III SA/Wr 332/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Guziński Sędziowie Sędzia NSA Ryszard Pęk (sprawozdawca) Sędzia WSA Marcin Miemiec Protokolant Ewa Bogulak po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 18 grudnia 2007r. sprawy ze skargi A.N. na decyzję Wojewody z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza J. Z. z dnia [...]. nr [...] II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącej A. N. kwotę 357 zł (trzysta pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania III. stwierdza, że decyzje wymienione w punkcie I nie podlegają wykonaniu. Zaskarżoną decyzją Wojewoda, po rozpatrzeniu odwołania A.N. (dalej: skarżąca), utrzymał w mocy decyzję Burmistrza J. Z. z dnia [...] (nr [...]), orzekającą o wymeldowaniu skarżącej z miejsca pobytu stałego w J. Z. przy ulicy [....] W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wyjaśnił, że postępowanie w sprawie wymeldowania skarżącej z miejsca pobytu stałego, wszczęte zostało na wniosek właścicieli nieruchomości – M.K., W. K. i G.G. którzy we wniosku z dnia [...] podnieśli, że nie mieszka ona w miejscu swojego stałego zameldowania od około 8 lat. Podał, że w wyniku przeprowadzonego postępowania administracyjnego organ pierwszej instancji ustalił, że skarżąca opuściła miejsce zameldowania Ponadto, z uzyskanych z państwowych zasobów ewidencyjnych dokumentów wynikało, że od 1996 r. przebywała ona w Ł. przy ulicy P.29. Natomiast na od [...] do dnia [...] zameldowana została na pobyt czasowy w G. przy ulicy P.. W dalszej części uzasadnienia decyzji organ odwoławczy wskazał, że nieruchomość mieszkalna, w której zameldowana na pobyt stały jest skarżąca stanowi własność wnioskodawców. W budynku tym, w dniu [...] przeprowadzono wizję lokalną w obecności stron postępowania, która pozwoliła na ustalenie, że budynek jest w złym stanie technicznym, nie ma dopływu prądu ani gazu, wymaga kapitalnego remontu. Nadto wskazano, że w pokoju zajmowanym wcześniej przez stronę, znajdują się co prawda meble, nie ma w nim jednak rzeczy codziennego użytku. Jak następnie podniósł organ odwoławczy, skarżąca nie kwestionowała faktu opuszczenia lokalu w J. Z., wskazując, że w czasie pobytu w miejscowości, nocuje u sąsiadki, ponieważ stan budynku nie pozwala na zamieszkanie. W pisemnych wyjaśnieniach z dnia [...] podniosła, że ze względu na podeszły wiek (75 lat) i zły stan zdrowia, jak i brak środków na przeprowadzenie w domu stosownego remontu i ogrzewania go, zmuszona została wyjechać do siostrzenicy, gdzie otoczono ją opieką. Wskazała stanowczo, że dom w J. Z. jest jej domem, miejscem stałego pobytu, które opuściła jedynie czasowo ze względu na niezależne od niej Sygn. akt III SA/Wr 332/07 okoliczności. Podniosła także, że miejsce zameldowania często odwiedza i że tam znajdują się groby jej bliskich. Dodatkowo, podczas przesłuchania w dniu [...]., wyjaśniła, że w miejscu stałego pobytu zameldowana jest i zamieszkuje od 1974 r. Wówczas, wraz z mężem zawarli z właścicielami posesji umowę kupna sprzedaży, jednak jedynie przy świadkach, a nie przed notariuszem, zatem nie była ona skuteczna. Obecnie toczy się postępowanie cywilne z udziałem spadkobierców poprzednich właścicieli nieruchomości, z jej wniosku – o zasiedzenie nieruchomości. Podniosła, że w lokalu w J. Z. koncentrują się jej sprawy życiowe, ponieważ tam znajdują się wszystkie jej meble, wyposażenie, dorobek. Przyznała, że od około 10 lat przebywa przede wszystkim u znajomych i rodziny, jednak podyktowane jest to wyłącznie stanem jej zdrowia. Organ odwoławczy podkreślił, że skarżąca nie potrafiła jednoznacznie określić czy powróci do miejsca pobytu stałego i czy pozostanie w nim na stałe i w jego ocenie uzależniała ewentualne zamieszkanie w lokalu od wyniku postępowania cywilnego o zasiedzenie, co w świetle obowiązujących przepisów pozostawało bez wpływu na wydanie decyzji administracyjnej w przedmiocie wymeldowania. Podsumowując zajęte stanowisko, organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przytoczył treść art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, będącego podstawą prawną wydanej decyzji i wyjaśnił, że ustalony dziesięcioletni okres niezamieszkiwania, potwierdzał trwałe opuszczenie lokalu, a zatem spełnione zostały ustawowe przesłanki wymeldowania. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie powyższej decyzji i zarzucił, że wydano ją z naruszeniem prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych. W uzasadnieniu podniósł, że ustalony w toku postępowania stan faktyczny, wbrew stanowisku organów meldunkowych, nie uzasadniał wymeldowania skarżącej. Podkreślił, że pomimo czasowego (ze względów zdrowotnych) opuszczenia lokalu, skarżąca często do miejsca zameldowania powraca, tam znajdują się jej rzeczy osobiste, wykonuje też w budynku drobne prace. W skardze przyznano, że w czasie takich odwiedzin skarżąca przebywa u sąsiadki, jednak podkreślono, że zachowanie takie wymuszone jest stanem technicznym lokalu przy ulicy [...] Nade Sygn. akt III SA/Wr 332/07 wszystko jednak wywodzono, że gdyby zamiarem skarżącej było trwałe opuszczenie miejsca pobytu stałego, nie podejmowałaby ona starań o stwierdzenie zasiedzenia nieruchomości. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Podstawą materialnoprawną rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie jest przepis art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.). W myśl przytoczonego przepisu organ administracji wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 2 miesiące i jednocześnie nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Pobyt stały w danym lokalu oznacza zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego lub długotrwałego przebywania, z wolą koncentracji w danym miejscu swoich spraw życiowych, w tym założenia ośrodka osobistych i majątkowych interesów (art. 10 ust. 1 w związku z art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego zgodnie przyjmuje się, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 powołanej ustawy jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Do stwierdzenia "opuszczenia lokalu bez wymeldowania" w rozumieniu art. 15 ust. 2 nie wystarczy samo fizyczne opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu, konieczne jest, aby fizycznemu przebywaniu osoby w innym miejscu, niż miejsce pobytu stałego, towarzyszył zamiar stałego związania się z tym innym miejscem, urządzenia w nim swego trwałego centrum życiowego (por. wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2001 r., sygn. akt V SA 3169/00, LEX nr 50123; wyrok NSA z dnia 10 lutego 1989 r., sygn. akt SA/Wr 789/88, ONSA 1989/2/72). Oczywiste jest przy Sygn. akt III SA/Wr 332/07 tym, że ocena charakteru pobytu nie może ograniczać się do bezkrytycznego przyjęcia oświadczenia woli wnioskodawcy, co do jego zamiarów. Istotne są bowiem przede wszystkim obiektywne okoliczności faktyczne. W świetle takiej regulacji ustalenia w sprawie wymagało, czy skarżąca rzeczywiście trwale i dobrowolnie opuściła miejsce dotychczasowego stałego pobytu w lokalu w J.Z. przy ulicy [...] w znaczeniu art. 15 ust. 2 powyższej ustawy, nie dopełniając obowiązku wymeldowania się. Obowiązek wykazania tej przesłanki (opuszczenia lokalu) spoczywa nie tylko na osobie wnioskującej o wymeldowanie, ale także na organie ewidencyjnym prowadzącym postępowanie, które winno być zgodne z zasadami określonymi w art. 7, 77 k.p.a. Sformułowana w art. 7 k.p.a. zasada prawdy obiektywnej stanowi, że "w toku postępowania organy administracji publicznej podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego". Rozwinięciem tej zasady jest art. 77 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Powyższe regulacje wskazują na organ administracji jako podmiot, na którym spoczywa obowiązek przeprowadzenia postępowania dowodowego w sposób zmierzający do jak najdokładniejszego wyjaśnienia sprawy. Chodzi tu nie tylko o podejmowanie różnorodnych czynności w postępowaniu dowodowym, ale także o zapewnienie, by dowody na których oparto rozstrzygnięcie były wiarygodne. Przeprowadzenie czynności dowodowych z zachowaniem wymaganych procedur jest szczególnie ważne w przypadku postępowań, w których uczestniczą strony mające przeciwstawne interesy – jak w rozpoznawanej sprawie. W przedmiotowej sprawie uchybiono tym wymogom, gdyż nie ustalono i nie rozważono wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla podjęcia niewadliwego rozstrzygnięcia. Poza sporem