III SA/Wr 33/18

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 12 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale III wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. B. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący A. B. złożył w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu wskazał, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną i synem, ich dochodami jest emerytura skarżącego w kwocie 916 zł, emerytura jego żony w kwocie odpowiednio 1.087 zł oraz wynagrodzenie za pracę ich syna w kwocie 3.238 zł. Jako miesięczne zobowiązania oraz stałe wydatki swojego gospodarstwa domowego wnioskodawca wskazał kwotę 2.600 zł kosztu zakupu wyżywienia, 200 zł – opłaty za wodę i ścieki, kwotę 550 zł opłaty za opał, kwotę120zł – opłaty za gaz, kwotę 130 zł opłaty za energię, kwotę 400 zł – kosztu zakupu ubrań, kwotę 350 zł – kosztu wizyt lekarskich i zakupu leków, kwotę 65 zł – składki ubezpieczenia samochodu, kwotę 250 zł – za zakup benzyny, kwotę 100 zł – opłaty za telefon i internet oraz kwotę 400 zł przeznaczaną na pozostałe wydatki, w tym bieżące naprawy, środki czystości i prasę. Z dokumentów przesłanych na wezwanie wynika, ponad dane wskazane we wniosku, że średnie wynagrodzenie syna skarżącego z ostatnich trzech miesięcy wyniosło 3.238,03 zł, oraz że na jego rachunku bankowym w dniu 2 lutego 2018 r. znajdowała się kwota 26.485,34 zł, natomiast na rachunku bankowym skarżącego – kwota 2.310,85 zł. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy procesowej). Częściowe zwolnienie z opłat lub wydatków może z kolei polegać - zgodnie z przepisem art. 245 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Przechodząc do rozważań na zasadnością przyznania stronie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, należało stwierdzić, że wyżej powołane unormowanie winno być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania zwią-zane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Nale-ży zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia tych kosztów stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi i sposobu dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów postępowania sądowego można wysnuć wniosek, że są one zasadą, natomiast zwolnienie z ich ponoszenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów postępowania sądowego jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Zdaniem referendarza sądowego ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. W sprawie wszczętej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów sądowych zostałby przeniesiony. Badanie zasadności zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych oparte jest na ocenie, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wynikające z akt sprawy, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. wykazaniu niemożności ponoszenia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle powołanych regulacji prawnych i wynikających z nich zasad oraz reguł logicznego myślenia i doświadczenia życiowego referendarz sądowy doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał, iż w jego sytuacji materialnej i rodzinnej zaistniała przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z przedłożonych do akt sprawy dokumentów wynika bowiem, że w sytuacji dysponowania przez gospodarstwo domowe skarżącego miesięcznym dochodem w łącznej kwocie 5.241 zł, z którego wydatkuje na swoje utrzymanie kwotę 5.165 zł, zgromadziło ono oszczędności w łącznej kwocie 28.796,19 zł. Oznacza to, że po poniesieniu kosztów utrzymanie siebie i swojej rodziny gospodarstwo domowe skarżącego dysponuje środkami pieniężnymi, które może przeznaczyć na koszty sądowe w sprawie. Z akt sprawy nie wynika, że kwota ta przeznaczona jest na ponoszenie na koszty utrzymania koniecznego skarżącego i jego rodziny, które zgodnie z wyżej powołanym unormowaniem mają pierwszeństwo przed kosztami sądowymi ciążącymi w sprawie na skarżącym. W tym stanie rzeczy referendarz sądowy, działając na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił jak w sentencji.