III SA/Wr 361/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Moskała, , Sędziowie Sędzia WSA Sędzia WSA Jerzy Strzebinczyk (sprawozdawca), Tomasz Świetlikowski, , Protokolant Monika Tarasiewicz, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 1 grudnia 2010 r. sprawy ze skargi J. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji w przedmiocie podatku od spadków i darowizn z tytułu nabycia spadku oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Skarbowej we W. stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z dnia [...] r. (Nr [...]), w której ten ostatni organ ustalił J. B. podatek od spadków i darowizn w wysokości [...] złotych, z tytułu nabycia spadku po [...] I. C.. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ wyższego stopnia podniósł, że przesyłka zawierająca pierwszoinstancyjne orzeczenie została wysłana na adres zainteresowanej listem poleconym w dniu [...]r. Z powodu niemożności jej bezpośredniego doręczenia, poczta przechowywała korespondencję w swojej placówce przez 14 dni, zawiadamiając o tym dwukrotnie adresatkę (awiza z dnia [...] i z dnia [...] r.). Zawiadomienie o pozostawieniu przesyłki w Urzędzie Pocztowym [...] pozostawiono w oddawczej skrzynce pocztowej strony. W dniu [...] r. zainteresowana wystąpiła z wnioskiem o sporządzenie i wydanie jej kserokopii decyzji, o której mowa. Żądaną kserokopię organ pierwszej instancji wydał nazajutrz. Samo odwołanie, opatrzone datą [...]r., strona złożyła osobiście w Urzędzie Skarbowym w Z. w następnym dniu. Uwzględniając takie okoliczności faktyczne Dyrektor Izby Skarbowej wywodził, że odwołanie wnosi się w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie (art. 223 § 2 pkt 1 ordynacji podatkowej). W rozpatrywanym przypadku decyzja organu pierwszej instancji została doręczona zainteresowanej w trybie art. 150 ordynacji. Jeśli zważyć na przewidzianą tam regulację należy przyjąć, że doręczenie stało się skuteczne z upływem dnia [...]r. W konsekwencji, termin do wniesienia odwołania ubiegł z dniem [...]r., a więc odwołanie – złożone dopiero w dniu [...] r. – wniesiono z uchybieniem terminu, co obligowało organ odwoławczy do wydania postanowienia stwierdzającego ten fakt, bez możliwości merytorycznego badania poprawności decyzji wydanej przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. . Dyrektor Izby Skarbowej podniósł też, iż strona nie złożyła wniosku o przywrócenie uchybionego terminu. Nie godząc się z treścią postanowienia J. B. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, żądając uchylenia tego orzeczenia, jako wydanego z rażącym naruszeniem prawa, w szczególności zaś: 1. art. 6 ust. 1 pkt 1 i art. 7 ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn; 2. art. 68 ordynacji podatkowej; 3. art. 117, 118, 119 i 120 kodeksu cywilnego. W uzasadnieniu skargi przytoczono przede wszystkim argumentację przemawiającą – w ocenie strony – przeciwko pierwszoinstancyjnej decyzji. Jedynie w pkt. 8 uzasadnienia skargi nawiązano – pośrednio – do zaskarżonego postanowienia. Podniesiono tam mianowicie, że zainteresowana powiadomiła pisemnie Urząd Skarbowy, iż w okresie od [...] do [...] r. przebywać będzie poza miejscem zamieszkania (w [...]), a następnie na [...], i że nie rezygnuje z czynnego udziału w sprawie. Złożenie w tym przypadku wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania uznała skarżąca za nie mające sensu, skoro Urząd znał wszystkie argumenty jej nieobecności. W odpowiedzi strona przeciwna wniosła o oddalenie skargi, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie, wraz z argumentacją. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył: Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów ad-ministracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy te sprawują wymiar sprawie-dliwości – między innymi – poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Zakres sądowej kontroli administracji publicznej obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na postanowienia kończące – jak w niniejszej sprawie – postępowanie (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej – w skrócie – "p.p.s.a."), w tym także na postanowienia tego rodzaju wydawane przez organy podatkowe. Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego każdego zaskarżonego postanowienia, które dotknięte jest co najmniej jednym z uchybień wymienionych w art. 145 § 1 p.p.s.a. Z drugiej jednak strony, sądy te są zobowiązane oddalić skargę na postanowienie zgodne z prawem (art. 151 tej samej ustawy). Biorąc pod uwagę przytoczone zasady oceny dokonywanej przez sądy administracyjne, należy stwierdzić, iż skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Ze względu na treść zarzutów sformułowanych w skardze silnego podkreślenia wymaga w pierwszej kolejności, że przedmiotem zaskarżenia jest w rozpoznawanym przypadku wyłącznie (celowe podkreślenie składu orzekającego) postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej. Poza zakresem kognicji Sądu (w tym postępowaniu) pozostaje natomiast pierwszoinstancyjna decyzja Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. . Zagadnienie doręczania pism osobom fizycznym regulują przepisy