III SA/Wr 385/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Guziński, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Kamieniecka (sprawozdawca), Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski, Protokolant specjalista Katarzyna Jastrzębska, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 24 lutego 2017 r. sprawy ze skargi Województwa L. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie uznania wniesionego zarzutu za uzasadniony i umorzenie postępowania egzekucyjnego oddala skargę w całości. | Przedmiotem skargi jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W z dnia (...) nr (...), utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w W z dnia (...) nr (...) , uznające wniesiony przez M M zarzut na postępowanie egzekucyjne za uzasadniony i umarzające postępowanie egzekucyjnego wszczęte w celu wyegzekwowania zaległości z tytułu zwaloryzowanego odszkodowania w kwocie (...) zł. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, decyzją z dnia (...) r. nr (...) Starosta T w T L dokonał zwrotu uprzednio wywłaszczonej w (...) r. nieruchomości, położonej w T L o powierzchni(...) m2, na rzecz M M w udziale (...) , A M w udziale (...), J M w udziale (...) i W M w udziale (...) i zobowiązał te osoby do zwrotu na rzecz Województwa L zwaloryzowanego odszkodowania, w tym W M do zwrotu kwoty (...) zł. Decyzja ta stała się ostateczna w dniu (...) r. Na podstawie umowy częściowego zniesienia współwłasności z dnia (...) r. W M zrzekł się swojego udziału w nieruchomości na rzecz M M. Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w W z dnia (...) . sygn. akt (...) spadek po W M , zmarłym w dniu (...) r., nabyli (...) T M i M M po (...) części. W dniu (...) r. (upomnienie nr UP(...) ) Zarząd Województwa L wezwał M M do uregulowania należności w kwocie (...) zł wraz z odsetkami od dnia (...) r. jako dług spadkowy po zmarłym W M. Następnie Zarząd Województwa L w tytule wykonawczym nr (...) z dnia (...) r. wskazał M M jako zobowiązanego do zapłaty zwaloryzowanego odszkodowania w kwocie (...) zł na podstawie decyzji z dnia (...) r. oraz postanowienia Sądu Rejonowego z dnia (...) r. Tytuł wykonawczy doręczono zobowiązanemu w dniu (...). Pismem z dnia (...) r. M M wniósł do Urzędu Skarbowego w W zarzut przedawnienia obowiązku, wynikającego z powyższego tytułu wykonawczego, wskazując że tytuł wykonawczy został wystawiony po upływie 10 lat od daty wymagalności zapłaty zwaloryzowanego odszkodowania, tj. od dnia (...) r. Postanowieniem z dnia (...) r. nr (...) Zarząd Województwa L uznał zarzut zobowiązanego za nieuzasadniony. Wierzyciel wyjaśnił, że roszczenia z tytułu odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości nie ulegają przedawnieniu, gdyż ustawa o gospodarce nieruchomościami nie przewiduje przedawnienia roszczeń o wypłatę tych odszkodowań. Roszczenie o zapłatę odszkodowania powstało na gruncie stosunku administracyjnego, a zatem jego realizacja wraz z oceną wszystkich skutków prawnych, w tym również przedawnienia, winna być oceniana na podstawie przepisów materialnych prawa administracyjnego. Zdaniem wierzyciela w niniejszej sprawie nie mają zastosowania przepisy prawa cywilnego, dotyczące przedawnienia zobowiązań. Wierzyciel dodatkowo wskazał, że w dniu (...) r. dokonano na wniosek Województwa L wpisu hipoteki przymusowej zwykłej, zabezpieczając wierzytelność na prawie własności nieruchomości. Po rozpatrzeniu zażalenia M. M , postanowieniem z dnia (...) r. nr (...) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L uchyliło zaskarżone postanowienie w całości i uznało zarzut przedawnienia zobowiązania za uzasadniony w odniesieniu do należności głównej oraz odsetek. SKO zauważyło, że ustawa o gospodarce nieruchomościami stanowi szczególną regulację sfery stosunków cywilnoprawnych uregulowanych w kodeksie cywilnym. Roszczenie pieniężne o wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość stanowi roszczenie cywilnoprawne, jednakże z woli ustawodawcy o tym roszczeniu orzeka się w drodze decyzji w postępowaniu administracyjnym. Należność główna ma charakter cywilnoprawny, została stwierdzona decyzją wydaną przez właściwy organ, a wierzyciel nie był pozbawiony możliwości jej egzekwowania. W konsekwencji do oceny zarzutu przedawnienia zastosowanie znajdzie art. 125 § 1 k. c. W niniejszej sprawie 10 - letni termin przedawnienia rozpoczął swój bieg w dniu (...) r. i upłynął w dniu (...) roku. Wszczęcia egzekucji dokonano w dniu (...) r. przez doręczenie tytułu wykonawczego, tak więc w dacie wszczęcia egzekucji zobowiązanie było przedawnione. Następnie postanowieniem z dnia (...) r. nr (...) Naczelnik Urzędu Skarbowego w W uznał wniesiony przez M. M zarzut za uzasadniony i umorzył postępowanie egzekucyjne wszczęte w celu wyegzekwowania zaległości z tytułu zwaloryzowanego odszkodowania w kwocie (...) zł. Organ pierwszej instancji wskazał, że zgodnie z art. 34 § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (DZ. U. z 2014 r., poz. 1619 z późn. zm.), dalej u.p.e.a., wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca. W zażaleniu wierzyciel wniósł o uchylenie postanowienia organu egzekucyjnego, zarzucając naruszenie art. 34 § 4 w związku z art. 59 u.p.e.a. Wierzyciel wskazał, że postanowienie organu egzekucyjnego zostało wydane przedwcześnie, ponieważ Województwo L wniosło do WSA w L skargę, zaskarżając postanowienie SKO z dnia(...) . w całości. Dopiero ewentualne prawomocne oddalenie skargi przesądzi o przedawnieniu, bądź nie, należności dochodzonej w postępowaniu egzekucyjnym. Ponadto organ egzekucyjny nie wskazał przesłanki, upoważniającej do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 34 § 4 musi wiązać się z zaistnieniem jednej z przesłanek umorzenia, o których stanowi art. 59 u.p.e.a. Dyrektor Izby Skarbowej we W postanowieniem z dnia (...) r. nr (...) utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. Organ zażaleniowy wskazał, że postanowienie SKO z dnia (...) r. jest ostateczne w administracyjnym toku instancji i Naczelnik Urzędu Skarbowego był związany tym postanowieniem. Jeżeli więc SKO stwierdziło, że w dniu wszczęcia egzekucji zarówno należność główna, jak i odsetki były przedawnione, uznając tym samym zarzut zobowiązanego za zasadny, to organ egzekucyjny nie był uprawniony ani zobligowany do podjęcia jakiejkolwiek polemiki. Postanowienie SKO ma moc wiążącą. Gdyby sąd uchylił postanowienie SKO, to zaistniałaby przesłanka do wznowienia postępowania w sprawie zarzutów, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W Województwo L wniosło o uchylenie w całości postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej oraz poprzedzającego je postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego, zarzucając naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 k.p.a. przez utrzymanie w mocy postanowienia organu pierwszej instancji. Ponadto strona wniosła o uchylenie w całości postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego, uchylającego postanowienie Zarządu Województwa L , zarzucając naruszenie art. 125 § 1 w związku z art. 117 § 1 Kodeksu cywilnego przez przyjęcie, że roszczenie pieniężne o wypłatę zwaloryzowanego odszkodowania ma charakter cywilnoprawny i przedawnia się z upływem dziesięciu lat na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego. W przypadku uznania, że powyższe roszczenie ma charakter cywilnoprawny strona skarżąca zarzuciła naruszenie art. 123 § 1 pkt 1 Kodeksu cywilnego przez przyjęcie, że wystawienie tytułu wykonawczego i skierowanie go do egzekucji administracyjnej nie jest czynnością przerywającą bieg przedawnienia. W uzasadnieniu skargi strona skarżąca podniosła, że SKO w sposób nieuzasadniony stwierdziło, iż należność główna ma charakter cywilnoprawny, ponieważ odszkodowanie z tytułu zwrotu wywłaszczonej nieruchomości powstało na tle stosunku administracyjnoprawnego. Roszczenie o zapłatę odszkodowania w związku ze zwrotem wywłaszczonej nieruchomości, o którym mowa w art. 140 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, nie podlega przepisom kodeksu cywilnego. Również ustawa o gospodarce nieruchomościami nie odsyła do stosowania przepisów kodeksu cywilnego w tym zakresie. Niedopuszczalne jest więc przyjęcie wykładni rozszerzającej pozwalającej na zastosowanie 10 – letniego terminu przedawnienia do roszczeń o zwrot zwaloryzowanego odszkodowania. Natomiast ustawa o gospodarce nieruchomościami nie przewiduje przedawnienia roszczeń o wypłatę tego rodzaju odszkodowań. Dlatego też wszelkie obowiązki nałożone decyzją administracyjną podlegają wykonaniu niezależnie od upływu czasu. Realizacja roszczenia o zapłatę odszkodowania winna być oceniana na podstawie przepisów materialnych prawa administracyjnego. Także w orzecznictwie sądów administracyjnych od kilku lat przeważa pogląd, że roszczenie o wypłatę odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości nie ma charakteru cywilnoprawnego, a tym samym nie ma podstaw do stosowania do tego typu roszczeń przepisów o przedawnieniu zawartych w kodeksie cywilnym. Strona zarzuciła również, że na podstawie art. 123 § 1 pkt 1 k. c. doszło do przerwania biegu przedawnienia, ponieważ tytuł wykonawczy został wystawiony w dniu (...) r. i skierowany do egzekucji przed upływem terminu przedawnienia. Do przerwy biegu terminu przedawnienia doszło również na podstawie art. 123 § 1 pkt 2 k. c., bowiem zobowiązany pismem z dnia (...) r. zwrócił się o umorzenie postępowania. Zwrócenie się przez dłużnika do wierzyciela o umorzenie postępowania może być kwalifikowane jako uznanie roszczenia. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej (...). Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2). Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), dalej p.p.s.a., uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W rozpatrywanej sprawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Kwestię sporną w rozpatrywanej sprawie stanowi charakter prawny żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości i związanego z nim obowiązku zwrotu wypłaconego odszkodowania. Stosownie do art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2015 r. poz. 782) poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. (...) Warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140. W myśl art. 140 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami w razie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości poprzedni właściciel lub jego spadkobierca zwraca Skarbowi Państwa lub właściwej jednostce samorządu terytorialnego, w zależności od tego, kto jest właścicielem nieruchomości w dniu zwrotu, ustalone w decyzji odszkodowanie, a także nieruchomość zamienną, jeżeli była przyznana w ramach odszkodowania. W rozpatrywanej sprawie, na podstawie decyzji z dnia (...) r. nr (...) Starosta T w T L dokonał zwrotu uprzednio wywłaszczonej w (...) r. nieruchomości na rzecz m. in. W M w udziale (...) i zobowiązał go do zwrotu na rzecz Województwa L zwaloryzowanego odszkodowania w kwocie (...) zł. Decyzja ta stała się ostateczna w dniu (...) r. Na podstawie umowy częściowego zniesienia współwłasności z dnia (...) r. W M zrzekł się swojego udziału w nieruchomości na rzecz innego współwłaściciela. Jak wynika z akt sprawy, W M zmarł w dniu (...) r. Wobec powyższego wierzyciel uznał, że zobowiązanym do zwrotu odszkodowania, ustalonego decyzją z dnia (...) r., jest M M jako spadkobierca W. M . Wierzyciel, powołując się na decyzję z dnia (...) r. oraz postanowienie Sądu Rejonowego z dnia (...) r. o stwierdzeniu nabycia spadku, wskazał zobowiązanemu, że zwaloryzowane odszkodowanie wynikające z powyższej decyzji stanowi dług spadkowy po W. M , za który na podstawie art. 1034 § 1 k. c. do chwili działu spadku spadkobiercy ponoszą solidarną odpowiedzialność. Zgodnie z art. 922 § 1 k. c. prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób (...). Nie należą do spadku prawa i obowiązki zmarłego ściśle związane z jego osobą, jak również prawa, które z chwilą jego śmierci przechodzą na oznaczone osoby niezależnie od tego, czy są one spadkobiercami (art. 922 § 2 k. c.). Stosownie do powyższej definicji, spadek stanowi ogół praw i obowiązków majątkowych zmarłego o charakterze cywilnoprawnym. Dane prawo lub obowiązek wchodzi w skład spadku, jeżeli: 1) ma charakter cywilnoprawny, 2) ma charakter majątkowy, 3) nie jest ściśle związane z osobą zmarłego, 4) nie przechodzi na oznaczone osoby niezależnie od tego, czy są one spadkobiercami. Dziedziczeniu podlegają prawa i obowiązki wynikające ze stosunków cywilnoprawnych, a więc mające charakter cywilnoprawny. Do spadku nie należą natomiast majątkowe prawa i obowiązki o charakterze publicznoprawnym, wynikające z przepisów należących do innych działów prawa (prawa administracyjnego, prawa finansowego), także wówczas, gdy skutki prawne śmierci osoby fizycznej są oceniane stosownie do przepisów kodeksu cywilnego regulujących spadkobranie (A. Kidyba, E. Niezbecka, Komentarz do Kodeksu cywilnego, E. Skowrońska-Bocian, Komentarz do Kodeksu cywilnego). W skład spadku wchodzi prawo do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, przy czym obowiązek zwrotu odszkodowania powstały jeszcze za życia spadkodawcy i niewykonany przed jego śmiercią wchodzi do masy spadkowej. Do masy spadkowej wchodzą jedynie długi istniejące, zaś obowiązek zwrotu odszkodowania lub nieruchomości zamiennej uzyskanych za wywłaszczoną