III SA/Wr 388/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu – Barbara Koźlik po rozpoznaniu w dniu 11 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi T.Ł. na pismo Komendanta Powiatowego Policji we W. z dnia [---] nr [---] w przedmiocie uznania skargi za bezzasadną postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący, po odrzuceniu skargi na wskazane w sentencji pismo, wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu wskazując, że nie ma pracy, otrzymuje rentę czasową i nie posiada innych środków finansowych. Ze złożonych oświadczeń o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że wnioskodawca mieszka wspólnie z córkami (ur. w 1990 i 1997 r.). Posiada mieszkanie, poza tym nie dysponuje żadnymi zasobami pieniężnymi ani przedmiotami o wartości powyżej 3.000 euro. Renta czasowa wynosi 415 zł. Na wezwanie do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej: p.p.s.a.), w zakreślonym terminie wnioskodawca odpowiedział, że nie jest w stanie uzyskać żądanych dokumentów, poza tym ich pozyskanie rodzi kolejne koszty (opłaty za ich wydanie). Wyjaśnił, że wszystkie otrzymane pieniądze ponoszone są na wyżywienie i leki. W ocenie referendarza sądowego rozpoznającego przedmiotowy wniosek, powyższe dane nie dają podstaw do uwzględnienia żądania skarżącego. Podstawą prawną jego rozpoznania jest regulacja zawarta w art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Stosownie do treści tych przepisów, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu, a więc w zakresie całkowitym, może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim tym, którzy nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem niezbędnego utrzymania własnej rodziny. Przytoczona wyżej regulacja stanowi bowiem odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., stosownie do której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Tak więc, przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia, ale wręcz formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a prawo pomocy [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, "Polski model sądownictwa administracyjnego", Oficyna Wydawnicza VERBA s.c., Lublin 2003). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne, leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", LexisNexis, Warszawa 2004). Rola Sądu/ referendarza sądowego ogranicza się do wezwania do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów, gdy informacje udzielone na urzędowym formularzu wniosku, dotyczące stanu finansowego, majątkowego i rodzinnego wnioskodawcy okażą się niewystarczające lub budzą wątpliwości, stosownie do treści art. 255 p.p.s.a. Tymczasem wnioskodawca, wezwany w oparciu o powołany wyżej przepis, nie nadesłał żadnych z wymienionych w wezwaniu z dnia 14 sierpnia 2013 r. dokumentów ani oświadczeń. Nie można natomiast zgodzić się z argumentacją, że ich pozyskanie rodziłoby dodatkowe koszty. Zauważyć należy, iż w ww. wezwaniu wymienione zostały dokumenty takie, jak zeznanie podatkowe za 2012 r., dokument potwierdzający wysokość renty, i wydruki historii rachunków bankowych, lokat i kart kredytowych posiadanych przez skarżącego, za maj, czerwiec i lipiec 2013 r. Zwykle składając zeznania podatkowe za poszczególne lata podatnicy zachowują w archiwum domowym kopie takich zeznań. Niemniej w braku tego dokumentu zasadne jest złożenie wyjaśnienia w tym zakresie. Co do dokumentu potwierdzającego wysokość pobieranej renty, przyznanie tego rodzaju świadczenia następuje w drodze decyzji ZUS, która jest doręczana uprawnionemu. Każdego roku też świadczenia emerytalno-rentowe poddawane są waloryzacji, co również zostaje stwierdzone decyzją organu rentowego. Wobec tego, wypełniając obowiązek nałożony wezwaniem z dnia 14 sierpnia 2013 r., koszt przedstawienia takiego dokumentu sprowadzałby się do sporządzenia kserokopii otrzymanej przez wnioskodawcę decyzji ZUS. Jeśli zaś chodzi o wydruki rachunków bankowych, to aktualnie posiadacze takich rachunków mają dostęp do nich, a także możliwość wydruku ich historii poprzez internet. Pozyskanie takich wydruków zazwyczaj nie wiąże się też z jakimikolwiek kosztami. W przeciwnej sytuacji również i tutaj wnioskodawca mógł złożyć stosowne wyjaśnienia. Ponadto skarżący został wezwany do przedłożenia zestawienia miesięcznie ponoszonych wydatków przez całą rodzinę, oświadczenia o posiadanych środkach transportu (ich marki, rocznika i wartości) oraz ewentualnie innych dokumentów i oświadczeń uzasadniających żądanie wniosku. W tym zakresie tym bardziej nie było konieczne ponoszenie wydatków, bowiem udzielenie powyższych informacji leżało wyłącznie w gestii wnioskodawcy. Powyższe uwagi prowadzą do wniosku, że zadośćuczynienie wezwaniu z 14 sierpnia 2013 r. nie wymagało czasu i kosztów, którym wnioskodawca nie mógłby sprostać w zakreślonym 7-dniowym terminie. Z kolei danych udzielonych na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie można było uznać za wystarczające dla oceny rzeczywistych możliwości skarżącego. Zwrócić należy uwagę, że wnioskodawca mieszka z dwiema córkami, a jako jedyne dochody rodziny podał rentę przyznaną czasowo. Jednakże trudno dać wiarę, aby 3-osobowe gospodarstwo domowe było utrzymywane wyłącznie ze świadczenia rentowego w wysokości 415 zł. Wskazana kwota bowiem nie jest wystarczająca na pokrycie podstawowych potrzeb socjalnych jednej osoby. Co więcej, jak twierdzi wnioskodawca, renta jest przeznaczana na wyżywienie i leki. Nie są natomiast znane kwoty wydatków na utrzymanie mieszkania, na wyżywienie wszystkich osób wspólnie prowadzących gospodarstwo domowe, na środki higieny. W tym stanie rzeczy nie jest możliwa ocena rzeczywistych możliwości płatniczych wnioskodawcy i ewentualnie możliwości partycypowania w ponoszeniu kosztów swego udziału w sprawie przynajmniej w części. Wobec powyższych wątpliwości i niepełnych informacji nie można było uznać przedmiotowego wniosku za zasadny. W związku z tym, na podstawie art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1 oraz 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.