III SA/Wr 340/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anetta Chołuj Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Borońska Asesor WSA Anna Kuczyńska-Szczytkowska (sprawozdawca) po rozpoznaniu w Wydziale III w dniu 13 sierpnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z dnia 21 czerwca 2024 r. nr 0201-IEE1.7192.68.2024.2 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie skargi na czynność egzekucyjną uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego Wrocław-Stare Miasto z dnia 25 kwietnia 2024 r. nr 0227-SEE.7113.257.2024.3.KA. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 21 czerwca 2024 r. (nr 0201-IEE1.7192.68.2024.2) Dyrektor Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu (dalej: DIAS, organ II instancji) utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego Wrocław – Stare Miasto (dalej: NUS, organ egzekucyjny) z 25 kwietnia 2024 r., nr 0227-SEE.7113.257.2024.3.KA w sprawie odmowy wszczęcia postępowania w przedmiocie skargi A. B. (dalej: skarżący) na czynność egzekucyjną w postaci zajęcia rachunku bankowego skarżącego w A. Bank S.A. dokonanego zawiadomieniem z 15 września 2023 r. Z akt sprawy wynika, że NUS prowadzi wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego z 13 września 2023 r., nr [...]. Zawiadomieniem z 15 września 2023 r. NUS dokonał zajęcia rachunku bankowego skarżącego w A. Bank S.A. Zawiadomienie to wraz z tytułem wykonawczym skarżący odebrał osobiście 19 września 2023 r. Pismem z 20 marca 2024 r. skarżący zakwestionował czynność egzekucyjną – wypłatę środków z jego zajętego rachunku bankowego z 18 marca 2024 r. w kwocie 375,66 zł, która – w jego ocenie – została bezprawnie wypłacona z rachunku bankowego, z pominięciem kwoty wolnej od zajęcia. Podkreślił, że organ egzekucyjny nie miał prawa przyjąć od banku wypłaconej kwoty 375,66 zł, ponieważ obowiązuje kwota wolna od zajęcia. NUS pismem z 26 marca 2024 r. wezwał skarżącego do złożenia pisemnych wyjaśnień niezbędnych do prawidłowego zakwalifikowania wniosku. Wezwanie to zostało doręczone w trybie art. 44 k.p.a. Postanowieniem z 25 kwietnia 2024 r. NUS na podstawie art. 61a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572 ze zm., dalej: k.p.a.) odmówił wszczęcia postępowania w sprawie skargi na czynność egzekucyjną z uwagi na uchybienie siedmiodniowego terminu do jej wniesienia. W zażaleniu na ww. postanowienie skarżący wskazał, że zaskarżona czynność (pobranie kwoty) została dokonana 18 marca 2024 r., a nie jak wskazuje organ egzekucyjny 15 września 2023 r. Pobranie kwoty 375,66 zł jest w jego ocenie bezprawne, ponieważ narusza prawo do kwoty wolnej od zajęcia. DIAS w zaskarżonym postanowieniem z dnia 21 czerwca 2024 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie NUS. W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że NUS nieprawidłowo oparł swoje rozstrzygnięcie na art. 61a k.p.a., ponieważ art. 17 § 1c u.p.e.a. ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2023 r., poz. 2505 ze zm., dalej: u.p.e.a.) wprost wskazuje, że w sytuacji gdy podanie zostało wniesione po terminie organ egzekucyjny stwierdza, w drodze postanowienia, uchybienie terminu do wniesienia skargi, wniosku lub innego podania, którego wniesienie jest ograniczone terminem. Na takie postanowienie przysługuje zażalenie. W sprawie przesłanką, która zadecydowała o braku możliwości merytorycznego rozpoznania podania było uchybienie terminu do jego wniesienia i ta okoliczność wynika wprost z postanowienia NUS. Skoro nie ma wątpliwości co do przesłanki, która przesądziła o wydanym postanowieniu, to przyjęty przez organ egzekucyjny tryb postępowania, zdaniem DIAS, można uznać za dopuszczalny. Rozpatrzenie pisma skarżącego na podstawie art. 17 u.p.e.a. zakończyłoby się również postanowieniem formalnym stwierdzającym uchybienie terminu do złożenia podania. DIAS wskazał, że organ egzekucyjny zakwalifikował podanie skarżącego, jako skargę na czynność egzekucyjną w postaci zajęcia rachunku bankowego i w tym trybie je rozpoznał. Do takiego działania organ egzekucyjny był w pełni uprawniony, gdyż wybór trybu załatwienia sprawy został poprzedzony niezbędnymi czynnościami wyjaśniającymi. DIAS podkreślił, że zawiadomienie z 15 września 2023 r. skarżący odebrał osobiście 19 września 2023 r. Termin na wniesienie skargi upłynął więc 26 września 2023 r. Skargę z 20 marca 2024 r. skarżący wniósł do organu egzekucyjnego 21 marca 2024 r., tj. już po wskazanym