III SA/Wr 382/24

WyrokWSA we Wrocławiu2025-01-30

Skład orzekający: Kamila Paszowska-Wojnar, Katarzyna Borońska, Anna Kuczyńska-Szczytkowska

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oddalające zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym jest zgodne z prawem, gdy organ nie dołączył do akt administracyjnych wszystkich decyzji, do których się powoływał, uniemożliwiając weryfikację istnienia i wymagalności zobowiązań?
Ratio decidendi
Sąd uznał, że postanowienie ZUS zostało wydane z naruszeniem prawa procesowego, ponieważ organ nie dołączył do akt administracyjnych decyzji, na które się powoływał, co uniemożliwiło sądowi weryfikację istnienia i wymagalności zobowiązań oraz prawidłowości zarachowania wpłat. W konsekwencji postanowienie zostało uchylone, a organ zobowiązany do ponownego rozpoznania sprawy z uwzględnieniem oceny prawnej zawartej w wyroku.
Stan faktyczny
Skarżący M. M. wniósł zarzuty do postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez ZUS dotyczącego składek za okres od 2022 roku, podnosząc m.in. nieistnienie obowiązku i brak wymagalności zobowiązań z powodu trwających postępowań sądowych dotyczących wcześniejszych okresów. Organ egzekucyjny oddalił zarzuty, powołując się na decyzje ustalające obowiązek ubezpieczeń społecznych i rozliczanie wpłat na najstarsze zaległości. Sąd uchylił postanowienia organu z powodu braku w aktach wszystkich decyzji, co uniemożliwiło weryfikację istnienia i wymagalności zobowiązań.
Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżone postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 21 sierpnia 2024 r. oraz poprzedzające je postanowienie z dnia 10 lipca 2024 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania z uwzględnieniem oceny prawnej zawartej w wyroku.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Kamila Paszowska-Wojnar Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Borońska (sprawozdawca) Asesor WSA Anna Kuczyńska-Szczytkowska po rozpoznaniu w Wydziale III w dniu 30 stycznia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. M. na postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 21 sierpnia 2024 r. nr 430100.71.186.2024-RED-P w przedmiocie oddalenia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 10 lipca 2024 r. nr 430100.71.132.2024.RED.P . Zaskarżonym postanowieniem z dnia 21 sierpnia 2024 r. numer 430100.71.186.2024-RED-P Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS, Zakład, organ egzekucyjny) utrzymał w mocy swoje postanowienie z dnia 10 lipca 2024 r. numer 430100.71.132.2024.RED.P o oddaleniu zarzutów M. M. (dalej: skarżący, strona skarżąca, zobowiązany) w postępowaniu egzekucyjnym, prowadzonym na postawie dziewięciu tytułów wykonawczych o kolejnych numerach od [...] do [...] obejmujących nieopłacone należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od 01.2022 r. do 12.2022 r. W zaskarżonym postanowieniu organ wskazał, że utrzymane w mocy postanowienie z 10 lipca 2024 r. zostało wydane w wyniku następujących okoliczności. Pismem z dnia 4 kwietnia 2023 r. skarżący wniósł zarzuty na postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie wyżej opisanych tytułów wykonawczych. Jako podstawę zarzutów wskazał nieistnienie obowiązku oraz brak jego wymagalności (art. 33 § 2 pkt 1 i pkt 6) ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2022 r. poz. 479 ze zm.) – dalej: u.p.e.a.). Wskazał, że wszczęcie postępowania egzekucyjnego jest przedwczesne, ponieważ nadal trwa postępowanie sądowe dotyczące należności z tytułu składek za część spornego okresu, będące konsekwencją zbiegu tytułów do ubezpieczenia społecznego. Argumentował, że poza prowadzeniem działalności gospodarczej w Polsce wykonywał pracę najemną na terytorium S. oraz N. W okresie zatrudnienia na terytorium N. podlegał [...] ustawodawstwu społecznemu, w związku z czym nie jest zobowiązany do odprowadzania składek na terytorium Polski. Podniósł również, że organ zalicza dokonywane przez niego na bieżąco wpłaty na poczet najstarszych zaległości, co do których toczą się postępowania sądowe (nie wydano prawomocnego rozstrzygnięcia). Postanowieniem z 14 