III SA/Wr 39/18

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 21 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale III wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy kategorii AM, B, B1 postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W rozpoznawanej sprawie A. B., reprezentowana w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu przez adwokata z wyboru, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu podała, że jest osobą chorą, duże kwoty wydaje na zakup leków i innych środków niezbędnych ze względu na stan zdrowia, uczestniczy w szeregu badań specjalistycznych i zabiegów. Wspólne gospodarstwo domowe prowadzone z mężem utrzymują z ich rent w łącznej kwocie 1.290 zł. Skarżąca posiada zadłużenie z tytułu zaciągniętych pożyczek w łącznej kwocie 68.900zł, które spłaca w ratach miesięcznych w łącznej kwocie 1.170 zł Wraz z wnioskiem oraz w odpowiedzi na wezwanie skarżąca przesłała kserokopię swojej legitymacji osoby niepełnosprawnej w stopniu umiarkowanym, faktury kupna lekarstw, orzeczenia o trwałej częściowej niezdolności do pracy oraz dokumentacji leczenia. Z przesłanych również innych dokumentów wynika, że emerytura męża skarżącej wynosi 1.528,27 zł, natomiast dochód skarżącej w całym roku 2016, rozliczany podatkowo oddzielnie od dochodu jej męża, wyniósł 8.117,38 zł. W piśmie procesowym z dnia 9 marca 2018 r. pełnomocnik strony skarżącej wskazał, że ponosi ona miesięczne wydatki na leczenie i rehabilitację w kwocie około 2.300 zł oraz na opłaty za mieszkanie, światło, gaz, wodę i węgiel w kwocie około 5.000 zł. Strona skarżąca nie ustosunkowała się do doręczonego jej pełnomocnikowi procesowemu w dniu 5 marca 2018 r. wezwania do przedstawienia w terminie 7 dni zeznania podatkowego dotyczącego podatku dochodowego od osób fizycznych jej męża oraz informacji o źródle pochodzenia środków pieniężnych na opłacenie usług profesjonalnego pełnomocnika procesowego z wyboru (adwokata). W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2) cyt. wyżej przepisu). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania zwią-zane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Nale-ży zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia tych kosztów stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi i sposobu dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów postępowania sądowego można wysnuć wniosek, że są one zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów postępowania sądowego jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Zdaniem referendarza sądowego ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. W sprawie wszczętej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów sądowych zostałby przeniesiony. Badanie zasadności zwolnienia wnioskodawców od kosztów postępowania sądowego oparte jest na ocenie, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wykazane przez wnioskodawcę, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. wykazaniu niemożności ponoszenia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na mocy art. 255 ustawy procesowej, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywi-stego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, do-datkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu mająt-kowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, że to wnioskodawca winien wskazać na okoliczności uzasadniające jego żądanie. Tymczasem w niniejszej sprawie wnioskodawca w sposób niepełny umotywował swoje żądanie, a nadto nie dostarczył, mimo wezwania, wszystkich informacji wskazanych przez referendarza sądowego. Jednocześnie nie przedstawił innych dokumentów, których treść świadczyłaby o wykazaniu, iż jej aktualna sytuacja materialna i rodzinna uzasadnia uwzględnienie złożonego wniosku. W konsekwencji nie było możliwe ustalenie w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącej, podlegającej ocenie w postępowaniu wpadkowym, wszczętym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. W tej sytuacji przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych przez nią dokumentów. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle powołanych regulacji prawnych i wynikających z nich zasad, referendarz sądowy doszedł do przekonania, że skarżąca nie wykazała w sposób pełny, spójny i nie budzący wątpliwości, że jej sytuacja materialna i rodzinna spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy. Dokumenty złożone do akt sprawy są źródłem wiedzy o takich danych, które mogły świadczyć o braku dochodów na ponoszenie pełnych kosztów postępowania sądowego. Wnioskująca strona uchyliła się natomiast od ich wykazania i uzupełnienia w sposób określony w doręczonym wezwaniu. W ramach uzupełnienia istotne znaczenie miało wykazanie dochodów gospodarstwa domowego skarżącej, w tym jej męża, które podlega ocenie pod kątem możliwości wygospodarowania przez to gospodarstwo środków finansowych na ponoszenie kosztów postępowania sądowego w sprawie, w szczególności wobec wynikających z oświadczeń strony kwot wydatkowanych miesięcznie przez gospodarstwo domowe skarżącej – w łącznej wysokości 3.886,67 zł oraz ponoszenia kosztów usługi adwokata z wyboru. Nie bez znaczenia dla oceny wykazania podstaw przyznania prawa pomocy ma również fakt, że skarżąca samodzielnie podjęła decyzję o sfinansowaniu udziału w sprawie profesjonalnego pełnomocnika w pierwszej kolejności, tj. przed zabezpieczeniem środków na opłacenie kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego od wnoszonej skargi. Istotny w tym zakresie jest fakt, że dla wszczęcia postępowania przed sądem administracyjnym pierwszej instancji nie jest konieczny, w przeciwieństwie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, udział profesjonalnego pełnomocnika procesowego. Zdaniem referendarza sądowego nie można przenosić na budżet państwa i ogół podatników ewentualnych konsekwencji wyboru dokonanego w przez stronę skarżącą wyżej wskazanym zakresie, tj. braku środków pieniężnych na opłacenie m. in. wpisu sądowego od skargi, i to bez względu na źródło pochodzenia środków pieniężnych na opłacenie w sprawie usług adwokata z wyboru. W tym stanie rzeczy uzasadnione jest stwierdzenie, że na obecnym etapie po-stępowania wnioskodawcy nie wykazali, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 2) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania prawa pomocy. W konsekwencji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy postanowił, jak w sentencji, o odmowie przyznania skarżącej prawa pomocy.