III SA/Wr 38/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Guziński (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Jankowska-Szostak Sędzia WSA Marcin Miemiec Protokolant Ewa Bogulak po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 26 marca 2013 r. sprawy ze skargi Z. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie oddalenia zarzutu w postępowaniu egzekucyjnym I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego W. - [...] z dnia [...] r. znak [...] w przedmiocie oddalenia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oraz uchyla postanowienie wierzyciela - Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...]; II. określa, że postanowienia wymienione w punkcie I nie podlegają wykonaniu do dnia prawomocności wyroku. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] r. Dyrektor Izby Skarbowej we W. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego W. – Ś. z dnia [...] r. (nr [...]) w przedmiocie oddalenia zarzutu niespełnienia wymogów określonych w art. 27 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012 r. poz. 1015 ze zm. - zwanej dalej "u.p.e.a.") w tytułach wykonawczych, wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, obejmujących należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ drugiej instancji wyjaśnił, że obecnie Naczelnik Urzędu Skarbowego W. – Ś., jako organ egzekucyjny prowadził postępowanie egzekucyjne przeciwko dłużnikowi Z. G. (zwanemu dalej "skarżącym"), na wniosek wierzyciela – ZUS Oddział we W., obejmujących należności z tytułu składek ubezpieczeniowych za miesiąc listopad i grudzień 1998 r., wraz z odsetkami za zwłokę. Rozpoznając skargę na czynność egzekucyjną zajęcia świadczenia emerytalnego, postanowieniem z dnia [...] r. (znak [...]) Dyrektor Izby Skarbowej we W. uznał skargę za zasadną (organ egzekucyjny pismem z dnia [...] r. uchylił zajęcie, z uwagi na nieprawidłowe doręczenie odpisów tytułów wykonawczych). W konsekwencji, odpisy tytułów wykonawczych (pod numerami [...] i [...] zostały doręczone skarżącemu w dniu [...] r. Skarżący, pismem z dnia [...] r. skierował do organu egzekucyjnego zarzut dotyczący prowadzonego postępowania egzekucyjnego, zakwestionował prawidłowość wystawienia tytułów wykonawczych na podstawie art. 27 u.p.e.a. W dniu [...] r. organ egzekucyjny zwrócił się do wierzyciela o zajęcie stanowiska w sprawie wniesionego zarzutu, oraz zawiesił postępowanie egzekucyjne. Wierzyciel, postanowieniem z dnia [...] r. (nr [...]), uznał zarzut skarżącego za nieuzasadniony. Podniósł, że nie ustosunkował się do innego zarzutu nieistnienia obowiązku, wskazanego w piśmie z dnia [...] r. - stanowiącym odpowiedz na wezwanie wierzyciela, gdyż został on złożony po terminie. Postanowieniem z dnia [...] r. Naczelnik Urzędu Skarbowego W.- Ś. nie uznał wniesionego przez skarżącego zarzutu niespełnienia wymogów, określonych w art. 27 u.p.e.a., objętego tytułami wykonawczymi nr: [...] i [...]. W uzasadnieniu postanowienia organ egzekucyjny podał, że przepis art. 27 u.p.e.a. nie został naruszony w tych tytułach wykonawczych. Zobowiązany złożył zażalenie na powyższe postanowienie. W uzasadnieniu podniósł, że niedopuszczalne jest dokonywanie skreśleń w tytule wykonawczym i odręczne nanoszenie poprawek a postępowanie egzekucyjne nie może być prowadzone na podstawie kilku różnych tytułów wykonawczych i wniósł o uchylenie postanowienia i umorzenie postępowania egzekucyjnego. Dodał także, że składki na ubezpieczenie społeczne były regularnie opłacane, "a więc zaległości podatkowe nie istnieją". Dyrektor Izby Skarbowej we W., utrzymując zaskarżone postanowienie mocy podniósł, że przedmiotem rozpatrzenia jest postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego W. – Ś. z dnia [...] r. w przedmiocie oddalenia zarzutu niespełnienia wymogów, określonych w art. 27 u.p.e.a., wniesionego na podstawie art. 33 pkt 10 u.p.e.a., w postępowaniu egzekucyjnym, prowadzonym na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] r. nr: [...] i [...]