kwietnia 2023 r. numer 430100.71.137.2023.RED.P organ egzekucyjny zawiesił postępowanie egzekucyjne na podstawie art. 35 § 1u.p.e.a. W dalszej kolejności ZUS działając jako wierzyciel, postanowieniem z 27 kwietnia 2023 r. oddalił zarzuty. Następnie postanowieniem z 6 czerwca 2023 r. utrzymał w mocy ww. rozstrzygnięcie. Powyższe postanowienia, wyrokiem z dnia 21 marca 2024 r. sygn. akt III SA/Wr 258/23, uchylił Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu. W uzasadnieniu wskazał, że wniesione zarzuty dotyczyły zobowiązań wynikających z decyzji ZUS (z 15 lipca 2019 r. w przedmiocie obowiązkowego podlegania polskim ubezpieczeniom społecznym w okresie od 1 czerwca 2015 r. do 31 października 2017 r. oraz ustalenia z tego tytułu podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy za okres od czerwca 2015 r. do października 2017 r. i z decyzji z 30 września 2020 r. określającej wysokość zadłużenia zobowiązanego za okres od czerwca 2015 r. do października 2017 r.), do których organy odwoływały się w zaskarżonych postanowieniach. Jak dalej wskazał Sąd, powyższe decyzje mają być źródłem zobowiązań, na rzecz których ZUS rozlicza aktualnie wpłacane składki przez zobowiązanego. Zatem brak tych decyzji w aktach administracyjnych przekazanych Sądowi przez organ powoduje, że większość motywów organów jest nieweryfikowalnych dla Sądu. Dodatkowo brak znajomości treści ww. rozstrzygnięć oraz uwarunkowań wynikających z ich zaskarżenia do sądu powszechnego uniemożliwia odniesienie się przez Sąd do zasadności zarzutów sformułowanych przez stronę skarżącą istnienia zobowiązania a także jego wykonalności. Ponadto Sąd dostrzegł, że chociaż organy powołały się na konieczność rozliczenia aktualnych wpłat zobowiązanego na najdalej idące należności, to brak jest bezpośredniego odniesienia się do poszczególnych wpłat strony skarżącej i sposobu ich zarachowania oraz brak powołania konkretnej podstawy prawnej dokonanego rozliczenia na podstawie przepisów rozporządzenia z dnia 21 września 2017 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru zobowiązany jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych. W konsekwencji powyższego Sąd uznał, że organy zaniechały dokonania jednoznacznego ustalenia czy należności, które zostały pokryte z wpłat strony skarżącej, w istocie są istniejące (w tym nieprzedawnione) oraz wymagalne, a co za tym idzie czy można było na nie zaliczać aktualne wpłaty na składki. W związku z powyższym uznał, że zaskarżone postanowienie Prezesa ZUS oraz poprzedzające je rozstrzygnięcie zostały wydane z naruszeniem art. 7, art. 107 § 1 oraz § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572 ze zm.) — dalej: k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a., w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy. Uchylił obydwa postanowienia, a w ponownie prowadzonym postępowaniu nakazał uwzględnić zawartą w wyroku ocenę prawną. Po ponownie przeprowadzonym postępowaniu, postanowieniem z dnia 10 lipca 2024 r. nr 430100.71.132.2024.RED.P Zakład oddalił zarzuty strony skarżącej z 4 kwietnia 2023 r. Następnie Prezes ZUS zaskarżonym postanowieniem z 21 sierpnia 2024 r. utrzymał w mocy ww. rozstrzygnięcie. W obu postanowieniach organy oparły swoje rozstrzygnięcia na tożsamych ustaleniach i motywach. W pierwszej kolejności Zakład odniósł się do zarzutu nieistnienia obowiązku. Wskazał, iż skarżący powołał się na fakt, że wykonywał pracę najemną na terytorium S. oraz N. i w okresie zatrudnienia na terytorium N. podlegał [...] ustawodawstwu. W odniesieniu do tego Zakład wyjaśnił, że prawomocną decyzją z 15 lipca 2019 r. numer 233 stwierdzono, że skarżący jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą podlega obowiązkowo polskim ubezpieczeniom społecznym za okres od 1 czerwca 2015 r. do 31 października 2017 r. oraz ustalono z tego tytułu podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy za ten okres. Jak dalej wskazał organ, skarżący odwołał się od tej decyzji, jednakże sprawa została rozstrzygnięta prawomocnym wyrokiem oddalającym odwołanie (wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 8 czerwca 2020 r., sygn. akt III AUa 