III SA/Wr 345/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 18 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale III wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżąca spółka z ograniczoną odpowiedzialnością A. z siedzibą w B. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu tego żądania strona podała, że w okresie letnim ma niewielką liczbę zleceń z uwagi na uruchamianie dotacji unijnych i innych programów od września każdego roku. W zakresie oświadczenia o swoim majątku i dochodach wskazała na dane zamieszczone w jej bilansie za rok 2017, z którego wynika, że jej kapitał własny ma wartość 64.275,52 zł, środki trwałe - 77.470,50 zł, aktywa obrotowe – 137.199,44 zł, zobowiązania krótkoterminowe -150.394,42 zł, natomiast zysk za ten rok wyniósł 21.073, 50 zł. W kasie i na rachunkach wnioskującej strony znajduje się kwota 15.690,10 zł. Z dokumentów przesłanych wezwanie wynika, że wnioskująca spółka w roku 2017 osiągnęła przychód w kwocie 449.737,82 zł, w czerwcu, lipcu i sierpniu 2018 r. spółka dokonała dostawy towarów i świadczyła usługi o wartości odpowiednio 52.862 zł, 28.181 zł i 72.639 zł, wykazując za czerwiec 2018 r. kwotę 14.194 zł podatku od towarów i usług do zwrotu na rachunek bankowy w terminie 60 dni. Mimo wezwania doręczonego w dniu 4 października 2018 r. skarżąca spółka nie przedłożyła zeznań podatkowych za lata 2016 i 2017 oraz wydruków historii rachunków bankowych i lokat za okres od czerwca do września 2018 r. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2018 r. poz. 1302), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § pkt 2) ustawy procesowej). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art.199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie od kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej, a zwolnienie strony z ponoszenia kosztów postępowania sądowego winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. W tym miejscu należy stwierdzić, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi przedsiębiorców, do których zalicza się ciążące na nich zobowiązania cywilnoprawne, związane z prowadzoną działalnością. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania ich zobowiązań finansowych. W stosunku do postępowań będących następstwem działalności gospodarczej, z natury rzeczy mającej przynosić dochody, udzielanie przez państwo kredytu w tej formie, pomimo że prawnie przewidziane, znajduje uzasadnienie tylko w sytuacjach nadzwyczajnych. Za niedopuszczalne zaś winno się uznać przerzucanie na budżet państwa, i w konsekwencji na innych podatników, skutków decyzji i ryzyka gospodarczego przedsiębiorców. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy się kierować rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, referendarz sądowy doszedł do przekonania, iż wnioskująca spółka nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przeciwnie, treść akt sprawy pozwoliła na stwierdzenie, że spółka zdolność finansowania kosztów sądowych posiada. Istotne jest prowadzenie przez wnioskującą spółkę działalności gospodarczej na skalę wynikającą między innymi z przedstawionych danych księgowych oraz deklaracji VAT bez zabezpieczenia środków na ewentualne koszty sądowe związane z ochroną własnego interesu prawnego przedsiębiorcy o charakterze cywilnoprawnym oraz publicznoprawnym, które znajdują przełożenie na konkretne kwoty pieniężne, proporcjonalne do rozmiarów prowadzonej działalności. Brak takiego zabezpieczenia, wynikający z autonomicznej decyzji strony skarżącej w zakresie planowania wydatków, nie może prowadzić do przeniesienia na budżet państwa kosztów ochrony jej interesu prawnego na skutek przyznania jej prawa pomocy. Nadto, o tym, że wnioskująca spółka aktualnie dysponuje środkami umożliwiającymi ponoszenie kosztów sądowych lub możliwością ich wygospodarowania świadczy wartość towarów i usług dostarczanych i świadczonych przez spółkę w czerwcu, lipcu i sierpniu 2018 r., wykazana kwota znajdująca się na jej rachunku bankowym i w jej kasie – łącznie 15.690,10zł, kwota 14.194 zł podatku od towarów i usług do zwrotu na rachunek bankowy spółki. Nie bez znaczenia dla oceny wykazania podstaw przyznania prawa pomocy ma również fakt, iż mimo jej twierdzenia o małej liczbie zleceń w okresie letnim wartość świadczonych przez nią usług w ciągu trzech letnich miesięcy bieżącego roku (jednego kwartału) wyniosła 153.682 zł, co stanowi ponad 1/3 przychodu uzyskanego przez spółkę w roku 2017. W konsekwencji toku argumentacji wnioskodawcy i uwzględnienia tych danych stwierdzić trzeba, że jego przychód w tym czasie ma tendencję zwyżkową w porównaniu z rokiem poprzednim i pozwala na przyjęcie, że w pierwszych 5 miesiącach tego roku przychód ten miał jeszcze wyższą, proporcjonalnie, wartość. Wskazać należy również, że na mocy art. 255 ustawy procesowej, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego lub dochodów. Postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, że to wnioskodawca winien wskazać na okoliczności uzasadniające jego żądanie i je wykazać. W sprawie, skarżąca strona nie dostarczyła, pomimo, iż była do tego zobowiązana na mocy art. 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wszystkich dokumentów wskazanych w doręczonym jej wezwaniu. W tym stanie rzeczy referendarz sądowy ocenił, że na obecnym etapie postępowania skarżąca spółka nie wykazała, stosownie do brzmienia art. 246 § 2 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania prawa pomocy. Dlatego, działając na podstawie art. 246 § 2 pkt 2) oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu postanowił, jak w sentencji, o odmowie przyznania wnioskującej spółce prawa pomocy.