III SA/Wr 392/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Moskała (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia NSA Józef Kremis Sędzia WSA Jerzy Strzebińczyk Protokolant Monika Tarasiewicz po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 6 stycznia 2009 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wstrzymania wykonania decyzji oddala skargę. Decyzją z dnia [...] Naczelnik Urzędu Celnego w W. określił kwotę długu celnego w wysokości [...] oraz kwotę podatku od towarów i usług w wysokości [...] zł w związku z usunięciem spod dozoru celnego towaru w postaci [...] sztuk [...], objętego procedurą tranzytu według noty tranzytowej T1 nr [...] z dnia [...] i wezwał dłużnika K.S. do uiszczenia tej należności. Pismem z dnia [...] strona wywiodła odwołanie od opisanej decyzji, wnosząc jednocześnie o wstrzymanie jej wykonania. W związku z brakiem uzasadnienia wniosku, Dyrektor Izby Celnej we W. pismem z dnia [...] wezwał odwołującego się do określenia i udokumentowania przesłanek wstrzymania wykonalności zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na wezwanie organu celnego, strona po raz kolejny podniosła, że nie zgadza się z uznaniem jej za dłużnika celnego oraz wyjaśniła, że w związku ze śledztwem toczącym się odnośnie wyjęcia spod dozoru celnego przedmiotowych towarów, była przesłuchiwana przez organy ścigania w Sz. W drodze z przesłuchania do miejsca zamieszkania brał udział w wypadku drogowym, w trakcie którego całkowitemu zniszczeniu uległ pojazd służący mu do prowadzenia działalności gospodarczej. Dodatkowo, jak wskazał, w związku ze skazaniem go przez Sąd Rejonowy w W., nie mógł wykazać się niekaralnością, co z kolei spowodowało mu cofnięcie licencji na wykonywanie międzynarodowego przewozu rzeczy przez Ministra Infrastruktury. Ostatecznie strona stwierdziła, że zmuszona była zakończyć prowadzenie działalności gospodarczej, przechodzi silną depresję, nie posiada żadnego majątku ani oszczędności. Pismo to wpłynęło do Izby Celnej we W. w dniu [...]. Decyzją z dnia [...] Dyrektor Izby Celnej we W. utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w W., określającą wobec K. S. kwotę długu celnego oraz wysokość należnych podatków od towarów i usług i akcyzowego. W dniu [...] organ umorzył postępowanie w sprawie wstrzymania wykonania decyzji Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...], wskazując, że wobec wydania ostatecznej decyzji w sprawie, stało się ono bezprzedmiotowe. Po rozpoznaniu odwołania strony od zapadłego rozstrzygnięcia, decyzją z dnia [...] Dyrektor Izby Celnej we W. utrzymał w mocy pierwszoinstancyjne orzeczenie. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, ze zgodnie z art. 224a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja Podatkowa "organ podatkowy wstrzymuje wykonanie zaskarżonej decyzji w całości lub w części do dnia wydania ostatecznej decyzji". Skoro zatem – wywodził Dyrektor – organ celny podjął ostateczną decyzję merytoryczną w sprawie (utrzymując w dniu [...] zaskarżoną decyzję w sprawie wymiaru długu celnego i należnych podatków w mocy), to nie był już władny rozstrzygać o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji w ramach postępowania odwoławczego, a postępowanie wszczęte wnioskiem o wstrzymanie wykonania decyzji należało umorzyć, bowiem z chwilą wydania decyzji merytorycznej stało się ono bezprzedmiotowe. Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem, K. S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. W skardze podniósł, że z niezrozumiałego powodu uznany został za dłużnika celnego. Skarżący wyjaśnił, że był jedynie przewoźnikiem i nie powinien płacić za cudze przestępcze działania. Do skargi dołączony został akt oskarżenia, z którego jak podniósł skarżący wynika, że grupa osób, która wynajęła go za przewoźnika, importowała towary za które nie uiszczała cła i należnych podatków. Skarżący zarzucił, że skoro osoby te są znane, to on jako wykonujący jedynie usługę transportową, nie powinien płacić pełnej wysokości długu celnego. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej we W. wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując i ponownie przedstawiając stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno rozstrzygnięcia uchybiającego prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a.), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. "b"), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. "c"). Uwzględniając przytoczone zasady oceny dokonywanej przez sądy administracyjne, należy stwierdzić, iż skarga nie zasługiwała na uwzględnienie albowiem zaskarżona decyzja o umorzeniu postępowania nie jest obarczona żadną z wymienionych wad. Zasadniczą kwestią do rozważenia jest rozstrzygnięcie, czy słusznie organy celne umorzyły postępowanie w sprawie wstrzymania decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego, uznając je za bezprzedmiotowe. Należy przy tym podkreślić, że zagadnienie to ma charakter proceduralny, gdyż umorzenie postępowania oznacza istnienie przeszkody natury formalnoprawnej do rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej (podatkowej) pod względem merytorycznym. Tym samym zarzuty skarżącego odnoszące się do kwestii materialnoprawnych nie mają znaczenia, gdyż przedmiotem skargi nie jest orzeczenie rozstrzygające o istocie (meritum) sprawy, lecz uznające brak podstaw prawnych lub faktycznych do rozpoznania wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji. Przechodząc wobec tego do oceny legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia trzeba przyznać, iż w świetle obowiązujących regulacji organ celny obu instancji zasadnie przyjął brak możliwości merytorycznego rozpoznania wniosku w niniejszym przypadku. W myśl art. 224a § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.), zwanej w dalszych wywodach w skrócie jako "O.p." organ podatkowy, z urzędu lub na wniosek strony, wstrzymuje wykonanie zaskarżonej decyzji w całości lub w części do dnia wydania ostatecznej decyzji. W rozpoznawanej sprawie, odwołanie wraz z wnioskiem o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji pierwszoinstancyjnej, złożone zostało przez skarżącego w dniu [...], przy czym sam wniosek strona sprecyzowała na żądanie organu, dopiero w dniu [...]. W dniu [...] Dyrektor Izby Celnej rozpoznał odwołanie strony i wydał decyzję merytoryczną, utrzymując w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie w przedmiocie wymiaru należności celnych i podatkowych. W dniu [...] – wobec wydania ostatecznej decyzji w sprawie – Dyrektor Izby Celnej umorzył postępowanie w sprawie wstrzymania wykonania rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjnego. W myśl art. 208 § 1 O.p. gdy postępowanie z jakichkolwiek przyczyn stało się bezprzedmiotowe, organ podatkowy wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Z brzmienia powołanego przepisu wynika jednoznacznie, iż organ zobligowany jest do wydania decyzji umarzającej, jeżeli z jakichkolwiek przyczyn stanie się ono bezprzedmiotowe. Z jednolitego w tym zakresie orzecznictwa i literatury przedmiotu wynika, że bezprzedmiotowość postępowania ma miejsce, gdy brak jest któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego, skutkującego tym, iż nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty (por. komentarz do art. 208 O.p. C. Kosikowski, L. Etel, R. Dowgier, P. Pietrasz, S. Presnarowicz Lex 2007, wyd. II). Natomiast w wyroku z dnia 24 kwietnia 2003 r. NSA wyjaśnił, iż bezprzedmiotowość postępowania oznacza brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego, skutkującego tym, iż nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Jest to orzeczenie formalne, kończące postępowanie bez jego merytorycznego rozstrzygnięcia. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego to brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji państwowej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 kwietnia 2003 r. III SA 2225/01, Biul. Skarb. 2003/6/25). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, wskazać należy, że słusznie organ celny przyjął, że w tym konkretnym przypadku zachodzi bezprzedmiotowość postępowania. Skoro bowiem wyraźny przepis prawa uniemożliwia organowi procedowanie w zakresie wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji organu pierwszej instancji, po momencie podjęcia decyzji w instancji odwoławczej, to takie postępowania musi zostać uznane za bezprzedmiotowe, a więc w konsekwencji umorzone. Brak jest bowiem podstawy prawnej do jego prowadzenia. W konsekwencji – wobec przedstawionych powyżej rozważań – postępowanie w sprawie wstrzymania wykonania decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w W. z dnia [...] należało uznać za bezprzedmiotowe, a podjętą przez organ odwoławczy decyzję o umorzeniu postępowania w tym zakresie, za prawidłową. Na marginesie jedynie należy wskazać, że takie rozstrzygnięcie nie pozbawiło skarżącego prawa do poddania kontroli instancyjnej, a następnie sądowej, decyzji merytorycznej (w przedmiocie nałożenia na stronę obowiązku uiszczenia należności celnych i podatkowych). Skarżący zresztą skargę taką wniósł i była ona rozpoznana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu. W tym stanie rzeczy, stwierdzając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, Sąd na mocy art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę jako nieuzasadnioną oddalił.