siedmiodniowym terminie do jej wniesienia. Skoro z akt sprawy w sposób oczywisty wynika, że termin do wniesienia skargi na czynność egzekucyjną nie został dochowany, organ egzekucyjny nie miał możliwości merytorycznego odniesienia się do argumentów podniesionych we wniosku i zasadna była odmowa wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia skargi na czynność. Organ II instancji podzielił stanowisko NUS, zgodnie z którym za realizację zajęcia rachunku bankowego odpowiedzialny jest bank, a nie organ egzekucyjny. To oznacza, że realizacja zajęcia egzekucyjnego przez bank odbywa się w trybie przepisów ustawy Prawo bankowe, a nie u.p.e.a. Wspomniane przez skarżącego potrącenie nie jest odrębną czynnością egzekucyjną lecz jest działaniem, które bank podejmuje w ramach realizacji zajęcia rachunku bankowego. Nie jest to tym samym czynność, która zmierza do zastosowania środka egzekucyjnego (bo w sprawie ten środek już jest zastosowany - zajęcie rachunku bankowego już nastąpiło). Dla okoliczności opisanych przez skarżącego istotne znaczenie, jak wskazał DIAS, ma natomiast to, że po dokonaniu zajęcia rachunku bankowego za prawidłową realizację zajęcia egzekucyjnego odpowiada bank i to on weryfikuje wysokość możliwych potrąceń. Organ egzekucyjny nie podejmuje swoich działań na podstawie art. 54 ustawy Prawo bankowe, a tym samym działania NUS w żaden sposób nie mogą naruszać ww. przepisu, jak podnosi skarżący. W skardze do sądu administracyjnego skarżący wniósł o: uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia wydanego w pierwszej instancji i zasądzenie od organu kosztów sądowych w wysokości 200 zł oraz 2.400 zł tytułem zwrotu kosztów adwokackich. Podkreślił, że zaskarżone postanowienia rażąco naruszają art. 7-12 k.p.a. w związku przepisami u.p.e.a., bowiem organ I instancji nie ma prawa samowolnie zmieniać treści jego skargi (co do terminu zaskarżonej czynności), ponieważ skarga z 20 marca 2024 r. dotyczy rażącego naruszenia art. 54 ustawy Prawo Bankowe i art. 2 Konstytucji RP w zakresie bezprawnej wypłaty kwoty 375,66 zł z jego konta, a nie samego zajęcia z września 2023 r., jak błędnie podaje organ. Skarżący podkreślił, że skarga złożona 2 dni po czynności podlega rozpoznaniu, a wskazana kwota, jako część kwoty wolnej od zajęcia, powinna zostać zwrócona na jego konto w terminie 30 dni. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Przedmiotem skargi w sprawie było postanowienie DIAS utrzymujące w mocy postanowienie NUS o odmowie wszczęcia postępowania z powodu wniesienia przez skarżącego skargi na czynność egzekucyjną z uchybieniem terminu. Organy obu instancji uznały, że przedmiotem skargi była czynność zajęcia rachunku bankowego z 15 września 2023 r. Zawiadomienie o tej czynności skarżący odebrał osobiście 19 września 2023 r. Termin na wniesienie skargi upłynął więc 26 września 2023 r. Skargę skarżący wniósł 21 marca 2024 r., a więc z uchybieniem siedmiodniowego terminu. Skarżący konsekwentnie przy tym twierdził – zarówno w zażaleniu, jaki w skardze, że zaskarżoną czynnością nie było samo zajęcie rachunku bankowego, ale pobranie kwoty 375,66 zł z jego konta w dniu 18 marca 2024 r. Według organów to do banku należy ocena, czy na rachunku zobowiązanego znajdują się środki podlegające egzekucji i to bank weryfikuje wysokość możliwych potrąceń, a organ egzekucyjny nie kontroluje prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego. Sąd dokonując kontroli legalności zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego je rozstrzygnięcia, stwierdził, że naruszają one prawo w stopniu skutkującym koniecznością ich uchylenia. Zgodnie z art. 54 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego. Podstawą skargi jest: 1) dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy; 2) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej. Skarga na czynność egzekucyjną określa zaskarżoną czynność egzekucyjną, zakres żądania i jego uzasadnienie (art. 54 § 2 u.p.e.a.). Skargę na czynność egzekucyjną wnosi się do organu egzekucyjnego, który dokonał tej czynności, nie później niż w terminie 7 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu odpisu dokumentu stanowiącego podstawę dokonania zaskarżonej czynności egzekucyjnej (art. 54 § 3 u.p.e.a.). Należy zauważyć, że zakres przedmiotowy skargi na czynności egzekucyjne został określony w art. 1a pkt 2 u.p.e.a. Czynnościami egzekucyjnymi są wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. W