art. 148-150 ordynacji podatkowej (dalej "o.p."). Zasadą jest bezpośrednie doręczanie pism adresatowi, w jego miejscu zamieszkania bądź w miejscu pracy (art. 148 § 1 o.p.). Na podstawie art. 149 tej samej ustawy, w przypadku nieobecności adresata w mieszkaniu, pisma można też doręczać (za pokwitowaniem) pełnoletniemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli którakolwiek z wymienionych osób podejmie się oddania pisma adresatowi. Z adnotacji poczty na zwrotnym poświadczeniu odbioru przesyłki (na której figuruje adres miejsca zamieszkania strony skarżącej), zawierającej odpis decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. wynika, że: 1. w rachubę nie wchodziło doręczenie przewidziane w art. 148 i art. 149 o.p.; w związku z czym 2. w dniu [...] r. przesyłkę tą pozostawiono na okres 14 dni do dyspozycji adresata w Urzędzie Pocztowym [...], o czym poinformowano adresata, pozostawiając stosowne zawiadomienie w jego oddawczej skrzynce pocztowej; 3. przesyłkę awizowano ponownie w dniu [...] r., a wreszcie – w dniu [...] r., wobec niepodjęcia w terminie przez zainteresowaną – zwrócono nadawcy (organowi pierwszej instancji). W świetle informacji zawartych w przytoczonych adnotacjach nie może budzić żadnych wątpliwości, że zachowane zostały wszystkie przesłanki tzw. doręczenia zastępczego, przewidzianego w art. 150 o.p., w wypadku niemożności wykorzystania tych sposobów doręczenia, które regulują przepisy art. 148-149 tej samej ustawy. Dlatego też organ drugiej instancji miał wszelkie podstawy do przyjęcia, że w rozpatrywanej sprawie doszło do skutecznego doręczenia pierwszoinstancyjnego rozstrzygnięcia podatkowego z upływem 14-to dniowego terminu liczonego od daty pierwszego awizowania przesyłki zawierającej odpis tej decyzji, tzn. z dniem [...]r. (art. 150 § 2 zdanie drugie o.p.). W konsekwencji, trzeba się także zgodzić z oceną tego organu, iż kolejny 14-to dniowy termin przewidziany w art. 233 § 2 tej samej ustawy, upłynął bezskutecznie z końcem dnia [...]r. Skoro zaś strona złożyła odwołanie (osobiście, w Urzędzie Skarbowym) dopiero w dniu [...] r., trafna jest również konkluzja Dyrektora Izby Skarbowej o uchybieniu przez odwołującą się stronę terminowi ustawowemu, zakreślonemu w art. 233 § 2 o.p. Niezwłocznie wymaga dodatkowego wyjaśnienia, że organ odwoławczy nie mógł w związku z tym badać merytorycznej poprawności zakwestionowanej decyzji. Po bezskutecznym upływie terminu do wniesienia odwołania, orzeczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego uzyskało już bowiem walor rozstrzygnięcia ostatecznego. Dodatkowego podkreślenia wymaga na koniec, iż skarżąca świadomie nie wnioskowała o przywrócenie terminu do złożenia odwołania, uznając taki wniosek za pozbawiony sensu, czemu dała jednoznaczny wyraz w pkt. 8 uzasadnienia skargi. Z argumentacja tam pomieszczoną nie można się absolutnie zgodzić, z następujących powodów. Przede wszystkim dlatego, że poinformowanie organu o wyjeździe poza miejsce zamieszkania, nie stanowi prawnej przeszkody do dalszego procedowania przez ten organ w sprawie. Zauważyć dalej trzeba, że w piśmie, na które powołuje się strona (datowanym na dzień [...] r.), zainteresowana poprzestała na ogólnikowej tylko informacji o wyjeździe, bez określenia daty powrotu i – co istotniejsze – bez wskazania adresu, pod którym będzie można ją w tym czasie ewentualnie zastać, kierując tam właśnie urzędową korespondencję. Gdyby uznać tego typu ogólnikowe zawiadomienia za wiążące organy, to – konsekwentnie – należałoby też przyjąć, iż wyłącznie od dowolnego uznania strony zależałoby, kiedy organy podatkowe mogą przedsiębrać kolejne czynności procesowe, a kiedy możliwość taka byłaby wyłączona. Takiego zapatrywania nie sposób po prostu podzielać. Nie znajduje ono bowiem żadnego odbicia w przepisach. Na kanwie dopiero co poczynionych uwag dodatkowego podkreślenia wymaga i to, że w sprawie trzeba było skorzystać z zastępczego doręczenia już wcześniej (kiedy zainteresowana nie przebywała jeszcze poza miejscem swojego zamieszkania). W trybie art. 150 o.p. doręczono jej bowiem dwa postanowienia organu pierwszej instancji z dnia [...] r., wydane: w przedmiocie przewidywanego terminu załatwienia niniejszej sprawy i wyznaczające stronie siedmiodniowy termin do wypowiedzenia się w zakresie zebranego materiału dowodowego (k. [...]-[...] akt administracyjnych). Mając zatem – zważywszy na przedstawione okolicznościach sprawy – pełną świadomość tego, że składane odwołanie jest spóźnione, zainteresowana powinna była wnioskować, we własnym interesie, o przywrócenie terminu do jego wniesienia, czego jednak – z premedytacją, co wynika z treści skargi – nie uczyniła. Ponieważ organy administracji publicznej nie mogą przywracać uchybionych terminów z urzędu, przeto Dyrektor Izby Skarbowej mógł jedynie stwierdzić uchybienie terminu do wniesienia odwołania, bez możliwości merytorycznego badania prawidłowości zakwestionowanej w tym odwołaniu decyzji. Dotychczasowe wywarody prowadzą do ostatecznej konkluzji, że skontrolowane przez Sąd postanowienie nie narusza prawa. Dlatego też, kierując się dyspozycją art. 151 p.p.s.a., należało orzec, jak w sentencji.