122/20), zatem na tej podstawie w lipcu 2020 r. Zakład sporządził z urzędu dokumenty rozliczeniowe za ten okres. Następnie organ zaznaczył, że zgodnie z przepisami ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 497 ze zm.) — dalej: u.s.u.s.", w szczególności art. 6 ust. 1 pkt 5, art. 12 ust. 1 oraz art. 13 pkt 4., osoba prowadząca działalność gospodarczą podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym: emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności, z wyłączeniem okresu, na który działalność została zawieszona. Osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą podlega z tego tytułu ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu obowiązkowo, jeżeli nie ma innego tytułu do ubezpieczeń i bez względu na to, czy w ramach prowadzonej działalności osiąga przychody, czy też nie osiąga. Natomiast na podstawie art. 46 ust. 1 u.s.u.s. płatnik składek jest zobowiązany według zasad wynikających z przepisów ustawy obliczać oraz opłacać należne składki za każdy miesiąc kalendarzowy. W sytuacji, gdy płatnik składek nie złoży w terminie deklaracji rozliczeniowej, bądź złoży ją w nieprawidłowej wysokości, obowiązkiem Zakładu jest dokonanie wymiaru składek z urzędu (art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. c u.s.u.s.). Dalej ZUS wyjaśnił, że pismem z dnia 11 marca 2021 r. ustalił, iż w okresie od 1 listopada 2017 r. do 31 grudnia 2021 r. skarżący podlegał ustawodawstwu [...] w zakresie zabezpieczenia społecznego na podstawie art. 13 ust. 3 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29.04.2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. U. UE nr L 166/1 z 30.04.2004 r., ze zm.). Przechodząc do zarzutu braku wymagalności obowiązku i przedwczesnego wszczęcia postępowania egzekucyjnego z uwagi na trwające postępowanie sądowe dotyczące zaległości spornego okresu, ZUS podniósł, że decyzja z dnia 30 września 2020 r. określa wysokość zadłużenia skarżącego za okres od czerwca 2015 r. do października 2017 r. i na skutek odwołania wniesionego przez skarżącego, sprawa znajduje się w sądzie (apelacja z 18 sierpnia 2022 r. od wyroku Sądu Okręgowego z dnia 2 czerwca 2022 r.). Dalej ZUS wskazał, że decyzja wyżej opisana określająca wysokość zadłużenia z tytułu składek, wydana została w oparciu o prawomocną decyzję z dnia 15 lipca 2019 r. nr 233, w której Zakład ustalił okres podlegania ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej oraz ustalił z tego tytułu podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy za okres od czerwca 2015 r. do października 2017 r. Następnie Zakład zaznaczył, że od 1 stycznia 2022 r. skarżący zgłosił się do ubezpieczeń i dokonuje wpłat, które rozliczają się w pierwszej kolejności na najstarsze zaległości (tj. od czerwca 2015 r.) zgodnie z § 7 i 12 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2017 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru jest zobowiązany Zakład Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2022 r. poz. 1771), powodując powstanie zaległości za okres od stycznia 2022 r. do grudnia 2022 r. ZUS podkreślił, że powyższe regulacje obowiązują również w przypadku, gdy obowiązek opłacania składek jest przedmiotem postępowania sądowego na skutek odwołania od decyzji ustalającej obowiązek opłacania składek na ubezpieczenia społeczne. Dopiero ewentualny korzystny dla skarżącego prawomocny wyrok sądowy będzie wiążący w sprawie i będzie podlegał wykonaniu, to wówczas wpłaty będą mogły zostać przeksięgowane. Dalej ZUS wskazał, że dochodzone należności nie uległy przedawnieniu. Zgodnie bowiem z art. 24 ust. 4 u.s.u.s., należności z tytułu składek przedawniają się po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Następnie wskazał, że w sprawie ma zastosowanie art. 24 ust. 5f u.s.u.s., a zgodnie z treścią tego przepisu, w przypadku wydania przez Zakład decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia, bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia postępowania do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna. W związku z tym, jak dalej poinformował organ, na skutek prowadzonego postępowania w sprawie podlegania