III SA/Wr 382/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska (sprawozdawca) Sędziowie Asesor WSA Anetta Chołuj Sędzia NSA Anna Moskała Protokolant Jolanta Ryndak po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 30 sierpnia 2006 r. sprawy ze skargi T. K. na decyzję Wojewody D. z dnia 11.07.2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wymeldowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji z dnia 27.05.2005r. nr [...]; 2. zasądza od Wojewody Dolnośląskiego na rzecz skarżącego kwotę 407,80 zł (czterysta siedem i 80/100 złotego) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia 11 lipca 2005r. o numerze [...] Wojewoda D. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98 , poz. 1071 z późn. zm.) oraz art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn. Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 z późn. zm.), po rozpatrzeniu odwołania T. K. od decyzji Prezydenta Miasta L. nr [...] z dnia 27 maja 2005 r., orzekającej o odmowie wymeldowania L. R-K. z pobytu stałego z lokalu położonego przy ul. W. [...] w L. - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że materialno - prawną podstawę rozstrzygnięcia w przedmiocie wymeldowania z lokalu stanowi art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, w brzmieniu: "Organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 2 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się". Jak następnie zauważył - w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, zgodnie z którym przez opuszczenie miejsca pobytu stałego rozumie się nie tylko fizyczne nieprzebywanie w lokalu, ale zamiar jego opuszczenia i skoncentrowania swoich spraw życiowych w innym miejscu, z jednoczesnym zerwaniem wszelkich związków z dotychczasowym miejscem pobytu stałego. Istotą postępowania o wymeldowanie jest wobec tego ustalenie, że osoba wobec której postępowanie się toczy faktycznie opuściła definitywnie miejsce pobytu stałego z zamiarem zmiany miejsca zamieszkania. Tymczasem w sprawie nie ustalono by L. R-K. opuściła definitywnie lokal przy ul. W. [...] w L. i skoncentrowała swój stały pobyt poza nim. W ocenie Wojewody D. z obszernego materiału dowodowego - w skład którego wchodzą między innymi protokół przesłuchania stron, tj. L. R-K. i T. K. oraz świadków, jak i protokół kontroli meldunkowej przeprowadzonej w lokalu przy ul. W. [...] w L. - wynika, że L. R-K. dysponuje w przedmiotowym lokalu jednym pokojem, w którym posiada swoje rzeczy osobiste oraz meble, nadal w lokalu tym przebywa i nocuje. Posiada też klucze do lokalu. Przedmiotowe okoliczności stanowią zdaniem organu odwoławczego podstawę do uznania, iż miejscem pobytu stałego L. R-K. jest nadal lokal przy ul. W. [...] w L. Zatem podnoszony przez T. K. zarzut, iż L. R-K. opuściła przedmiotowy lokal nie znajduje uzasadnienia. Fakt, iż w okresach wcześniejszych L. R-K. okresowo zamieszkiwała u syna czy córki nie stanowi dostatecznej podstawy do przyjęcia, że opuściła lokal przy ul W. [...] L. z zamiarem zmiany miejsca zamieszkania. W końcowej części wywodów organ II instancji podkreślił, iż istniejące między stronami nieporozumienia nie mogą uzasadniać orzeczenia o wymeldowaniu L. R-K. z lokalu przy ul. W. [...] w L. Przepisy meldunkowe mają wyłącznie charakter rejestracyjny i głównym ich celem jest zapewnienie zgodności zapisu w ewidencji ludności z faktycznym miejscem pobytu osoby. Skoro L. R-K. zamieszkuje w lokalu przy ul. W. [...] w L., to istniejący w ewidencji ludności zapis o zameldowaniu w/wymienionej na pobyt stały pod tym adresem jest zgodny z faktycznym miejscem jej pobytu. W konkluzji organ odwoławczy stwierdził, że decyzja Prezydenta Miasta L. [...] z dnia 27 maja 2005 r., orzekająca o odmowie wymeldowania L. R-K. z lokalu przy ul. W. [...] w L. nie narusza przepisów obowiązującego prawa. Nie godząc się z takim rozstrzygnięciem T. K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu domagając się uchylenia decyzji, zarzucając w szczególności pominięcie zebranych w sprawie dowodów oraz dokonanie błędnych ustaleń stanu faktycznego poprzez wadliwe przyjęcie, iż L. R-K. nie opuściła trwale spornego lokalu. Skarżący argumentował, iż organy meldunkowe winny ustalać fakty obiektywnie istniejące na okoliczność, czy dana osoba faktycznie zamieszkuje w danym lokalu, nie zaś poprzestawać na badaniu jedynie jej subiektywnego zamiaru. Zdaniem skarżącego, co sprecyzował w pismach procesowych, L. R-K. od około 10 lat nie przebywała w dotychczasowym miejscu stałego zameldowania, a dopiero w końcowej fazie toczącego się postępowania o jej wymeldowanie, tzn. wiosną 2005 r., na jeden dzień przed przeprowadzeniem dowodu z oględzin lokalu wróciła do przedmiotowego mieszkania przynosząc osobiste rzeczy i demonstrując zamiar ponownego w nim zamieszkania. Zarzucił