III SA/Wr 39/18

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 3 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale III wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy kategorii AM, B, B1 postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W rozpoznawanej sprawie A.B. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W jego uzasadnieniu podała, że nie jest w stanie poradzić sobie z zawiłościami sprawy. Wspólne gospodarstwo domowe prowadzone z mężem utrzymują z renty i zasiłku dla niepełnosprawnych skarżącej w kwocie odpowiednio 659 zł i 150 zł oraz z emerytury jej męża w kwocie 1.500 zł. Do swoich stałych wydatków i zobowiązań strona zaliczyła spłatę kredytów w ratach w kwocie 554 zł i 466 zł oraz zapłatę czynszu i należności za media w kwocie 700 zł. Z akt sprawy wynika, że skarżąca jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, wobec której orzeczono trwałą częściową niezdolność do pracy, natomiast dochód męża skarżącej w roku 2017 osiągnięty w ramach prowadzonej działalności wyniósł 14.387,59 zł. Postanowieniem z dnia 21 marca 2018 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 4 kwietnia 2018 r. skarżąca uiściła na rachunek Sądu kwotę 200 zł tytułem wpisu sądowego od skargi. W dniu 27 lipca 2018 r. skarżąca wypowiedziała pełnomocnictwo adwokatowi z wyboru. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowa-niu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2018 r. poz. 1302) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wy-datków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1) Prawa o po-stępowaniu przed sądami administracyjnymi), a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2) cyt. wyżej przepisu). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art.199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia tych kosztów stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi i sposobu dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów postępowania sądowego można wy-snuć wniosek, że są one zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów postępowania sądowego jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Zdaniem referendarza sądowego ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. W sprawie wszczętej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowi-tym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedło-żonych dokumentów, zaś ocena ta musi być odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów postępowania sądowego zostałby przeniesiony. Badanie zasadności zwolnienia wnioskodawców od kosztów postępowania sądowego oparte jest na ocenie, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wykazane przez wnioskodawcę, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 1) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. wykazaniu niemożności ponoszenia jakichkolwiek kosztów postępowania. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle powoła-nych regulacji prawnych i wynikających z nich zasad oraz reguł logicznego myślenia i doświadczenia życiowego referendarz sądowy doszedł do przekonania, że skarżąca nie wykazała, iż w jej sytuacji materialnej i rodzinnej zaistniała przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. Fakt uiszczenia przez wnioskującą stronę kwoty 200 zł tytułem wpisu sądowego od skargi świadczy o tym, że jest ona w stanie w ramach budżetu swojego gospodarstwa domowego wygospodarować środki finansowe na ponoszenie kosztów sądowych (opłat sądowych). Z przedłożonych dokumentów nie wynika natomiast żadna okoliczność, która prowadziłaby do stwierdzenia, że strona taką zdolność utraciła. Ponadto, fakt korzystania przez skarżącą w przeszłości z usług profesjonalnego pełnomocnika procesowego z wyboru świadczy o tym, że posiadała ona lub nadal posiada środki finansowe na opłacenie usług takiego pełnomocnika. Sprawą wnioskodawcy jest natomiast wykazanie, że taką możliwość utraciła. Do takiego wykazania w sprawie jednak nie doszło. Przeciwnie, wskazać trzeba, że oprócz dochodu z renty i zasiłku skarżącej oraz emerytury jej męża, gospodarstwo domowe skarżącej dysponuje dochodem pochodzącym z działalności gospodarczej prowadzonej przez jej męża. Należy przyjąć, że dochód ten stanowi wkład do podstaw materialnych funkcjonowania tego gospodarstwa, dzięki którym skarżąca była i jest w stanie opłacić usługi profesjonalnego pełnomocnika procesowego z wyboru. W tym stanie rzeczy uzasadnione jest stwierdzenie, że na obecnym etapie po-stępowania wnioskodawca nie wykazała, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 1) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania prawa pomocy. W konsekwencji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy postanowił, jak w sentencji, o odmowie przyznania skarżącej prawa pomocy.