, bowiem sąd ten obowiązany jest czuwać nad tym by stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 u.p.s.a.). Skarga dla Sądu ma wyłącznie walor niewiążącej informacji o wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu, bowiem Sąd z urzędu zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa jakie stwierdzi badając daną sprawę. Sąd także ocenia czy organy administracyjne zastosowały wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze (art. 134 u.p.s.a.). Wskazane uregulowania gwarantują, że niezależnie od błędnie lub nieudolnie formułowanych przez skarżącego zarzutów czy braku jego zaangażowania w postępowanie sądowoadministracyjne (skarżący nie ma obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach Sądu) akt będący przedmiotem zaskarżenia zostanie wszechstronnie przez Sąd zbadany pod względem jego zgodności z prawem (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 1134/04). W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 245 § 2, § 3 i § 4 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 u.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.