. Dyrektor Izby Skarbowej we W., po analizie akt sprawy stwierdził, iż wskazana w zażaleniu argumentacja nie zasługuje na uwzględnienie W uzasadnieniu, po przedstawieniu podstaw prawnych rozstrzygnięcia, podniósł, że we wcześniej prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym te same tytuły wykonawcze, wystawione na te same zaległości, nosiły inne numery, tj. [...] i [...]. Jednak, zgodnie z art. 19 u.p.e.a., kiedy organem egzekucyjnym został Naczelnik Urzędu Skarbowego W. – Ś., zostały nadane nowe numery, tj. [...] i [...], a z kolei wierzyciel, przesyłając tytuły wykonawcze - egzemplarze przeznaczone dla skarżącego - nadał im numery [...] i [...]. Rozbieżność w numeracji (odmienne oznaczenie przez wierzyciela numerami [...] i [...]) ma charakter czynności technicznej i pozostaje bez wpływu na merytoryczny wynik sprawy. Jeżeli chodzi o wskazanie przez wierzyciela w postanowieniu z dnia [...] r., że idzie o tytuły wykonawcze nr [...] oraz [...] zamiast [...] oraz [...], w ocenie Dyrektora Izby Skarbowej we W. stanowi to oczywistą omyłkę. Odnosząc się w uzasadnieniu do zarzutu, dotyczącego niespełnienia wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a., organ nadzoru uznał, że jest bezzasadny, gdyż tytuły wykonawcze zawierają wszystkie niezbędne dla niego elementy wymienione w art. 27 ustawy, a tylko one mają charakter obligatoryjny. Odnośnie odręcznie nanoszonych poprawek i skreśleń, Dyrektor Izby Skarbowej podniósł, że zostały one dokonane w sposób zgodny z prawem, opatrzone są one parafami osoby uprawnionej do ich uzupełnienia. Poprawek w tytule wykonawczym w poz. 5, 6, 7 dokonał pracownik organu, będącego wierzycielem (kierownik referatu - ta sama osoba, która dysponowała pieczęcią "z upoważnienia Dyrektora" - na podstawie upoważnień nadanych jej przez Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych we W. - w poz. 66 do 68 tytułu wykonawczego nr [...] i [...]) i nie wpływały one na wysokość dochodzonej należności. Poprawki te zostały naniesione w dacie [...] r. a nie w dacie wystawienia tytułu wykonawczego. To, w jakiej dacie wystawione zostały przedmiotowe tytuły, posiada istotne znaczenie, bowiem o ile osoba podpisująca się w pozycji 67 tytułów posłużyła się pieczęcią Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z datą [...] r. w pozycji 68 tytułu wykonawczego (data wystawienia przedmiotowych tytułów wykonawczych) o tyle wiadomo, że osoba, która nanosiła poprawki takowym upoważnieniem dysponowała, więc nie doszło do naruszenia przepisu art. 27 u.p.e.a. Podniesiono w uzasadnieniu, że tytuły wykonawcze nr [...] i [...] wyczerpują także wymogi, określone rozporządzeniem Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonywania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U 2000 r. nr 137, poz. 1541 zez zm.). Odnośnie podniesionego przez skarżącego w zażaleniu zarzutu wykonania obowiązku i przedawnienia roszczenia, organ nadzoru wskazał – powołując się na orzecznictwo administracyjne - że zobowiązany nie może w dowolnym czasie, tj. po upływie ustawowego terminu 7 dni do wniesienia zarzutów, wnosić nowych zarzutów lub uzupełniać je o nowe podstawy prawne lub faktyczne, bowiem to wierzyciel i organy egzekucyjne obu instancji muszą znać te zarzuty i rozpoznać je, a do Sądu należy kontrola legalności tych rozstrzygnięć. Podniesienie przez skarżącego faktu wykonania obowiązku i przedawnienia oznaczają bowiem w istocie zgłoszenie nowego zarzutu, a to nie jest dopuszczalne na etapie postępowania zażaleniowego, dlatego też Dyrektor Izby Skarbowej we W. nie badał tych okoliczności. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, skarżący podniósł, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz z naruszenia art. 24 ustęp 4 ustawy z dnia z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że dochodzone zobowiązania uległy wygaśnięciu, na skutek przedawnienia z dniem 31 grudnia 2004 r. Zakwestionował także prawidłowość wystawionych tytułów wykonawczych. Wniósł o nakazanie uchylenia postanowień, naruszających prawo i umorzenie postępowania egzekucyjnego. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne, postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 i 2, 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej – w skrócie – "p.p.s.a."). Kryterium legalności umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonego rozstrzygnięcia uchybiającego prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. b), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania. W tym ostatnim przypadku chodzi jednak wyłącznie o sytuacje, gdy uchybienie przepisom prawa procesowego mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Godzi się dodatkowo podkreślić, że – stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. – rozstrzygając w granicach sprawy, sąd nie jest jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, ani powołaną w niej podstawą prawną. Ponadto, zgodnie z art. 135 p.p.s.a., Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Uwzględniając powyższe regulacje należało przyjąć, że skarga jest zasadna. Sąd dopatrzył się bowiem takiego naruszenia prawa, które skutkowało koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego postanowienia, poprzedzającego go postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego W. – Ś., a także postanowienia wierzyciela –ZUS Oddział W. z dnia [...]r. Jak wynika z akt sprawy, Naczelnik Urzędu Skarbowego W. – Ś., jako organ egzekucyjny prowadził postępowanie egzekucyjne przeciwko skarżącemu na wniosek wierzyciela – ZUS Oddział we W., w oparciu o odpisów tytułów wykonawczych, pod numerami [...] i [...] obejmujących należności z tytułu składek ubezpieczeniowych za listopad i grudzień 1998 r., wraz z odsetkami za zwłokę. Skarżący wniósł, w piśmie z dnia [...] r., zarzut w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego, podnosząc, że wystawione tytuły wykonawcze nie spełniają wymagań określonych w art. 27 u.p.e.a. Wskazać należy, że zgodnie z art. 33 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji – obowiązującym w dacie orzekania - zobowiązany może wnieść zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Może to uczynić w terminie 7 dni od otrzymania tytułu wykonawczego (art. 27 § 1 pkt 9 powyższej ustawy). Natomiast zgodnie z art. 34 § 1 i 2 tej ustawy, zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 pkt 1-7, 9, 10 u.p.e.a. odnośnie obowiązków pieniężnych – jak w rozpatrywanej sprawie - organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów. Zgodnie z art. 34 § 2 u.p.e.a. na postanowienie w sprawie stanowiska wierzyciela przysługuje zażalenia. Natomiast w myśl § 4 tego artykułu, organ egzekucyjny po otrzymaniu postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela wydaje postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów. Stosownie natomiast do art. 34 § 5 u.p.e.a., na postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów służy zobowiązanemu oraz wierzycielowi niebędącemu jednocześnie organem egzekucyjnym zażalenie. Zażalenie na postanowienie w sprawie zarzutów podlega rozpatrzeniu w terminie 14 dni od dnia doręczenia organowi odwoławczemu. Treść wymienionego przepisu, z uwagi na użycie przez ustawodawcę sformułowania "na postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów", wyraźnie wskazuje, że zarówno postanowienie wydane na podstawie art. 34 § 2 i 4 u.p.e.a., jak i przysługujący na te postanowienia środek zaskarżenia w postaci zażalenia odnosić się mogą wyłącznie do zarzutów wniesionych w terminie. Wynika z powyższego, że zobowiązany nie może po upływie terminu do wniesienia zarzutów uzupełniać zarzutów zgłoszonych w terminie, powołując nowe ich podstawy. Zatem, zarówno organ egzekucyjny rozpoznający taki zarzut (po terminie), jak i organ odwoławczy, rozpatrujący zażalenie na postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie zgłoszonych zarzutów, jak i sąd administracyjny, do którego skierowano skargę na rozstrzygnięcia tego organu nie są uprawnione do rozpatrywania zarzutów zgłoszonych po raz pierwszy przez zobowiązanego w zażaleniu od postanowienia w sprawie zgłoszonych zarzutów, a także ewentualnie zgłoszonych dopiero w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W rozpatrywanej sprawie, skarżący wniósł do organu egzekucyjnego