III SA/Wr 342/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Jankowska-Szostak Sędziowie Sędzia WSA Anetta Chołuj Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski (sprawozdawca) Protokolant st. inspektor sądowy Ewa Bogulak po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 14 listopada 2018 r. sprawy ze skargi "A" Spółki Akcyjnej w likwidacji z siedzibą we W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie określenia kosztów egzekucyjnych I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. na rzecz strony skarżącej kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Przystępując do rozstrzygania, Sąd przyjął stan faktyczny i prawny sprawy j/n. Zaskarżonym postanowieniem z [...] kwietnia 2018 r. - po rozpatrzeniu zażalenia "A" Sp. z o.o. (obecnie: "A" S.A. w likwidacji) z/s we W. (dalej: strona, spółka, zobowiązana, skarżąca) - Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. (dalej: SKO, Kolegium) utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta W. (dalej: Prezydent, wierzyciel, organ egzekucyjny) z [...] czerwca 2017 r. Postanowienie dotyczyło kosztów egzekucyjnych obciążających zobowiązaną w kwocie [...] zł, powstałych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego z [...] grudnia 2016 r., obejmującego należność pieniężną z tytułu zezwolenia na usunięcie drzew. Jako podstawę prawną postanowienia SKO powołało art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm. - dalej: K.p.a.), art. 18 i art. 64c § 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2017 r., poz. 1201 ze zm. - dalej: u.p.e.a.). Z akt sprawy wynika, że Prezydent - będący zarazem wierzycielem i organem egzekucyjnym - wystawił na zobowiązaną spółkę w/w tytuł wykonawczy i skierował go do postępowania egzekucyjnego. W ramach tego postępowania - zawiadomieniem z [...] grudnia 2016 r. - dokonano zajęcia rachunku bankowego spółki. W toku postępowania - pismem z [...] grudnia 2016 r. - spółka zwróciła się do wierzyciela o umorzenie egzekwowanej opłaty. Wierzyciel - decyzją z [...] stycznia 2017 r. (doręczoną spółce [...] stycznia) - umorzył opłatę. W dniu [...] stycznia 2017 r., organ egzekucyjny dokonał aktualizacji zajęcia, ograniczając je do kwoty jeszcze niewyegzekwowanych kosztów egzekucyjnych. W tym samym dniu, bank przelał tę kwotę na rachunek organu. Wnioskiem z [...] stycznia 2017 r., spółka wystąpiła o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Organ egzekucyjny - postanowieniem z [...] kwietnia 2017 r. - odmówił umorzenia. SKO uwzględniło zażalenie spółki i - postanowieniem z [...] sierpnia 2017 r. - umorzyło postępowanie egzekucyjne. W dniu [...] kwietnia 2017 r., spółka zawnioskowała o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych. Postanowieniem z [...] czerwca 2017 r., organ egzekucyjny określił koszty na kwotę 19.994,80 zł. Stwierdził, że obciążają one spółkę gdyż w dniu wszczęcia egzekucji egzekwowana należność istniała i została umorzona dopiero później. Koszty stanowiła opłata manipulacyjna (3.332,50 zł) i opłata za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego (16.662,30 zł). W zażaleniu, spółka zarzuciła naruszenie art. 64c § 1 u.p.e.a. poprzez jego zastosowanie, ustalenie kosztów w kwocie 19.994,80 zł i obciążenie nimi jej. Uznała, że brak jest podstaw do prowadzenia egzekucji wobec kosztów egzekucyjnych związanych z umorzoną już należnością główną. Kolejny zarzut dotyczył naruszenia art. 64c § 3 u.p.e.a. przez jego niezastosowanie, tj. niedokonanie na rzecz zobowiązanej zwrotu w/w kwoty kosztów wraz ustawowymi odsetkami, w sytuacji, gdy koszty te zostały pobrane niezgodnie z prawem (z naruszeniem art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a.). Skarżonym postanowieniem, Kolegium utrzymało w mocy postanowienie organu egzekucyjnego. Wyraziło pogląd, że rozstrzygnięcie