III SA/Wr 350/17

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 6 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale III wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi A. B. na uchwałę Rady Gminy C. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie wygaśnięcia mandatu radnego postanawia odmówić przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie radcy prawnego. W sprawie skarżący A. B. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu swojego żądania podał, nie stać go na opłacenie usługi sporządzenia przez profesjonalnego pełnomocnika skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 25 maja 2017 r. kwotą co najmniej 2.000 zł. Wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną, jest właścicielem mieszkania o powierzchni 47 m² i wartości 125.000 zł, baru gastronomicznego o wartości 50.000 zł oraz działki budowlanej o powierzchni 17 arów. Posiada oszczędności w kwocie 3.000 zł oraz dwa samochody - marki Opel Vectra z 2004 r. o wartości 10.000 zł oraz Fiat Ducato z 2011r. o wartości 35.000 zł. Miesięcznie skarżący uzyskuje dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie 2.800 zł oraz otrzymuje dietę radnego w kwocie 600 zł, natomiast jego żona – rentę w kwocie 650 zł. Do swoich zobowiązań i stałych wydatków zaliczył spłatę kredytu na zakup baru i działki w kwocie 100.000 zł oraz kredyt na zakup samochodu w kwocie 25.000 zł. Jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki sądowej w 31 lipca 2017 r. skarżącemu doręczono wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie w terminie siedmiu dni, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy, dodatkowych informacji i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji materialnej i rodzinnej. Z akt sprawy wynika, że skarżący nie zareagował na to wezwanie. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2017 r. poz. 1369), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1) a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2) cyt. wyżej przepisu). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art.199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia tych kosztów stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi i sposobu dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Z regulacji prawnych dotyczących zastępstwa procesowego wykonywanego na zasadach prawa pomocy można wysnuć wniosek, że istotą prawa pomocy w zakresie przyznania z urzędu radcy prawnego jest nieodpłatne korzystanie strony z profesjonalnego pełnomocnika, wskutek przejęcia przez budżet Państwa ciężaru kosztów związanych z tą reprezentacją. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej z urzędu jest to, że strona skarżąca - ze względu na swój stan majątkowy - nie jest w stanie ponieść kosztów pomocy prawnej z wyboru. W sprawie wszczętej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie radcy prawnego z urzędu przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów profesjonalnego zastępstwa procesowego zostałby przeniesiony. Badanie zasadności zwolnienia wnioskodawcy od kosztów zastępstwa prawnego realizowanego przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego oparte jest na ocenie, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wykazane przez wnioskodawcę, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. wykazaniu niemożności ponoszenia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na mocy art. 255 ustawy procesowej, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywi-stego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, do-datkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu mająt-kowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, że to wnioskodawca winien wskazać na okoliczności uzasadniające jego żądanie. Tymczasem w niniejszej sprawie strona nie dostarczyła, mimo wezwania, informacji wskazanych przez referendarza sądowego. Jednocześnie nie przedstawiła innych dokumentów, których treść choćby uprawdopodobniłaby jej sytuację materialną i życiową, która wynika z jej oświadczeń, i której uprawdopodobnienie pozwoliłoby w tej sprawie na uwzględnienie złożonego wniosku. W konsekwencji nie było możliwe pełne i nie budzące wątpliwości ustalenie sytuacji majątkowej i życiowej wnioskodawcy, podlegającej ocenie w postępowaniu wpadkowym, wszczętym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle powołanych regulacji prawnych i wynikających z nich zasad, referendarz sądowy doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał, że jego sytuacja materialna i rodzinna spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy. Złożone przez stronę skarżącą oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie zawiera dostatecznych danych koniecznych do oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Skarżący uchylił się od ich wykazania lub choćby uprawdopodobnienia w sposób określony w doręczonym wezwaniu. Szczególne znaczenie w tym zakresie miało wykazanie przez skarżącego dochodów jego gospodarstwa domowego w dłuższym okresie czasu oraz wydatków tego gospodarstwa. Poznanie wysokości tych dochodów i wydatków oraz charakteru tych ostatnich pozwoliłyby na ocenę, czy wnioskodawca jest w stanie ponieść koszt usług radcy prawnego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i żony. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2) w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy postanowił jak w sentencji.