nieruchomość powstaje dopiero z chwilą zwrotu nieruchomości wywłaszczonej. Obowiązek ten, o ile nie powstanie przed chwilą otwarcia spadku, nie należy do spadku i nie podlega dziedziczeniu. Jest on zobowiązaniem osoby, której zwrócono wywłaszczoną nieruchomość (wyrok NSA z dnia 9 sierpnia 2006 r., sygn. akt I OSK 56/2006). Pogląd ten podzielany jest również w doktrynie prawa cywilnego (A. Kidyba, E. Niezbecka, Komentarz do Kodeksu cywilnego, E. Skowrońska-Bocian, Komentarz do Kodeksu cywilnego). W rozpatrywanej sprawie nieruchomość została zwrócona byłym właścicielom, a obowiązek zwrotu odszkodowania powstał przed śmiercią W. M , w związku z czym obowiązek ten jako obowiązek o charakterze cywilnym wszedł do masy spadkowej, obciążając spadkobierców W. M . Wobec powyższego SKO w L zasadnie uznało, że obowiązek zwrotu odszkodowania ma charakter cywilnoprawny, a do obowiązku należy stosować przepisy prawa cywilnego, dotyczące przedawnienia roszczeń. Należy zauważyć, że także wierzyciel w rozpatrywanej sprawie uznał, że obowiązek zwrotu odszkodowania wchodzi w skład spadku po zmarłym W. M , a więc ma charakter cywilnoprawny. Natomiast gdyby uznać, jak obecnie chce tego wierzyciel, że obowiązek zwrotu odszkodowania wynika ze stosunku administracyjnoprawnego, to nie wszedłby on do spadku po zmarłym W. M i brak byłoby podstaw prawnych do żądania zwrotu odszkodowania od jego spadkobiercy M. M. Z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości wystąpił bowiem W. M, a decyzja o zwrocie tej nieruchomości została wydana na jego imię i nazwisko. Do obowiązku zwrotu odszkodowania zastosowanie mają przepisy prawa cywilnego dotyczące przedawnienia roszczeń. Stosownie do art. 117 § 1 k. c. z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, roszczenia majątkowe ulegają przedawnieniu. W myśl art. 118 k. c. jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi lat dziesięć (..."). Również zgodnie z art. 125 § 1 k. c. roszczenie stwierdzone prawomocnym orzeczeniem organu powołanego do rozpoznawania spraw danego rodzaju przedawnia się z upływem lat dziesięciu, chociażby termin przedawnienia roszczeń tego rodzaju był krótszy. Bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne (art. 120 § 1 k. c.). Decyzja dotycząca obowiązku zwrotu odszkodowania stała się ostateczna w dniu (...) r. Termin zwrotu odszkodowania wynosi 14 dni od dnia, w którym decyzja o zwrocie stała się ostateczna. Roszczenie stało się wymagalne w dniu (...) r., a 10 – letni termin przedawnienia upłynął w dniu (...) r. Tytuł wykonawczy wystawiony przez wierzyciela został doręczony zobowiązanemu w dniu (...) r. i w tym też dniu zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne. Zasadnie więc SKO w L, a w konsekwencji również organ egzekucyjny uznały, że postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte po przedawnieniu obowiązku zwrotu odszkodowania. (...) Wobec przedawnienia obowiązku podlegającego egzekucji, prawidłowo organ egzekucyjny umorzył postępowanie egzekucyjne. Nieuzasadniony jest więc zarzut strony dotyczący naruszenia art. 125 § 1 k. c. w związku z art. 117 § 1 k. c. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 123 § 1 pkt 1 pkt k. c. należy zauważyć, że wprawdzie tytuł wykonawczy został wystawiony w dniu (...) r., to organowi egzekucyjnemu tytuł ten został doręczony w dniu (...) r., natomiast zobowiązanemu w dniu (...) r., tak więc zdarzenia te nastąpiły już po okresie przedawnienia obowiązku zwrotu odszkodowania. W konsekwencji, wbrew twierdzeniom strony skarżącej, nie doszło do przerwania biegu terminu przedawnienia na podstawie art. 123 § 1 pkt 1 k. c. Również nietrafny jest zarzut naruszenia art. 123 § 1 pkt 2 k. c. Pismo zobowiązanego z dnia (...) r. trudno jest potraktować jako uznanie roszczenia, skoro zobowiązany żąda nie tylko umorzenia postępowania z powodu przedawnienia, ale także wskazuje, że właściciel nieruchomości wystąpił o wznowienie postępowania, zakończonego decyzją zobowiązującą do zwrotu odszkodowania, kwestionując wysokość odszkodowania z uwagi na ponad roczną zwłokę w wydaniu nieruchomości i dewastację pomieszczeń. Skoro w rozpatrywanej sprawie obowiązek zwrotu odszkodowania uległ przedawnieniu, Dyrektor Izby Skarbowej zasadnie utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego, wobec czego nieuzasadniony jest zarzut naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 k.p.a. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę należało oddalić.