III SA/Wr 329/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Strzebinczyk (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Jankowska-Szostak, Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska, Protokolant Katarzyna Dziok, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 10 listopada 2011 r. sprawy ze skargi "A" Sp. z o.o. w K. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania w sprawie cofnięcia rejestracji automatu o niskich wygranych oddala skargę. Zaskarżonym rozstrzygnięciem – wydanym po rozpatrzeniu zażalenia Spółki – Dyrektor Izby Celnej we W. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Celnego w L. z dnia [...] r. (Nr [...]), w którym ten ostatnio wymieniony organ odmówił zawieszenia postępowania w sprawie cofnięcia rejestracji automatu o niskich wygranych. W uzasadnieniu swojego orzeczenia organ wyższego stopnia wywodził, iż zasadą jest ciągły, nieprzerwany bieg postępowania administracyjnego, a niezakończenie toczącej się sprawy karno-skarbowej nie stanowi zagadnienia wstępnego (w rozumieniu art. 201 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej). Brak jest zatem podstawy do obligatoryjnego zawieszenia postępowania, o której mowa w tym przepisie. W skardze do tutejszego Sądu pełnomocnik Spółki zarzucił naruszenie przez Dyrektora Izby Celnej art. 201 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej, poprzez niezastosowanie tego przepisu. Autor skargi zażądał w związku z tym uchylenia kwestionowanego postanowienia, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lub art. 145 § 1 pkt 2 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i zasądzenia kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi wyrażono pogląd, że ustalenia postępowania karnego bądź karno-skarbowego, które miałoby wykazać, czy w sprawie został popełniony czyn zabroniony stypizowany w art. 107§ 1 KKS, stanowi zagadnienie wstępne, w rozumieniu art. 201 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej. Zdaniem strony skarżącej, kierunek rozstrzygnięcia we wszczętym postępowaniu administracyjnym jest bowiem uzależniony od orzeczenia wydanego w sprawie karno-skarbowej. Odmienne rozumowanie organu prowadzi w istocie do przyjęcia, że w postępowaniu administracyjnym ustalana byłaby jedna z podstaw odpowiedzialności karnej, co naruszałoby kompetencje sądów, sprawujących wszak wymiar sprawiedliwości, zgodnie z przepisami Konstytucji. W odpowiedzi strona przeciwna wniosła o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 2 in principio ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej – w skrócie – "p.p.s.a."), w tym także – jak w niniejszej sprawie – na tego typu postanowienie wydane przez organy celne. Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno postanowienia uchybiającego prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a"), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. "b"), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. "c"). Jeśli jednak weryfikowane orzeczenie jest zgodne z prawem, sąd jest zobowiązany do oddalenia skargi, stosownie do dyspozycji art. 151 p.p.s.a. Biorąc pod rozwagę przytoczone zasady oceny dokonywanej przez sądy administracyjne, należy stwierdzić, iż skarga nie mogła być uwzględniona. W sporze o to, czy toczące się postępowanie karno-skarbowe, które miałoby przesądzić o popełnieniu czynu penalizowanego w art. 107 § 1 KKS, stanowi zagadnienie wstępne (w rozumieniu art. 201 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej) dla załatwienia sprawy cofnięcia rejestracji automatu o niskich wygranych, należy zdecydowanie podzielić stanowisko organów celnych. Wedle art. 201 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej: "Organ podatkowy zawiesza postępowanie: ... 2) gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji jest uzależnione od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd;". W literaturze przedmiotu przyjmuje się, iż pojęcie "zagadnienia wstępnego" obejmuje sytuacje, "w których wydanie orzeczenia merytorycznego w sprawie będącej przedmiotem postępowania przed właściwym organem, uwarunkowane jest uprzednim rozstrzygnięciem wstępnego zagadnienia prawnego. Ocena zaś tego zagadnienia wstępnego, gdyby ono w sobie mogło być przedmiotem odrębnego postępowania (tzn. w oderwaniu od sprawy, na tle której wystąpiło), należy ze względu na jego przedmiot do kompetencji innego organu państwowego niż ten, przed którym toczy się postępowanie w głównej sprawie. Jest to poza tym zagadnienie otwarte, tzn. nie było przedtem (element stosunku czasowego) prawomocnie przesądzone na właściwej drodze. Jego treścią może być wypowiedź co do uprawnienia lub obowiązku, stosunku albo zdarzenia prawnego albo inne jeszcze okoliczności mające znaczenie prawne" (tak B. Graczyk, O niektórych zagadnieniach prejudycjalności w orzecznictwie administracyjnym, ZNUŁ. Nauki Humanistyczno-Społeczne 1965, Nr 38, seria I, s. 91-92). W konsekwencji, zawieszenie postępowania na tej podstawie jest obowiązkowe jedynie w razie łącznego (koniunkcja wymogów!) spełnienia następujących przesłanek: 1) główne postępowanie administracyjne jest w toku; 2) rozstrzygnięcie sprawy rozpatrywanej w owym, głównym postępowaniu zależy (celowe podkreślenie Sądu) od wcześniejszego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd; 3) zagadnienie wstępne nie zostało jeszcze rozstrzygnięte (por. B. Adamiak, w: B. Adamiak, J. Borkowski, R. Mastalski, J. Zubrzycki, Ordynacja podatkowa. Komentarz, Warszawa 2009, s. 803). Szczególne znaczenie trzeba bezsprzecznie przypisać prawidłowemu ustaleniu istnienia (bądź nieistnienia) zależności, o której mowa w drugiej przesłance zaprezentowanego katalogu wymogów. Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela w tym zakresie w pełni stanowisko wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 10 sierpnia 1983 r. (I SA 481/83, ONSA 1983, Nr 2, poz. 65), w myśl którego: "organ zawiesza postępowanie administracyjne jedynie wówczas, gdy bez uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia prejudycjalnego przez inny organ lub sąd wydanie decyzji nie będzie możliwe" (kolejne, celowe podkreślenie Sądu). Jest oczywiste, że w rozpoznawanym przypadku zależność tego typu nie występuje. Z dwóch co najmniej powodów, na które zwrócił zresztą trafnie uwagę organ zażaleniowy w uzasadnieniu postanowienia, kontrolowanego w ramach niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego. Po pierwsze, w świetle stosownych przepisów umożliwiających cofnięcie rejestracji automatu do gier o niskich wygranych (tzn.: § 14 ust. 5 rozporządzenia MF z dnia 3 czerwca 2003 r. w sprawie warunków urządzania gier i zakładów wzajemnych – Dz. U. Nr 102, poz. 946 ze zm., w związku z art. 129 ust. 3 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych – Dz. U. Nr 201, poz. 1540 ze zm.), która to kwestia stanowi przedmiot zasadniczego (głównego) postępowania w sprawie, istotne jest wyłącznie wykazanie, że konkretny automat umożliwiał grę za stawkę wyższą niż określona w przepisach. Dla tego postępowania nie mają natomiast znaczenia ani przyczyny takiego stanu, ani wina konkretnej osoby, która do tego stanu doprowadziła. Po drugie, ustalenie, czy automat spełniał wymagania wskazane w przepisach może być dokonane samodzielnie przez organy celne w ramach prowadzonego przez nie postępowania, z wykorzystaniem istniejących środków dowodowych, bez potrzeby oczekiwania na efekty postępowania karno-skarbowego co do ewentualności popełnienia czynu stypizowanego w art. 107 § 1 KKS oraz rozstrzygnięcia kwestii ewentualnej winy i odpowiedzialności karno-skarbo-wej za ten czyn. Nie można się też zgodzić z twierdzeniem strony skarżącej o rzekomym naruszeniu kompetencji sądów powszechnych, poprzez załatwienie sprawy administracyjnej przed zakończeniem postępowania karno-skarbowego. Zgodność z prawem decyzji organów celnych podlega przecież zarówno weryfikacji w trybie instancyjnym, jak i kontroli sądowoadministracyjnej. Rozstrzygnięcie podjęte przez te organy nie będzie przy tym dotyczyć zagadnień należących do właściwości sądów. Rozstrzygając sprawę ewentualnego cofnięcia rejestracji automatu do gry o niskich wygranych, organy nie będą przecież decydować ani o popełnieniu czynu zabronionego, ani o winie i związanej z tym odpowiedzialności. Wbrew odmiennemu poglądowi skarżącej Spółki, w kontrolowanej sprawie nie zachodziła zatem podstawa do zawieszenia postępowania, wymieniona w art. 201 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej. Dlatego też organy zasadnie odmówiły zawieszenia. W konsekwencji takiej oceny Sądu skargę należało oddalić, zgodnie z dyspozycją art. 151 p.p.s.a.