skarżącego obowiązkowi ubezpieczeń społecznych za okres od czerwca 2015 r. do października 2017 r., bieg terminu przedawnienia był zawieszony od 24 maja 2019 r., (data doręczenia zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie) do dnia uprawomocnienia się decyzji z dnia 15 lipca 2019 nr 233, tj. do dnia 8 czerwca 2020 r. (wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 8 czerwca 2020 r., sygn. akt III AUa 122/20). Jak wskazał dalej ZUS, również na podstawie art. 24 ust. 5f u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia jest zawieszony także w związku z prowadzeniem postępowania w sprawie określenia wysokości zadłużenia strony skarżącej za okres od czerwca 2015 r. do października 2017 r. (od 1 września 2020 r. – doręczenie zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie określenia wysokości zadłużenia za okres od czerwca 2015 r. do października 2017 r. do nadal (toczące się postępowanie sądowe w sprawie decyzji z dnia 30 września 2020 r.). Zakład podkreślił, że decyzja z dnia 30 września 2020 r. stwierdzająca zadłużenie z tytułu składek jest decyzją deklaratoryjną i określa, że dany stan prawny zaistniał w przeszłości. Decyzja ta nie tworzy nowego stanu prawnego, obowiązek opłacania składek wynika wprost z ustawy, a decyzja o wysokości zadłużenia jest jedynie potwierdzeniem określonego stanu prawnego. Deklaratoryjna decyzja stwierdzająca, że skarżący jest dłużnikiem ZUS z tytułu nieopłaconych składek i ustalająca kwotę zaległości składkowych i jest decyzją ustalającą obowiązek opłacenia składek w konkretnej kwocie skierowaną do określonego płatnika i dlatego ma do niej zastosowanie art. 24 ust. 5f u.s.u.s. Ponadto Organ zauważył, że bieg terminu przedawnienia jest również zawieszony na podstawie art. 24 ust. 5b u.s.u.s. (bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od pierwszego dnia miesiąca, w którym nastąpiło rozpoczęcie potrąceń ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez Zakład lub podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do ostatniego dnia miesiąca, w którym zakończono potrącenia, lub do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego). W związku z prowadzeniem postępowania egzekucyjnego należności za okres od stycznia 2022 r. do grudnia 2022 r., bieg terminu przedawnienia jest zawieszony od dnia 30 marca 2023 r., (doręczenie zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego) i trwa nadal, postępowanie egzekucyjne nie jest zakończone. W skardze na postanowienie ZUS, skarżący wniósł o jego uchylenie w całości, podtrzymując argument o nieistnieniu obowiązku oraz wskazując na konieczność prawomocnego zakończenia sprawy przed Sądem Apelacyjnym we Wrocławiu. W odpowiedzi na skargę Zakład wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniach zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia je poprzedzającego. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.) — dalej: p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stosują środki określone w ustawie. Sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a. Dokonując w ramach tak określonej kognicji oceny legalności zaskarżonego postanowienia Sąd doszedł do wniosku, że wydane zostało ono z naruszeniem prawa procesowego, uzasadniającym wyeliminowanie go z obrotu prawnego. Zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej jest jednym ze środków obrony zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym. Zgodnie z art. 33 § 1 i 5 u.p.e.a. jest on wnoszony do wierzyciela za pośrednictwem organu egzekucyjnego, nie później niż: 1) w terminie 30 dni od dnia wyegzekwowania w całości obowiązku, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych; 2) do dnia wykonania w całości obowiązku o charakterze niepieniężnym lub zapłaty w całości należności pieniężnej, odsetek z tytułu niezapłacenia jej w terminie, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych; 3) w terminie 7 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego w całości albo w części. Wniesienie zarzutu powoduje zawieszenie postępowania egzekucyjnego do czasu wydania ostatecznego postanowienia w sprawie zarzutu, o ile zarzut