III SA/Wr 351/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA - Bogumiła Kalinowska, , , po rozpoznaniu w dniu 22 września 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych na skutek sprzeciwu skarżącego od postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu z dnia [...] r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi H B na decyzję D I C we W z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za wykonywanie przewozu drogowego bez uiszczenia wymaganej opłaty postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W rozpoznawanej sprawie Sąd zarządzeniem z dnia 13 czerwca 2008 r. wezwał H B , na podstawie art. 220 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) oraz § 1 ust.1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 221, poz. 2193), do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W z dnia[...] . Nr [...] w kwocie [...] zł. Pismem z dnia 18 lipca 2008 r. H B złożył sporządzony na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie z kosztów sądowych wskazując, że w związku z likwidacją jego firmy "wszystkie składniki jego majątku ruchomego i nieruchomości, w tym dom o pow. [...] m² objęte zostały egzekucją komorniczą". Nadto przedkładając stosowne zaświadczenie wskazał, że będąc zatrudniony w firmie [...] i[...] " A B pozyskuje wspólnie z żoną miesięczny dochód w łącznej wysokości [...] zł, tj. po [...] każde z nich. Postanowieniem z dnia 21 lipca 2008 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy wskazując, że nie wykazał on należycie spełnienia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, bowiem nie wyjaśnił istotnych okoliczności, które mogą kształtować jego sytuację finansową (nie wyjaśnił dlaczego nie wymienił wśród osób prowadzących z nim gospodarstwo domowe swojej [...] w sytuacji kiedy to ze znajdujących się w aktach dokumentów wynika, że firma jego córki znajduje się pod adresem jego zamieszkania, nie wykazał skąd czerpie środki na swoje niezbędne utrzymanie wobec wskazanych niskich dochodów, nie sprecyzował i nie udokumentował struktury wydatków jego rodziny). Nadto referendarz sądowy zaznaczył, że powziął wątpliwości co do przedstawionej przez skarżącego sytuacji materialnej, przede wszystkim odnośnie pozyskiwanych przez niego środków finansowych. Za sprzeczny z doświadczeniem życiowym uznał fakt, że skarżący i jego żona znajdują zatrudnienie (jedynie) u swojej [...] , pracując tam Sygn. akt III SA/Wr 351/08 rzekomo tylko po dwie godziny dziennie i otrzymują miesięczną pensję w wysokości [...] (netto) każde. Odpis powyższego postanowienia doręczono skarżącemu w dniu 28 lipca 2008r., który to w dniu 7 sierpnia 2008 r. wniósł sprzeciw żądając uchylenia wyżej wskazanego orzeczenia referendarskiego w całości. W uzasadnieniu sprzeciwu wskazał, że faktem jest, że jego[...] prowadzi firmę cateringową aczkolwiek podkreślił, że firma ta z uwagi na obciążenia kredytowe i trudną sytuację gospodarczą, nie jest firmą dobrze prosperującą. Nadto skarżący podniósł, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa z [...] , która jedynie pomaga mu łożąc środki na dożywianie i utrzymanie mieszkania. Zarządzeniem z dnia 8 sierpnia 2008 r. wezwano skarżącego do sprecyzowania i udokumentowania danych poprzez wskazanie, czy korzystał z opieki społecznej w okresie ostatniego półrocza oraz czy wobec pozyskiwanych dochodów korzysta z pomocy osób trzecich. Nadto wezwano skarżącego do określenia aktualnego etapu prowadzonego postępowania egzekucyjnego oraz udokumentowania i przedstawienia struktury ponoszonych wydatków, w terminie 7 dni, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia 28 sierpnia 2008 r. skarżący wskazał, iż nie korzysta i nie korzystał z pomocy opieki społecznej, nie posiada kont ani rachunków bankowych a "postępowanie egzekucyjne obejmuje trwającą egzekucję ostatniej z zajętych nieruchomości w postaci [...]. Nadto skarżący podniósł, że struktura ponoszonych przez niego wydatków- wobec stałej pomocy [...] polegającej na dożywianiu rodziców -ogranicza się do zakupu środków czystości i wydatków związanych z zakupem leków w ramach uzyskiwanej przez niego kwoty dochodów. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Na wstępie należy wskazać, iż na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, Sygn. akt III SA/Wr 351/08 zarządzenie lub postanowienie, od którego został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W tym miejscu zaznaczenia wymaga, iż zgłoszone w sprzeciwie żądanie uchylenia postanowienia referendarskiego z dnia 21 lipca 2008 r. nie może odnieść skutku w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest bowiem utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarza sądowego z mocy samej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i przejście sprawy będącej jego przedmiotem do właściwości Sądu. Zatem już samo wniesienie sprzeciwu, a nie jego zakres określony przez stronę, powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego. Natomiast wywiedziona w sprzeciwie argumentacja dotycząca sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego stanowi uzupełnienie uzasadnienia rozpoznawanego przez Sąd wniosku. Stosownie do art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje – na podstawie art. 245 § 3 ustawy procesowej - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie z opłat lub wydatków może z kolei polegać - zgodnie z przepisem art. 245 § 4 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Natomiast z uregulowania sformułowanego w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy procesowej wynika, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy Sygn. akt III SA/Wr 351/08 – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Na mocy art. 255 ustawy procesowej, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, iż to wnioskodawca winien wskazać na okoliczności uzasadniające jego żądanie. Tymczasem w niniejszej sprawie skarżący wzywany, nie dostarczył informacji wskazanych odpowiednio przez referendarza sądowego, a następnie przez Sąd. W szczególności skarżący nie sprecyzował i nie określił kwotowo struktury ponoszonych wydatków. Skarżący oświadczył jedynie, iż jego dwuosobowa rodzina utrzymuje się z dochodów w łącznej kwocie ok.[..] zł miesięcznie pozyskiwanych z pracy w firmie[...] . Skarżący nie określił natomiast wysokości ponoszonych wydatków na utrzymanie siebie i żony, wskazując jedynie lakonicznie, że z uwagi na pomoc finansową[...] (brak dookreślenia wysokości pozyskanej kwoty) "struktura ponoszonych przez niego wydatków ogranicza się do zakupu środków czystości i leków." Nadto skarżący oświadczył, że nie korzysta i nie korzystał z pomocy opieki społecznej, nie posiada kont ani rachunków bankowych a "postępowanie egzekucyjne obejmuje trwającą egzekucję ostatniej z zajętych nieruchomości w postaci[...] . Jednocześnie jednak skarżący nie przedstawił innych dokumentów źródłowych, których treść uprawdopodobniłaby, iż jej sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie jego wniosku. W konsekwencji Sąd nie mógł w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości ustalić sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, podlegającej ocenie w postępowaniu wpadkowym, wszczętym wnioskiem o przyznanie prawa Sygn. akt III SA/Wr 351/08 pomocy. W tej sytuacji przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być relatywnie odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów zostałby przeniesione. Przy czym podkreślenia wymaga, iż w ocenie Sądu wnioskodawca jest obowiązany do zachowania szczególnej staranności przy wykazaniu zasadności swojego żądania, podczas gdy skarżący uzasadniając wniosek o przyznanie mu prawa pomocy precyzyjnie dookreślił jedynie wysokość pozyskiwanych dochodów, pomijając natomiast zupełnie kwestię wysokości ponoszonych przez niego wydatków koniecznych. Ponadto wskazać należy, iż instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Zdaniem Sądu ubiegający się o taką pomoc powinni zatem poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 lipca 1980 r. sygn. akt I CZ 99/80). Kolejno podkreślenia wymaga, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi, a zwolnienie od obowiązku ich ponoszenia – w sytuacji, gdy są one dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. Tymczasem treść materiału aktowego niniejszej sprawy obligowała Sąd do stwierdzenia, iż nie została spełniona przesłanka przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uznał, iż na obecnym etapie postępowania skarżący nie wykazał, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 ustawy procesowej, podstaw do przyznania mu prawa pomocy i wobec takiej konstatacji, na podstawie powołanych wyżej przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.