III SA/Wr 369/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu – Barbara Koźlik po rozpoznaniu w dniu 10 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego lub adwokata w sprawie ze skargi T. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [---] nr [---] w przedmiocie ustalenia kwoty dotacji do zwrotu oraz wykluczenia otrzymania dotacji postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu uzasadniając, że prowadzona przez niego szkoła nie przynosi dochodów i sam nie ma środków na własne utrzymanie – szkoła utrzymywana jest z dotacji, które są przeznaczone na bieżącą działalność dydaktyczną, wychowawczą i opiekuńczą. Ze względu na brak dotacji z tytułu wynagrodzenia za pełnienie funkcji dyrektora szkoły, wnioskodawca nie pobiera wynagrodzenia od 2011 r. Utrzymuje się dzięki pomocy rodziców, od których otrzymuje żywność i czasami pieniądze na opłaty związane z mieszkaniem. Podał, że w zeznaniu podatkowym za 2010 r. wykazał dochód w wysokości 4.229,15 zł, a za 2011 r. – 3.496,80 zł. Jest zadłużony wobec ZUS z tytułu nieopłaconych składek w wysokości 15.000 zł. Podniósł, że nie zna przepisów prawa, w związku z czym nie jest w stanie samodzielnie bronić swoich praw przed sądem. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca zakreślił rubryki dotyczące osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym oraz posiadanych nieruchomości, podał, iż nie posiada przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, ma limit na koncie firmowym szkoły w kwocie 445 zł, całkowicie wykorzystany (oprocentowanie roczne około 14 %), i jako dyrektor szkoły nie uzyskuje żadnego dochodu. Z dokumentów i oświadczeń złożonych w wyniku wezwania skierowanego na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – dalej: p.p.s.a.) wynika, że w 2011 r. wnioskodawca odnotował przychód z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 105.164 zł i dochód (po odliczeniu kosztów uzyskania przychodów) – 8.793,08 zł. W zeznaniu podatkowym wykazana została ulga odsetkowa w wysokości 5.296,28 zł. Zgodnie z wydrukami z księgi podatkowej, w 2012 r. do końca sierpnia skarżący uzyskał przychód w wysokości 71.215 zł, ponosząc koszty podatkowe o wartości 144.956,98 zł. Posiada cztery rachunki bankowe, w tym jeden związany z prowadzoną działalnością gospodarczą, zajęty w postępowaniu egzekucyjnym. Na pozostałych trzech rachunkach wykazane zostało saldo w łącznej kwocie 1,13 zł i dostępne środki (-)10.582,10 zł. Jeden z tych rachunków również został objęty egzekucją. Dane te wynikają z wydruków szczegółów poszczególnych rachunków bankowych. Przedłożone zostały ponadto kopie pism wykazujących zaległości w opłatach czynszowych i za energię elektryczną. Wnioskodawca dodatkowo oświadczył, że nie pozostaje z nikim w gospodarstwie domowym, jego miesięczne wydatki zależne są od kwoty środków, jakimi dysponuje, to jest z nieregularnych wpłat czesnego od uczniów oraz z okazjonalnej zapomogi w formie żywności lub pieniędzy od rodziców, a także krótkoterminowych pożyczek od znajomych. W związku z tym posiada liczne nieuregulowane zobowiązania finansowe z tytułu opłat za lokal, energię elektryczną, zobowiązania wobec ZUS oraz US. Miesięczne wydatki dotyczą żywności (około 300 zł), mieszkania (350 zł), energii elektrycznej (około 130 zł), lekarstw (50 zł) obowiązkowych składek osób prowadzących szkołę na rzecz ZUS (łącznie: 981,26 zł). Powyższe wydatki częściowo są pokrywane ze środków z podanych wyżej źródeł. Skarżący zwrócił uwagę, że miesiące lipiec i sierpień są szczególnie trudne, gdyż uczniowie w tym czasie nie opłacają czesnego. Wskazał, iż środki na rachunku firmowym zostały zablokowane i nie może nimi dysponować. Nie posiada żadnych lokat. Nie ma też środków transportu. Do dnia wydania niniejszego postanowienia, nie zostały przedłożone wydruki historii rachunków bankowych za wymienione miesiące. Powyższe okoliczności przedstawione przez skarżącego nie dają podstaw do stwierdzenia, iż zostały wykazane przesłanki przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, czyli w zakresie całkowitym, które – zgodnie z brzmieniem art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. – może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przede