w piśmie z dnia [...] r., zarzut nie spełnienia przez doręczone tytuły wykonawcze wymagań art. 27 u.p.e.a. Wierzyciel, w postanowieniu z dnia [...] r. odniósł się jedynie do tego zarzutu, uznając, że inne wskazane w odrębnym piśmie zostały zgłoszone po terminie. W tym stanie, mając na względzie, że zarzuty są instytucją sformalizowaną (o czym była mowa wyżej), organ egzekucyjny, jak i organ odwoławczy odnieśli się do zarzutu wyraźnie sformułowanego w piśmie z dnia [...] r., uznając, że zgłoszenie dodatkowych zarzutów dopiero w późniejszym stadium postępowania, nie uprawniało ich do rozstrzygania w tym zakresie. Zdaniem Sądy w sprawie wystąpiły jednak naruszenia prawa, skutkujące podważenie rozstrzygnięć podjętych w sprawie. Zgodnie z art. 83c ust 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585), od wydanych w trakcie postępowania egzekucyjnego postanowień Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sprawie stanowiska wierzyciela zażalenie nie przysługuje. Niemniej, jakkolwiek postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jako wierzyciela nie podlega zaskarżeniu, jest kontrolowane przez Sąd w postępowaniu sądowoadministracyjnym na podstawie art. 134 § 1 i art. 135 p.p.s.a. Zgodnie z powołanymi przepisami: sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną; jednocześnie sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Ostatni z powołanych przepisów daje sądom administracyjnym kompetencję do kontrolowania i uchylenia niezaskarżalnego postanowienia, o ile narusza ono prawo. Realizując powyższą kompetencję w odniesieniu do postanowienia wierzyciela - Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., Sąd uznał, że narusza ono prawo Wierzycie, po uzyskaniu pisma organu egzekucyjnego wzywającego o ustosunkowanie się do zarzutu skarżącego, zwrócił się do skarżącego pismem z dnia [...] r. o sprecyzowanie wniesionego zarzutu. W odpowiedzi zawartej w piśmie z dnia [...] r. – jak przyznaje sam organ - skarżący podniósł, że objęte tytułem wykonawczym zobowiązania nie istnieją, gdyż składki na ubezpieczenie społeczne zostały uregulowane. W tym stanie, zdaniem Sądu, nie można było postąpić jak to uczynił ZUS, a więc uznać, że mamy do czynienia z nowym zarzutem (wykonania zobowiązanie, jego przedawnienia) wniesionym w nowym odrębnym piśmie, złożonym po terminie i nie ustosunkować się do niego, bez dodatkowych wyjaśnień i ustaleń. Niewątpliwe, pismo skarżącego z dnia [...], jako będące odpowiedzią na wezwanie wierzyciela przed zajęciem stanowiska w sprawie - w związku z jego wątpliwościami co do zgłoszonego zarzutu, był uzupełnieniem pisma pierwotnego (z dnia [...] r.) skarżącego, w którym zgłosił zarzut w sprawie prowadzonej egzekucji. Jako takie pismo, zdaniem Sądu, nie mogło zostać potraktowane jako odrębne pismo wniesione po terminie – było uzupełnieniem do wniesionego w terminie pisma, w którym skarżący kwestionuje zasadność prowadzenia egzekucji. W tej sytuacji wierzyciel winien, albo uznać, że skarżący podnosi okoliczność nieistnienia obowiązku wskazanego w doręczonych mu tytułach wykonawczych i odnieść się do niego, albo co najmniej podjąć postępowanie wyjaśniające dla jednoznacznego ustalenia jaki był rzeczywisty zakres zarzutu skarżącego w sprawie prowadzonej egzekucji i w zależności od ustalenia podjąć rozstrzygnięcie. Zważyć należy dodatkowo, że chodzi z zobowiązanie płatnicze z 1998 r. Skoro ZUS powyższe go nie uczynił, należało uznać, że postanowienie wierzyciela z [...] r. narusza prawa w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy i wyeliminować je z obrotu prawnego. W konsekwencji, jako wydane w oparciu o nieprawidłowe stanowisko wierzyciela zawarte w postanowieniu z dnia [...] r. zaskarżone postanowienie i poprzedzające jej postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego W. – Ś., należało także uchylić, jako dotknięte wadą prawną. Mając na uwadze powyższe na względzie orzeczono jak w sentencji. Orzeczenie w pkt I znajduje umocowanie w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 134 i 135 p.p.s.a. Orzeczenie w pkt II w art. 152 p.p.s.a.