został wniesiony nie później niż w terminie 7 dni od doręczenia zobowiązanemu tytułu wykonawczego. Według art. 33 § 1 u.p.e.a., podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej należności pieniężnych może być: 1) nieistnienie obowiązku; 2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z: a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4, b) dokumentu, o którym mowa w art. 3 a § 1, c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu; 3) błąd co do zobowiązanego; 4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane; 5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części; 6) brak wymagalności obowiązku w przypadku: a) odroczenia terminu wykonania obowiązku, b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej, c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b. Zgodnie z art. 34 p.p.s.a., organ egzekucyjny niezwłocznie przekazuje wierzycielowi zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej. Następnie wierzyciel wydaje postanowienie, w którym: 1) oddala zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej; 2) uznaje zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej: a) w całości, b) w części i w pozostałym zakresie oddala ten zarzut; 3) stwierdza niedopuszczalność zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, jeżeli: a) zarzut jest albo był przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu podatkowym, administracyjnym lub sądowym, b) zobowiązany kwestionuje w całości albo w części wymagalność należności pieniężnej z uwagi na jej wysokość ustaloną lub określoną w orzeczeniu, od którego przysługuje środek zaskarżenia. Na postanowienie w sprawie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej przysługuje zażalenie. W rozpoznawanej sprawie skarżący podniósł zarzut nieistnienia oraz braku wymagalności dochodzonego obowiązku. Powyższe było konekwencją tego, iż zaprzeczył istnieniu zaległych należności składkowych za okres od czerwca 2015 r. do października 2017 r., na poczet których zarachowane zostały jego wpłaty m.in. z 2022 r., wnoszone na pokrycie bieżących zobowiązań z tytułu składek. r. Na poparcie zarzutu powołał się na okoliczność podlegania w wskazanym okresie ustawodawstwu [...] oraz [...], a w konsekwencji na brak możliwości przypisania mu obowiązku opłacania za te okresy składek do ZUS. Organ egzekucyjny ze swojej strony powołał się na wydane wobec skarżącego decyzje: z 17 czerwca 2016 r. nr 32/2016 - jako potwierdzającą, że skarżący podlegał we wskazanym okresie ustawodawstwu polskiemu oraz z 15 lipca 2017 r. nr 233 oraz z 30 września 2020 r. r 430171DZPD20/000630 – potwierdzające, że miał obowiązek zapłaty składek na ubezpieczenia społeczne za okres od czerwca 2015 r. do października 2017r. Ocena prawidłowości stanowiska organu, a co za tym idzie – legalności zaskarżonego postanowienia wymaga w rozpoznawanej sprawie w pierwszej kolejności oceny wykonania przez organ prawomocnego wyroku WSA z 21 marca 2024 r., sygn. akt 258/23. Zgodnie bowiem z art. 153 p.p.s.a., ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w tej sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia. Również wojewódzki sąd administracyjny rozpoznając sprawę ponownie związany jest oceną prawną wyrażoną we wcześniejszym orzeczeniu sądu administracyjnego, co wynika z art. 153 p.p.s.a. Ocena ta stanowi wskazanie co do zastosowania i wykładni prawa w konkretnej sprawie w tym stanie faktycznym i prawnym, który był przedmiotem rozpoznania przez sąd administracyjny (por. J. Borkowski, [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, R. Mastalski, J. Zubrzycki, Ordynacja podatkowa, Wrocław 2012, s. 885). W tym kontekście sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę jest zatem związany oceną prawną wyrażoną przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z 22 czerwca 2022 r. sygn. akt III SA/Wr258/23, w takim zakresie, w jakim nie uległ zmianie stan prawny i nie zostały dokonane nowe ustalenia faktyczne. Wskazać należy, że pomimo użycia w art. 153 p. p. s. a. określenia "orzeczenie" chodzi w nim nie o sentencję, lecz o uzasadnienie. Ocena prawna rozstrzygnięcia wiąże się bowiem