wszystkim wypada zwrócić uwagę, że przyznanie pełnomocnika z urzędu nie jest uzależnione od stopnia zawiłości sprawy, czy też nieznajomości przepisów prawa, lecz wyłącznie od czynników kształtujących możliwości płatnicze wnioskodawcy. Tymi czynnikami są: jego sytuacja finansowa, majątkowa i rodzinna, co wynika z treści art. 255 p.p.p.s.a., który stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte na urzędowym formularzu wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Podkreślić trzeba, iż rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, należy pamiętać, że instytucja zwolnienia od ponoszenia kosztów związanych ze swym udziałem w postępowaniu sądowym ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, iż wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Jednocześnie wykazanie, że strona rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji spoczywa na niej samej. Zatem w jej interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić (zob. postanowienie NSA z 28 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 179/12, LEX nr 1136765). Wszelkie udzielone informacje powinny być też spójne i logiczne, aby można było uznać je za wiarygodne. Tymczasem dane, które wynikają z dokumentów i oświadczeń złożonych przez wnioskodawcę, nie dość, że są niepełne, zawierają pewne sprzeczności. Zauważyć należy, że skarżący, jako osoba fizyczna prowadząca samodzielnie działalność gospodarczą, uzyskuje z niej dosyć wysokie przychody – w 2011 r. wyniosły one 100.000 zł, a do końca sierpnia 2012 r. ponad 70.000 zł. Referendarz sądowy ma na uwadze – w kontekście przedmiotu skargi w niniejszej sprawie – iż część tych przychodów być może stanowiła dotację na prowadzenie szkoły, jednakże sam wnioskodawca tej kwestii wyraźnie nie podniósł. Natomiast fakt uzyskiwania jednocześnie niskich dochodów lub ponoszenia strat wiąże się tylko z jednoczesnym ponoszeniem wysokich kosztów podatkowych, a nadto świadczy o posiadaniu środków na te koszty. Poza tym wartości takie jak dochody, straty i koszty uzyskania przychodów są przede wszystkim związane z rozliczeniami w podatku dochodowym i zwykle nie znajdują swojego odzwierciedlenia w rzeczywistej sytuacji finansowej przedsiębiorcy. Zresztą potwierdził to sam wnioskodawca, który wskazał jako źródło pokrywania swoich prywatnych bieżących wydatków czesne wpłacane przez uczniów szkoły. Nie można też było uznać za wiarygodne, jakoby skarżący nie posiadał jakiegokolwiek majątku. Ze złożonego oświadczenia wynika, że mieszka sam, a na jego nazwisko zostało wystawione przez Spółdzielnię Mieszkaniową wezwanie do zapłaty zaległych opłat za lokal mieszkalny. Nadto, w zeznaniu podatkowym wykazana została kwota odliczenia od dochodu z tytułu tzw. ulgi odsetkowej. Ulga ta, zgodnie z przepisami regulującymi podatek dochodowy od osób fizycznych, jest związana z kredytem (pożyczką) zaciągniętym na własne cele mieszkaniowe, w tym na zakup mieszkania, domu lub ich remont. Powyższej uwagi nie należy utożsamiać z sugestią pozyskania środków z mieszkania, które zaspokaja własne potrzeby socjalne wnioskodawcy. Rzutuje ona jednak na wiarygodność oświadczeń nie tylko co do stanu majątkowego, ale również w pozostałym zakresie. Końcowo wyjaśnić wypada, że w wezwaniu do przedłożenia dodatkowych oświadczeń oraz dokumentów źródłowych wymienione były także wydruki historii posiadanych rachunków bankowych za miesiące czerwiec, lipiec i sierpień 2012 r. Za takie nie można uznać wydruków szczegółów rachunku, z których wynika jedynie, kto jest posiadaczem rachunku i jakie było saldo na dzień dokonania wydruku. Nie odzwierciedlają jednak operacji bankowych w powyższych miesiącach – wpływów, wypłat ani salda po każdej operacji. Te informacje bowiem dałyby w części podstawę do oceny szans wnioskodawcy na pozyskanie środków na pokrycie kosztów związanych ze swym udziałem w postępowaniu sądowym. Mając zatem na uwadze powyższe, wnioskodawca nie dał podstaw do dokonania oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych, co uzasadniało odmowę przyznania prawa pomocy. Wobec powyższego postanowiono jak w sentencji, na podstawie art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a.,