nadto, iż nie uczestniczył w pełni w dokonanych oględzinach albowiem uniemożliwiono mu wstęp do pokoju zajmowanego przez L. R-K. W odpowiedzi Wojewoda D. wniósł o oddalenie skargi podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 3 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - powoływanej w dalszych wywodach jako "p.p.s.a." - sądy te sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone ustawą, co oznacza, że skarga może zostać uwzględniona, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145-150 ustawy). W ocenie Sądu, wydane w sprawie przez organy obu instancji decyzje uchybiają obecnie obowiązującemu prawu w stopniu uzasadniającym ich wyeliminowanie z obrotu. Stosownie do art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (jednolity tekst - Dz. U. z 2001 r., Nr 87, poz. 960 ze zm.), który legł u podstaw merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 2 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Wypowiadając się w przedmiocie rozumienia pojęcia "opuszczenia", o którym mowa w hipotezie cytowanej normy prawnej Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wyjaśniał, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w ujęciu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. W świetle przedstawionej regulacji ustalenia w sprawie wymagało, czy L. R-K. istotnie, jak utrzymuje skarżący, opuściła miejsce dotychczasowego pobytu stałego w lokalu przy ul. W. [...] w L. bez dopełnienia obowiązku wymeldowania się. W przedmiotowej sprawie bezsporny jest fakt, że L. R-K. często przebywała poza miejscem swojego stałego zameldowania od 1995 roku , to jest od czasu rozwodu stron, co zresztą sama potwierdziła. Nie ulega również wątpliwości, że w żaden sposób nie była zmuszana (fizycznie, czy też psychicznie) do opuszczania lokalu, nie utrudniano jej także dostępu do spornego mieszkania. Skoro jednak bezspornie stwierdzono w rozważanej sprawie, że często przebywała poza miejscem swojego stałego zameldowania, to w dalszej kolejności należało ustalić w sposób nie budzący żadnych wątpliwości, czy nie nastąpiło jednak w związku z tym rzeczywiste przeniesienie swego centrum spraw bytowych poza dotychczasowe miejsce stałego zameldowania, a zatem czy nie doszło w istocie do opuszczenia spornego lokalu w sposób trwały w ustalonym w orzecznictwie znaczeniu. Oczywiste jest przy tym, że ocena charakteru pobytu w danym miejscu nie może ograniczać się do bezkrytycznego przyjęcia oświadczenia woli zainteresowanej osoby co do jej zamiarów. Istotne jest bowiem, czy zachodzą w sprawie takie okoliczności faktyczne, które istnienie omawianego zamiaru - w kategoriach zobiektywizowanych - potwierdzają, jak trafnie podniósł skarżący. Oceniając legalność ostatecznego rozstrzygnięcia zapadłego w tej sprawie należy wskazać w pierwszym rzędzie, iż właśnie podstawowe znaczenie dla postępowania ma należyte ustalenie całokształtu okoliczności faktycznych, gdyż tylko w takim przypadku możliwe jest ustalenie zakresu praw i obowiązków strony. Konieczne jest przy tym by przeprowadzone ustalenia dotyczyły faktów prawotwórczych, mających wpływ na załatwienie sprawy. Chodzi zatem o ustalenia dotyczące stanu faktycznego wyrażonego w normie prawnej. W tym celu zgodnie z wyrażoną w art. 7 k.p.a. zasadą prawdy obiektywnej w toku postępowania organy administracji państwowej obowiązane są podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Realizację tej zasady regulują przede wszystkim przepisy normujące postępowanie dowodowe. W szczególności uregulowania zawarte w art. 77 § 1 k.p.a. nakazują organowi wyczerpujące zebranie i - co należy podkreślić - rozpatrzenie całego materiału dowodowego. Dopełnieniem tego wymogu jest wyrażona w art. 80 k.p.a. zasada swobodnej oceny dowodów, zgodnie z którą organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona, czemu winien dać stosowny wyraz w uzasadnieniu decyzji. Zarówno w nauce jak i orzecznictwie podkreśla się, iż swobodna ocena dowodów, aby nie przerodziła się w samowolę, musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz z zachowaniem reguł tej oceny, tj.: opierać się należy na materiale dowodowym zebranym przez organ (przy czym chodzi tu o dowody zgromadzone nie tylko z inicjatywy dowodowej organu, lecz również wskazane przez strony postępowania), z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w przepisach prawa; ocena powinna być oparta na wszechstronnej ocenie całokształtu materiału dowodowego, co oznacza, że organ nie może pominąć jakiegokolwiek dowodu w analizie zebranego materiału dowodowego; organ powinien dokonać oceny znaczenia i wartości dowodów dla toczącej się sprawy, z zastrzeżeniem ograniczeń dotyczących dokumentów urzędowych, które mają na podstawie art. 76 § 1 kpa szczególną moc dowodową. Organ może odmówić wiary określonym dowodom, jednakże dopiero po wszechstronnym ich rozpatrzeniu, wyjaśniając przyczyny takiej ich oceny; rozumowanie, w wyniku którego organ ustala istnienie okoliczności faktycznych, powinno być zgodne z prawidłami logiki. Jak wynika z przytoczonych regulacji procesowych, normujących zbiór zasad prowadzenia postępowania dowodowego służącego prawidłowemu ustaleniu stanu faktycznego sprawy, organ administracyjny dysponując sprzecznymi dowodami nie może uchylić się od oceny ich wiarygodności, a tym samym dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Obliguje go do tego również norma w art. 107 § 3 k.p.a., w świetle której uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać nie tylko wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł, ale także podanie przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. A zatem, jeżeli w sprawie występują przeciwstawne interesy stron reprezentujących sprzeczne racje i argumenty, zadaniem organów administracyjnych jest wszechstronne przeanalizowanie tych racji i argumentów i podanie w uzasadnieniu faktycznym rozstrzygnięcia, jakie względy przemawiały za uznaniem jednych, a odrzuceniu drugich, dlaczego pewne argumenty zostały przedłożone nad inne, niektóre zaś dowody zostały uwzględnione, a innym odmówiono wiarygodności. Należy podkreślić, iż w niniejszej sprawie organ działając z naruszeniem reguł wyrażonych w art. 7, 77 § 1 i art. 80 oraz 107 § 3 k.p.a. odstąpił w uzasadnieniu decyzji od rozważań dotyczących oceny wiarygodności zeznań przesłuchanych świadków. Tymczasem, jak wyżej wskazano, fakt, iż zeznania świadków są ze sobą sprzeczne nie zwalnia organu od powinności oceny tych dowodów i wskazania z jakich względów jedne zasługują na wiarę, a inne nie oraz jakie okoliczności na ich podstawie zostały uznane za udowodnione. Z argumentacji natomiast organu odwoławczego a uprzednio organu I instancji wynika, że w sprawie przesądzające znaczenie miał - wobec wzajemnie się wykluczających zeznań stron - generalnie jedynie dowód z oględzin i to przeprowadzony dopiero w końcowej fazie trwającego postępowania, które toczyło się od 21 września 2004 r. (wizja miała miejsce dopiero 21 kwietnia 2005 r.) - bez wyjaśnienia dlaczego tylko ten dowód uznano za wiarygodny. Abstrahując już od okoliczności, że skarżący nie uczestniczył w oględzinach pokoju zajmowanego przez L. R.-K., a protokół z kontroli meldunkowej nie nosi waloru wyczerpującego opisu zastanego stanu, należy podnieść, że z niewiadomych względów organ pominął w analizie ocenę pozostałych dowodów w sprawie, a to z zeznań jedenaściorga świadków, z których jedynie trzech (M. C., Z. K. oraz E. M. - córka zainteresowanej) zeznało, że zainteresowana aktualnie mieszka w przedmiotowym lokalu. Pozostali natomiast świadkowie - w liczbie dziewięciu - potwierdzili w toku przesłuchania twierdzenia skarżącego. Nieznane pozostają przyczyny, dla których orzekające organy nie odniosły się w żaden sposób do kwestii wiarygodności tych dowodów. Podobnie organy pominęły w ocenie dowód z pisma Komisariatu Policji o treści, że L. R-K. od czasu rozwodu ze skarżącym nie przebywa i nie zamieszkuje w lokalu, a przychodzi do mieszkania sporadycznie, mieszka zaś u córki, która się nią opiekuje. Takie działanie organu prowadzi do wniosku, że w postępowaniu uchybiono zasadom procedury administracyjnej, nakazującym dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego poprzez wszechstronne rozważenie całego (a nie w sposób wybiórczy tylko części) materiału dowodowego w kontekście przesłanek, o których mowa w treści cytowanego wyżej art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż uniemożliwiło wykazanie w sposób nie budzący wątpliwości, że L. R-K. nie opuściła spornego lokalu a stwierdzony w nim jej pobyt na dzień dokonywania oględzin nie był jedynie okolicznością mającą na celu stworzenia pozorów zamieszkania. Godzi się podkreślić, iż zarzut pozorności skarżący konsekwentnie formułował już na etapie postępowania przed I instancją oraz w odwołaniu, jednakże w zaskarżonej decyzji zupełnie pominięto dokonanie rozważań w tej materii, w ogóle nie ustosunkowując się do przedmiotowego zarzutu. Wobec stwierdzonych sprzeczności istotnych ustaleń organu z treścią zebranego w sprawie materiału poprzez uchybienie normom art. 77 § 1 , art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy - podjęte decyzje jako wadliwe należało wyeliminować z obrotu prawnego. Z przytoczonych względów działając na podstawie art. 145 § 1 lit. "c" p.p.s.a., orzeczono jak w punkcie I wyroku, natomiast orzeczenie zawarte w punkcie II znajduje umocowanie w art. 152 p.p.s.a. Rozstrzygnięcie o kosztach wynika z treści art. 200, art. 203 i art. 205 p.p.s.a. w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.