w pierwszym rzędzie z wykładnią prawa, a ta może mieścić się jedynie w uzasadnieniu wyroku (por. wyrok NSA z dnia 15.01.1998 r. sygn. II SA 1560/97 niepubl.). Ocena prawna, o której stanowi komentowany przepis, może dotyczyć zarówno samej wykładni prawa materialnego i procesowego, jak i braku wyjaśnienia w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym istotnych okoliczności stanu faktycznego. Zarówno organ administracji, jak i sąd, rozpatrując sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach. Natomiast naruszenie przez organ postanowień art. 153 p. p. s. a. uzasadnia możliwość powtórnego zaskarżenia aktu lub czynności na tej podstawie i spowoduje uchylenie ich przez sąd administracyjny. Stanowi to gwarancję przestrzegania przez ten organ związania orzeczeniem tego sądu (Komentarz do ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi J. Tarno, wydanie 3, Warszawa 2008, str. 376 i nast.). Jednym z powodów uchylenia poprzedniego postanowienia wydanego w sprawie był brak bezpośredniego odniesienia się do poszczególnych wpłat strony skarżącej i sposobu ich zarachowania. W skarżonej obecnie decyzji Zakład wyjaśnił, że poszczególne wpłaty z lat 2022-2024 zaliczał – na podstawie § 7 i 12 rozporządzenia powołanego w części wstępnej Rady Ministrów z 21 września 2017 r. na poczet zaległości za okres od czerwca 2015 r. do lipca 2017 r. (i późniejsze), poczynając od najstarszych należności. Dla zobrazowania rozliczenia poszczególnych wpłat w decyzji zawarto szczegółową tabelę. Zdaniem Sądu orzekającego w obecnym składzie, zalecenia prawomocnego wyroku zostały w tym zakresie wykonane. Organ wskazał prawidłową podstawę zarachowywania wpłat bieżących we wskazanego okresu na zaległości składkowe i przejrzyście wyjaśnił, co działo się z każdą poszczególną wpłatą, w tym na jakie fundusze została rozdzielona. Tym niemniej podstawową osią sporu w sprawie, o znaczeniu pierwotnym względem sposobu zarachowania wpłat, była kwestią istnienia i wymagalności zobowiązań, w poczet których rozliczono wpłaty dokonane przez skarżącego w okresie 2022-2024. Jakkolwiek bowiem z powołanego przez ZUS § 7 i 12 ww. rozporządzenia z 21 września 2017 r. bezsprzecznie wynikał obowiązek rozdzielenia wpłaty na pokrycie należności z tytułu składek na poszczególne fundusze oraz rozliczenia wpłaty na koncie płatnika na poszczególne fundusze, począwszy od należności o najwcześniejszym terminie płatności, to jednak warunkiem takiego zarachowania jest, by pokryte z bieżących wpłat zobowiązania faktycznie istniały, były nieprzedawnione i wymagalne. Jak natomiast zwrócił uwagę WSA w uprzednio wydanym w niniejszej sprawie wyroku, weryfikacja ponoszonych przez stronę i organ zarzutów i argumentów – tożsamych w istocie z podniesionym w obecnie złożonej skardze – wymagała udostępnienia w aktach administracyjnych dokumentów, do których odwoływał się organ tj. decyzji ZUS: z 17 czerwca 2016 r. nr 32/2016, z 15 lipca 2017 r. nr 233 oraz z 30 września 2020 r. r 430171DZPD20/000630. Za stanowiskiem zawartym w tym wyroku należy powtórzyć, że bez znajomości treści tych decyzji oraz uwarunkowań wynikających z zaskarżenia ich do sądu powszechnego nie można uznać, że organy dokonały jednoznacznego ustalenia, czy zobowiązania, które zostały pokryte z wpłat skarżącej strony były faktycznie istniejące i wymagalne, w tym także, czy nie uległy przedawnieniu. W przedłożonych obecnie Sądowi aktach administracyjnych znajdują się: - decyzja z 17 czerwca 2016 r. nr 32/2016 (określająca w stosunku do skarżącego w okresie od 1 czerwca 2015 r. do 31 maja 2016 r. ustawodawstwo polskie) wraz z wyrokami: Sądu Okręgowego w Świdnicy Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 24 listopada 2016 r., sygn. akt VII U 1378/16 – oddalającego odwołanie skarżącego oraz w Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 26 lipca 2017 r. – oddalającego apelację skarżącego, a także postanowienie Sądu Najwyższego z 22 stycznia 2019 r. o odmowie przyjęcia do rozpoznania skargi kasacyjnej od tego wyroku; - decyzja z 15 lipca 2017 r. nr 233 (orzekająca o podleganiu przez skarżącego w okresie od 1 czerwca 2015 r. do 31 