literaturze podkreśla się, że są to także działania podejmowane na zlecenie lub wezwanie organu w ramach postępowania egzekucyjnego, które prowadzą do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego (por. J. P. Tarno (red.) "Doradca podatkowy w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych WKP 2012, LEX). Ustawodawca, ze względu na różnorodność czynności faktycznych stanowiących czynności egzekucyjne nie precyzuje katalogu czynności (por. I. Kamińska, J. Matuszewicz, M. Rozbicka – Ostrowska, "Komentarz do spraw administracyjnych", WK 2015, LEX). Czynność egzekucyjną stanowią wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Są to zatem czynności faktyczne i materialno – techniczne organu egzekucyjnego (por: "Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz" pod red. R. Hausera i A. Skoczylasa, Warszawa 2014, s. 269). Przedmiotem skargi – w ocenie Sądu – może być zatem konkretna czynność egzekucyjna o charakterze wykonawczym, w tym przypadku pobranie konkretnej kwoty z rachunku bankowego, co miało miejsce w dniu 18 marca 2024 r. W sprawie skarżący sprecyzował żądanie obalenia konkretnej czynności egzekucyjnej, czyli dokonania egzekucji z rachunku bankowego z naruszeniem gwarancji kwoty wolnej od podatku. Wskazać należy, że organ egzekucyjny jest zobowiązany do podejmowania czynności wynikających z art. 36 § 1 u.p.e.a. określających możliwości zapobieganiu niezgodnemu z prawem zajęciu lub przekazywaniu przez bank środków pieniężnych, które nie podlegają egzekucji. W rozpoznawanej sprawie przedmiotem skargi jest czynność zajęcia określonej kwoty. W ocenie Sądu zawarte w definicji art. 1a pkt 2 u.p.e.a. wskazanie, że czynność egzekucyjna to działanie podejmowane przez organ egzekucyjny, nie może być rozumiane jako wykluczające uznanie za czynności egzekucyjne działania banku w ramach egzekucji z rachunku bankowego. Zajęcia wierzytelności z rachunku dokonuje organ egzekucyjny (art. 80 § 1 u.p.e.a.). Zgodnie z art. 80 § 1 zd. 2 pkt 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz niezwłocznie przekazał zajętą wierzytelność organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności pieniężnej, odsetek z tytułu niezapłacenia jej w terminie, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych. Brak zgody organu egzekucyjnego uzasadnia stwierdzenie, że wstrzymanie wypłat jest faktyczną czynnością realizowaną przez organ egzekucyjny. W ocenie Sądu organ egzekucyjny błędnie uznał, że skargę na czynność egzekucyjną skarżący mógł złożyć w terminie, którego bieg rozpoczął się w dniu 19 września 2023 r. i że termin na wniesienie skargi upłynął 26 września 2023 r. Termin do złożenia skargi na czynność egzekucyjną powinien być liczony od daty zajęcia konkretnej kwoty na rachunku bankowym i przekazania jej organowi egzekucyjnemu. Skarga na czynność egzekucyjną powinna gwarantować stronie pełną i realną ochronę w razie wystąpienia nieprawidłowości w egzekucji administracyjnej, wobec czego organ nie może uchylać się od zapewnienia stronie możliwości dochodzenia swych praw w ramach tego środka, stwierdzając, że to wyłącznie bank ma ustalać i weryfikować, czy na rachunku zobowiązanego znajdują się środki podlegające egzekucji. Organ, dokonując czynności egzekucyjnej, obowiązany jest wiedzę tę weryfikować z uwzględnieniem ważnego interesu zobowiązanego. Przyjęcie stanowiska organu o braku obowiązku sprawdzenia przez organ egzekucyjny prawidłowości zajęcia danych środków oznaczałoby, że w sytuacji zajęcia środków niepodlegających egzekucji, strona - dłużnik nie miałaby możliwości skutecznego zakwestionowania tej czynności, pomimo że zajęcie środków nastąpiłoby z naruszeniem ustawy. Zdaniem Sądu, nie jest intencją ustawodawcy, aby właściciel rachunku bankowego był zobowiązany do wnoszenia w terminie liczonym od daty zajęcia rachunku bankowego skargi w trybie art. 54 § 1 u.p.e.a., jeżeli nie kwestionuje czynności zajęcia, a przedmiotem skargi jest czynność związana z wadliwą egzekucją z kwoty, która wpłynęła na rachunek bankowy. Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni, że skarga na czynność egzekucyjną dotyczącą pobrania kwoty z rachunku w dniu 18 marca 2024 r. została wniesiona w terminie i dokona oceny zarzutów dotyczących naruszenia przepisów o prowadzeniu egzekucji z kwoty wolnej od zajęcia. Mając powyższe na względzie Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy Prawo o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.