w nim zawarte jest prawidłowe. SKO podniosło, że koszty egzekucyjne zasadniczo obciążają zobowiązanego (art. 64c § 1 u.p.e.a.). Jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nimi wierzyciela (art. 64c § 3 u.p.e.a.). Wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego (art. 64c § 3 u.p.e.a.). Kolegium uznało, że - wbrew ocenie spółki - w sprawie nie zaistniała przesłanka wykluczająca obciążenie jej kosztami egzekucyjnymi, gdyż koszty te powstały jeszcze zanim złożyła ona wniosek o umorzenie egzekwowanej należności. Dowodziło, że nie wystąpiły także wyjątki określone w art. 64c § 3 i § 4 u.p.e.a. Powołało przepisy traktujące o zasadach obliczania i pobierania kosztów egzekucyjnych (m.in. art. 64 § 1 pkt 3, § 2, § 6, § 7 i § 10 u.p.e.a.). Stwierdziło, że w sprawie uczyniono im zadość. Przedstawiło wyliczenie spornych kosztów egzekucyjnych. Oceniło, że ich wysokość (19.994,80 zł) została przez organ egzekucyjny obliczona prawidłowo. W skardze, spółka zaskarżyła postanowienie Kolegium w całości. Zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 64c § 1 u.p.e.a. poprzez jego nieuzasadnione zastosowanie, ustalenie kosztów postępowania egzekucyjnego w wysokości 19.994,80 zł i obciążenie nimi jej, w sytuacji, gdy z uwagi na umorzenie - na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. - postępowania egzekucyjnego dokonane w toku tego postępowania czynności egzekucyjne powinny zostać uchylone, zgodnie z art. 60 ust. 1 pkt 2 u.p.e.a.; 2) art. 64c § 3 u.p.e.a. przez jego niezastosowanie, ustalenie kosztów postępowania egzekucyjnego w w/w wysokości i obciążenie nimi jej, w sytuacji, kiedy z uwagi na umorzenie egzekwowanej opłaty gwarancyjnej - zgodnie z decyzją Prezydenta z [...] stycznia 2017 r. - dalsze prowadzenie egzekucji, w ramach której organ egzekucyjny dokonał w szczególności [...] stycznia 2017 r. realizacji zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, było niezgodne z prawem, a co za tym idzie, organ - zgodnie z art. 64c § 3 u.p.e.a. - winien zwrócić pobrane od niej należności z tytułu kosztów egzekucyjnych w wysokości 19.994,80 zł i obciążyć nimi wierzyciela. Tak stawiając zarzuty, spółka wniosła o: 1) uchylenie skarżonego postanowienia w całości; 2) zobowiązanie organu do wydania decyzji ustalającej koszty postępowania egzekucyjnego i obciążającej nimi wierzyciela, w terminie zakreślonym przez Sąd; 3) w razie nieuwzględnienia wniosku z pkt 2, o uchylenie postanowienia organu I instancji i poinformowanie przez Sąd organu oraz organów zwierzchnich o uchybieniu przepisom art. 64c § 1 i § 3 u.p.e.a.; 4) rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym; 5) zwrot kosztów; 6) w przypadku nieuwzględnienia powyższych wniosków, o uchylenie skarżonego postanowienia i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpoznania. Skarżąca uzasadniła swoje stanowisko w sprawie. Na poparcie swoich racji przywołała liczne wyroki sądów administracyjnych i poglądy doktryny. Dowodziła, że - w sprawie - umorzenie postępowania egzekucyjnego skutkowało uchyleniem dokonanych czynności egzekucyjnych, podjętych w ramach tych czynności środków egzekucyjnych i zniweczyło skutki wywołane przez te czynności. Stwierdziła, że z uwagi na powyższe, wierzyciel utracił prawa do rzeczy lub pieniędzy przekazanych mu przez organ egzekucyjny wskutek dokonania czynności egzekucyjnych. Uznała, że wobec faktu, że postępowanie egzekucyjne zostało umorzone na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., nie jest zasadne obciążenie jej kosztami tego postępowania. W odpowiedzi na skargę, SKO wniosło o jej oddalenie w całości. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga zasługiwała na uwzględnienie. W sprawie należało rozstrzygnąć, jakie skutki wywołuje umorzone - na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. - postępowanie egzekucyjne w kontekście wcześniejszego obciążenia zobowiązanej kosztami egzekucyjnymi (ściągnięcia od zobowiązanej tychże kosztów). W myśl art. 64c § 1 u.p.e.a., koszty egzekucyjne (opłaty, wydatki poniesione przez organ egzekucyjny) obciążają zasadniczo zobowiązanego. Jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nimi wierzyciela (art. 64c § 3 u.p.e.a.). Wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego (art. 64c § 3 u.p.e.a.). Nie jest w sprawie kwestionowane, że sporne koszty egzekucyjne powstały i zostały wyegzekwowane jeszcze przed umorzeniem postępowania egzekucyjnego (powstały [...] grudnia 2016 r. w wyniku dokonania skutecznego zajęcia rachunku bankowego/ zostały wyegzekwowane [...] stycznia 2017 r./ umorzenie postępowania egzekucyjnego nastąpiło [...] sierpnia 2017 r.). To zaś stanowi, że obciążenie nimi wówczas zobowiązanej było prawidłowe i zgodne z treścią art. 64c § 1 u.p.e.a. Powyższego nie zmienia fakt, że [...] grudnia 2016 r. spółka (zobowiązana) zwróciła się do wierzyciela o umorzenie egzekwowanej opłaty oraz to, że wierzyciel - decyzją z [...] stycznia 2017 r. (doręczoną spółce [...] stycznia) - umorzył egzekwowaną opłatę. Dodać trzeba, że [...] stycznia 2017 r. organ egzekucyjny dokonał aktualizacji zajęcia, ograniczając je jedynie do kwoty niewyegzekwowanych kosztów egzekucyjnych. Z akt sprawy nie wynika, aby po pobraniu od zobowiązanej należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okazało się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, co nakazywałoby należności te wraz z naliczonymi odsetkami zwrócić zobowiązanej (jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodowałby wierzyciel, obciążyć nimi wierzyciela), czego wymaga zapis art. 64c § 3 u.p.e.a. O niezgodności z prawem wszczętej i prowadzonej wobec zobowiązanej egzekucji oraz w/w uchybieniach wierzyciela nie przesądza bynajmniej postanowienie Prezydenta z [...] stycznia 2017 r. o umorzeniu egzekwowanej opłaty. Skoro należne - w dacie ich powstania - koszty egzekucyjne zostały od zobowiązanej ściągnięte, to w sprawie nie występuje sytuacja określona w art. 64c § 4 u.p.e.a. Powyższe potwierdza, że postanowienie Prezydenta z [...] czerwca 2017 r., określające wysokość kosztów egzekucyjnych obciążających zobowiązaną, powstałych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec jej majątku na podstawie tytułu wykonawczego z [...] grudnia 2016 r. - co do zasady - odpowiadało prawu. Zauważyć trzeba, że już po wydaniu w/w postanowienia a przed wydaniem skarżonego postanowienia z [...] kwietnia 2018 r. (stanowiącego odpowiedź na zażalenie strony, wniesione na postanowienie z [...] czerwca 2017 r.), nastąpiło umorzenie postępowania egzekucyjnego, w którym powstały koszty egzekucyjne. Postępowanie egzekucyjne zostało umorzone postanowieniem z [...] sierpnia 2017 r., na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. Rozpoznając zażalenie, przy rozstrzyganiu sprawy, SKO winno powyższą okoliczność uwzględnić, z uwagi na treść art. 60 § 1 u.p.e.a., czego nie uczyniło. Przepis art. 60 § 1 u.p.e.a. stanowi, że umorzenie postępowania egzekucyjnego z przyczyny, o której mowa w art. 59 § 1 pkt 1-8 i 10, powoduje uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych, jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej. Pozostają jednak w mocy prawa osób trzecich nabyte na skutek tych czynności. Według Sądu, powołany przepis należy wykładać w ten sposób, że uchylenie czynności egzekucyjnych następuje dopiero w chwili umorzenia postępowania egzekucyjnego (z mocy postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego), a właściwie od momentu uzyskania przymiotu ostateczności przez postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, nie zaś w dacie zawnioskowania o to umorzenie, czy też w dacie