października 2017 r. obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu i rentowemu oraz wypadkowemu, a także określająca podstawę wymiaru składek) wraz z wyrokami: Sądu Okręgowego w Świdnicy Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 2 grudnia 2019 r. , sygn. akt VII U 1218/19, oddalającego odwołanie strony skarżącej, Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 8 czerwca 2020 r., sygn., akt III AUa 122/20 – oddalającego apelację skarżącego oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 16 marca 2019 r. o odmowie przyjęcia do rozpoznania skargi kasacyjnej od tego wyroku. Powyższe decyzje prawomocnie zatem przesądzają o powstaniu po stronie skarżącego obowiązków wobec ZUS wynikających z podlegania ubezpieczeniom społecznym za okres od 1 czerwca 2015 r. do 30 października 2017 r. Organ oraz Sądy odniosły się m.in. do podnoszonych przez stronę argumentów dotyczących podlegania w tym czasie ubezpieczeniom społecznym na terenie S. (pracę tam wykonywaną uznano za marginalną). Ustalenia te wiążą zatem zarówno organ, jak Sąd orzekający w niniejszej sprawie. Za okres od listopada 2017 r., kiedy to skarżący podjął pracę na terenie N., było dopiero (na tym etapie) prowadzone postępowanie, które później wykazało, że w okresie od 1 listopada 2017 r. do 31 grudnia 2021 r. skarżący podlegał ustawodawstwu [...] – jak jednak wynika z tabeli rozliczeń, zawartej w zaskarżonej decyzji, ten okres nie został uwzględniony jako składkowy i nie dokonano za ten czas żadnych zarachowań na koncie skarżącego. Wszczęcie postępowania w sprawie ww. decyzji i wydanie wyroków prawomocnie kończących te postępowania nie pozostaje bez znaczenia dla oceny upływu biegu terminu przedawnienia zobowiązań z tytułu składek na poczet których organ zarachowywał wpłaty skarżącego począwszy od lutego 2022 r., co ma kluczowe znaczenie dla ustalenia dopuszczalności takiego zarachowania, a w rezultacie dla oceny zgodności z prawem skarżonego postanowienia. Jeśli bowiem zobowiązania skarżącego z okresu od czerwca 2015 r. do października 2017 r. (lub ich cześć) uległyby nieefektywnemu wygaśnięciu przez przedawnienie, oznaczałoby to brak możliwości zarachowania na ich poczet wpłat zobowiązanego dokonywanych na bieżące zobowiązania składkowe, w efekcie czego nie powstałyby zaległości spłacie zobowiązań m.in. za 2022r., których dotyczy postępowanie egzekucyjne oraz podniesione w nim przez skarżącego zarzuty. Wskazać należy, że z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. wynika, iż należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne (z zastrzeżeniami dotyczącymi kolejnych ustępów), co sprawie że najstarsze należności, na poczet których dokonano rozliczeń spłat skarżącego (za czerwiec 2015 r.) przedawniałyby się zgodne z tą zasadą w lipcu 2020 r. Zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s., bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od pierwszego dnia miesiąca, w którym nastąpiło rozpoczęcie potrąceń ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez Zakład lub podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do ostatniego dnia miesiąca, w którym zakończono potrącenia, lub do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Takie postępowanie, jak wskazuje organ w zaskarżonym postanowieniu, zostało wszczęte dopiero 30 marca 2023 r. Najwsześniejsze wpłaty skarżącego rozliczane w ciężar jego "starych" należności pochodziły natomiast z lutego 2022 r. Zarazem art. 24 ust. 5f u.s.u.s. stanowi, że bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia przez Zakład postępowania w sprawie wydania decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna. Zgodzić się należy z organem, że decyzja z 15 lipca 2017 r. nr 233 jest decyzją, o jakiej mowa w art. 24 ust. 5f u.s.u.s., powodującą zawieszenie biegu terminu przedawnienia od momentu wszczęcia postępowania w/s ustalenia podleganiu ubezpieczeniom społecznym oraz podstawy wymiaru składek do momentu zakończenia tego postępowania (tu: do dnia 8 czerwca 2020 r. tj. dnia wydania wyroku o sygn. akt III Aua 122/20). W rezultacie prowadzenia postępowania w tej sprawie doszło więc do "przesunięcia" momentu upływu terminu przedawnienia o 12 miesięcy i 14 dni. W zaskarżonej decyzji Zakład powołuje się ponadto na wydanie w dniu 30 września 2020 r. decyzji określającej wysokość zadłużenia skarżącego za wskazany okres od czerwca 2015 r. do października 2017 r. (w przypadku której, jak podaje organ, postępowanie wszczęto 1 września 2020 r.). Jednak decyzja powyższa nie tylko nie jest nadal prawomocna, ale także – wbrew wyraźnym wskazaniom wyroku WSA we Wrocławiu z 22 czerwca 2022 r. – organ nie włączył tej decyzji (ani jej potwierdzonego za zgodność odpisu) do akt administracyjnych sprawy. To zaś uniemożliwia ocenę biegu terminu przedawnienia zobowiązań za ten okres po 8 czerwca 2020 r. Natomiast bez możliwości zaznajomienia się z podstawą wydania i treścią powoływanej przez organ decyzji ZUS z 30 września 2020 r. określającej wysokość zadłużenia skarżącego za okres od czerwca 2015r. do października 2017 r. trudno przesądzić, czy decyzja ta będzie się mieścić w dyspozycji art. 24 ust. 5f u.s.u.s. Ustawa ta bowiem w żadnym miejscu nie traktuje wprost o decyzji "ustalającej obowiązek opłacania składek" do której odwołuje się ten przepis, jak również o decyzji "określającej wysokość zadłużenia" (czy też stwierdzającej, że dany podmiot jest dłużnikiem ZUS (na którą powołuje się w sprawie Zakład). Zatem to treść decyzji i podstawa jej wydania powinny być determinujące dla uznania, czy wchodzi ona w zakres zastosowania art. 24 ust. 5f u.s.u.s., a więc czy w istocie rozstrzyga ona o podleganiu ubezpieczeniom społecznym, podstawie wymiaru składek lub obowiązku ich opłacania (w tym opłacenia ich w określonej wysokości). Należy też zwrócić uwagę, że ze znajdujących się w aktach decyzji administracyjnych decyzji z dnia 17 czerwca 2016 r. oraz z dnia 15 lipca 2019 r. nie wynika konkretna wartość zobowiązań (w podziale na poszczególne fundusze) za konkretne okresy składkowe. Po stronie sądu administracyjnego dokonującego kontroli postanowienia o oddaleniu zarzutów egzekucyjnych, a w ramach tego prawidłowości zarachowania wpłat dłużnika, nie leży zaś obowiązek i uprawnienie do samodzielnego określenia powyższych wartości w oparciu o wynikające z decyzji ZUS z 15 lipca 2017 r. podstawy wymiaru składek. Brak zaś w aktach administracyjnych powoływanej przez organ decyzji z 30 września 2020 r. uniemożliwia ewentualną weryfikację, w jakiej konkretnej wysokości w okresie od czerwca 2015 r. do października 2017 r. skarżący posiadał zaległości składkowe za poszczególne miesiące z konkretnych tytułów, a w konsekwencji – czy prawidłowo zarachowano na poczet zobowiązań o najwcześniejszym terminie płatności jego wpłaty z lat 2022-2024 i w jakiej wysokości powstały w związku z tym zaległości w spłacie zobowiązań za 2022 r., a których dotyczy postępowanie egzekucyjne i zgłoszone w nim przez skarżącego zarzuty rozstrzygnięte poddanym kontroli Sądu postanowieniem. Powyższe prowadzi do wniosku, że w zakresie dotyczącym kompletności akt administracyjnych, a w konsekwencji wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych, Zakład nie wykonał należycie prawomocnego wyroku WSA z dnia 21 marca 2024 r. sygn. akt III SA/Wr 258/23. Brak w aktach sprawy wspomnianej decyzji ZUS z 30 września 2020 r. decyzji określającej wysokość zadłużenia skarżącego nadal nie pozwala na weryfikację podnoszonych przez skarżącego okoliczności związanych z ewentualnym przedawnieniem należności składkowych za z okresu od czerwca 2015 r. do października 2017 r. oraz istnieniem tych należności w określonej kwocie. Tym samym organ egzekucyjny powołując w zaskarżonym postanowieniu okoliczności i fakty nie znajdujące pokrycia w aktach sprawy naruszył art. 7 i art. 77 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 w zw. z art. 126 k.p.a. oraz art. 153 p.p.s.a. W ponownie prowadzonym postępowania organ zobowiązany będzie uwzględnić ocenę prawną zawartą w niniejszym wyroku oraz wyeliminować wskazane uchybienia. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 135 p.p.s.a w zw. z art. 153 i 133 p.p.s.a. orzekł, jak sentencji wyroku.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 18.07.2026. · Źródło