w rozpoznawanej sprawie jest okoliczność, że skarżąca od 1997r. przebywa regularnie i przez długie okresy czasu poza miejscem zameldowania na pobyt stały. Potwierdzają to dane uzyskane z ewidencji ludności, z których wynika, że skarżąca od 1996 r. była zameldowana czasowo w Ł. następnie w G.. To zatem, że skarżąca nie przebywa fizycznie w dotychczasowym miejscu zameldowania na pobyt stały jest niekwestionowane. Sygn. akt III SA/Wr 332/07 Ustalenia wymagał natomiast charakter opuszczenia miejsca zameldowania, w tym zwłaszcza, czy skarżąca uczyniła to dobrowolnie i z zamiarem trwałym. W tym kontekście podkreślić należy, że w toku postępowania administracyjnego skarżąca kwestionowała dobrowolność i trwałość opuszczenia miejsca pobytu stałego, wskazując, że zmusiła ja do tego sytuacja życiowa – zły stan zdrowia i brak środków na utrzymanie domu. Początkowo nie potrafiła określić czy powróci do lokalu w J. Z., jednakże przesłuchana w dniu [...] stanowczo oznajmiła, że zamierza do mieszkania powrócić, wyremontować dom i w nim pozostać. Organy meldunkowe obu instancji nie odniosły się w żaden sposób do takiego stanowiska skarżącej opierając się w uzasadnieniu decyzji jedynie na jej pierwotnym oświadczeniu, co do braku pewności dalszego zamieszkania w J. Z. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazywano już, że nie dochodzi do opuszczenia miejsca zameldowania na pobyt stały w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r., jeżeli opuszczenie to zostaje wymuszone sytuacją niezależną od strony, związaną z jej złym stanem zdrowia i koniecznością przebywania w innym miejscu, gdzie możliwe jest zapewnienie jej należytej opieki i pomocy (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 4 października 2005 r. IV SA/Wa 1234/05, LEX nr 217431). Dla wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy nie bez znaczenia pozostawało ustalenie czy istotnie – jak utrzymywała skarżąca – często bywa ona w miejscu zameldowania na stałe. Już w samym toku postępowania administracyjnego, stawiała się trzykrotnie przed organami meldunkowymi, bez wezwania z ich strony (w dniu 22 września 2006 r., 9 października 2006 r. i 16 października 2006 r.). Fakt ten jednak został zupełnie pominięty w czasie przeprowadzonej przez organy oceny okoliczności faktycznych sprawy. W tym świetle z naruszeniem wskazanych wyżej przepisów art. 7 i 77 kpa a także art. 107 § 4 kpa organy prowadzące postępowanie nie odniosły się do sprzecznych ze sobą oświadczeń stron (wnioskodawców i skarżącej), oraz nie uzasadniły należycie przyjętego stanowiska, że skarżąca nie zamierza na powrót skoncentrować swych spraw życiowych w J.Z. mimo jej stanowczego stanowiska, że wróci do miejsca pobytu stałego. W zaistniałej sytuacji rzeczą organów meldunkowych było dokonanie szczegółowej analizy Sygn. akt III SA/Wr 332/07 wszystkich okoliczności i dokonanie weryfikacji zebranych zeznań stron i świadków, a następnie, wskazanie w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia, dlaczego jednym dowodom przyznano walor wiarygodności, podczas gdy odmówiono go innym. Zaskarżona decyzja takiej analizy i oceny nie zawiera, uniemożliwiając tym samym kontrolę podjętych decyzji. Wskazane wyżej uchybienia musiały skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji, gdyż naruszenie przywołanych wyżej przepisów postępowania mogły mieć wpływ na wynik sprawy. Nie można bowiem wykluczyć, że wyniku prawidłowo przeprowadzonej oceny całokształtu okoliczności sprawy zapadłaby w sprawie decyzja o innej treści. Z tych względów, wobec stwierdzenia naruszenia art. 7, art. 77 i art. 107 § 4 kpa, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji. O kosztach postępowania sądowoadministracyjnego orzeczono na podstawie art. 200 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz § 18 ust. 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 z 2003r.). Na zasądzoną w punkcie II wyroku kwotę składają się: koszty zastępstwa procesowego (240 zł), zwrot uiszczonego wpisu sądowego w wysokości 100 zł, oraz zwrot poniesionej opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł. Orzeczenie zawarte w punkcie III znajduje umocowanie w art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.