umorzenia egzekwowanej należności, co podnosi skarżąca. Zgodzić trzeba się natomiast ze skarżącą, która w oparciu o orzecznictwo sądów administracyjnych i poglądy doktryny wyraziła stanowisko, że umorzenie postępowania egzekucyjnego, na podstawie art. 59 § 1 pkt 1-8 i 10 u.p.e.a., prowadzi do uchylenia dokonanych czynności egzekucyjnych i przywrócenia w ten sposób stanu istniejącego przed wszczęciem egzekucji. Słusznie twierdzi skarżąca, że uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych wskutek umorzenia postępowania niweczy skutki wywołane przez te czynności, skutkuje wyeliminowaniem środków egzekucyjnych podjętych w ramach tych czynności oraz przywróceniem stanu istniejącego przed zastosowaniem środków egzekucyjnych, z zastrzeżeniem wyjątków określonych w art. 60 § 1 zdanie drugie u.p.e.a., które w sprawie nie mają zastosowania (Prezydent, jako wierzyciel, nie jest osobą trzecią). Trafnie przyjmuje skarżąca, że - w razie umorzenia postępowania egzekucyjnego z w/w przyczyn - wierzyciel nie zachowuje praw do rzeczy lub pieniędzy przekazanych mu przez organ egzekucyjny wskutek dokonania czynności egzekucyjnych. Nie może on również wywodzić innych skutków prawnych z dokonania takich - uchylonych następnie - czynności. Podsumowując, skutkiem umorzenia postępowania egzekucyjnego z w/w przyczyn, czyli także zaistniałej w sprawie i określonej w art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., winno być - co do zasady - zniweczenie skutków wywołanych przez te czynności w sferze kosztów egzekucyjnych (przywrócenie stanu, jaki istniał przed dokonaniem czynności egzekucyjnych). Zatem, dokonane czynności pozostają w mocy do chwili umorzenia postępowania, czyli do chwili uzyskania statusu ostateczności przez postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Z tą chwilą bowiem odpadają wszelkie ograniczenia w rozporządzaniu przedmiotem egzekucji, jakie wyniknęły dla dłużnika (zobowiązanego) z czynności egzekucyjnych. Sąd w składzie orzekającym w tej sprawie przyjmuje, że wynikający z art. 60 § 1 u.p.e.a. skutek umorzenia postępowania egzekucyjnego, nakazujący przywrócenie stanu istniejącego przed wszczęciem egzekucji, bardziej odpowiada skutkom ex tunc, a nie ex nunc. Skoro więc w konsekwencji umorzenia postępowania egzekucyjnego następuje przywrócenie stanu istniejącego przed wszczęciem egzekucji, brak podstaw do twierdzenia, że uchylenie czynności egzekucyjnych w następstwie umorzenia tegoż postępowania wywołuje jedynie skutki na przyszłość (ex nunc). Mając na uwadze powyższe, Sąd stwierdza, że orzekając w sprawie ponownie w trybie instancyjnym, w warunkach ostatecznego umorzenia postępowania egzekucyjnego (na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a.), w którym powstały sporne koszty egzekucyjne, SKO winno wyeliminować skarżone zażaleniem postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych i umorzyć postępowanie pierwszej instancji w całości, stosując art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. w miejsce zastosowanego art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. Celem przywrócenia stanu faktycznego, który miał miejsce przed wszczęciem egzekucji, należy zwrócić skarżącej wyegzekwowane od niej koszty egzekucyjne. Stwierdzając w sprawie naruszenie przez SKO przepisów art. 60 § 1 w zw. z art. 64c § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., Sąd - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) - uchylił zaskarżone postanowienie (pkt I sentencji wyroku). O kosztach (pkt II sentencji wyroku) orzeczono zgodnie z art. 200 w zw. z art. 205 § 1 tej ustawy. Na zasądzoną kwotę kosztów sądowych (pkt II sentencji wyroku) składają się koszty zastępstwa prawnego (480 zł), należny wpis od skargi (100) i opłata za złożenie dokumentu stwierdzającego udzielenie pełnomocnictwa (17 zł).