III SA/Wr 392/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Borońska Sędziowie Sędzia WSA Barbara Ciołek Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski (sprawozdawca) Protokolant specjalista Jolanta Ryndak po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 7 listopada 2019 r. sprawy ze skargi P. A. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę w całości. Przystępując do rozstrzygania, Sąd przyjął stan faktyczny i prawny sprawy j/n. Decyzją z [...] lipca 2018 r., skierowaną do P. A. (dalej: skarżący), Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS, Zakład, organ), na podstawie: 1. art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm. - dalej: K.p.a.) w zw. z art. 30 i art. 83b ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1778 ze zm. - dalej: u.s.u.s.) - odmówił wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku skarżącego o umorzenie składek na ubezpieczenia społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych; 2. art. 105 § 1 K.p.a. w zw. z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. - odmówił częściowo wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za pracowników w części finansowanej przez płatnika. Skarżoną decyzją - wydaną po ponownym rozpoznaniu sprawy i uwzględnieniu stanowiska tut. Sądu zaprezentowanego w wyroku z 3 kwietnia 2019 r. (sygn. akt III SA/Wr 506/18) - ZUS uchylił w/w decyzję w części, tj. w pkt. 2 i umorzył postępowanie w tym zakresie, zaś w pozostałej części utrzymał tę decyzję w mocy. Podstawę prawną tej decyzji stanowił art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.) w zw. z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. (Dz. U. z 2019 r., poz. 300 ze zm.). Uzasadniał, że wymienione w pkt. 2 decyzji należności składkowe zostały już umorzone decyzją z [...] października 2017 r. i że postępowanie w tej części stało się bezprzedmiotowe. Argumentował, że prawidłowe jest natomiast rozstrzygnięcie zawarte w pkt. 1 decyzji. Zważył, że zgodnie z art. 30 u.s.u.s., do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 u.s.u.s., traktującego o instytucji umorzenia należności składkowych (zadłużenie z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie może być przedmiotem postępowania w sprawie o umorzenie). Wywiódł, że - stosownie do art. 61a § 1 K.p.a. - gdy żądanie wszczęcia postępowania zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Stwierdził, że w sprawie należało wydać - odpowiednio - decyzję o odmowie wszczęcia postępowania (art. 83b ust. 1 u.s.u.s.). W skardze, skarżąc w/w decyzję w całości, skarżący nie zgodził się z tą decyzją. Wskazał, że nie zgadza się z decyzją Zakładu, gdyż - jak podaje sam Zakład, zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. - w uzasadnionych przypadkach możliwe jest umorzenie wszystkich należności składkowych gdy są one całkowicie nieściągalne. Stwierdził, że spełnia wszystkie przesłanki do umorzenia. Zauważył, że nie jest przy tym już dłużnikiem ZUS. W odpowiedzi na skargę, ZUS wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Skarga jest nieuzasadniona. Po dokonaniu kontroli zaskarżonej decyzji, mając na uwadze stan faktyczny i prawny sprawy, sformułowane w skardze zarzuty i wspierające je argumenty, Sąd stwierdził, że w sprawie nie wystąpiły podstawy do zakwestionowania - wyrażonego w tej decyzji - stanowiska ZUS. Sąd uznał, że skarżona decyzja znajduje podstawy w obowiązującym prawie. Zdaniem Sądu - ponownie rozpatrując sprawę - ZUS prawidłowo uchylił decyzję z [...] lipca 2018 r. w pkt. 2 i umorzył postępowanie na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. Wymienione w tym punkcie składki zostały bowiem umorzone decyzją z [...] października 2017 r. Zatem przestał istnieć przedmiot postępowania (skarżący nie posiada zaległości z tytułu nieuiszczenia tychże składek). W ocenie Sądu, prawidłowe jest także rozstrzygnięcie skarżonej decyzji w części utrzymującej w mocy decyzję z [...] lipca 2018 r. Tutaj Sąd zauważa, że organ był w tym zakresie związany stanowiskiem tut. Sądu, wyrażonym w wydanym w sprawie prawomocnym wyroku z [...] kwietnia 2019 r. (sygn. akt III SA/Wr 506/18). Przesądza o tym przepis art. 170 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107 ze zm. - dalej: p.p.s.a.). Stanowiskiem tym jest związany także Sąd w składzie rozpoznającym obecnie sprawę (również skarżący). Przepis art. 61a § 1 K.p.a. stanowi, że gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 (wszczęcia postępowania), zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Stosownie do art. 83b ust. 1 u.s.u.s., jeżeli przepisy K.p.a. przewidują wydanie postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, Zakład w tych przypadkach wydaje decyzję. Możliwość umorzenia składek ubezpieczeniowych została przewidziana w art. 28 u.s.u.s. Co do zasady, warunkiem zastosowania ulgi jest - zgodnie z ust. 2 tego przepisu - nieściągalność należności składkowych. Pojęcie to zostało zdefiniowane w ust. 3, poprzez enumeratywne wskazanie przypadków, w których można stwierdzić nieściągalność tych należności. W ust. 3a zastrzeżono, że - w uzasadnionych przypadkach - należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych (ust. 3b). Podkreślenia wymaga, co prawidłowo stwierdził ZUS, że nie wszystkie składki ubezpieczeniowe podlegają umorzeniu. Stosownie bowiem do treści art. 30 u.s.u.s., do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 u.s.u.s. Z powyższego wynika jednoznacznie, że w przypadku składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących ich płatnikami ustawodawca - w ogóle - nie przewidział możliwości ich umarzania. Innymi słowy - wbrew twierdzeniom skarżącego - nie istnieją podstawy prawne do merytorycznego rozpoznania jego wniosku w zakresie umorzenia należności "figurujących na koncie skarżącego, jako płatnika składek na osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych". Trafnie wywodzi tym samym ZUS, że wprowadzony przez ustawodawcę - w art. 30 u.s.u.s. - zwrot "nie stosuje się", należy interpretować w sposób ścisły, tj. że w stosunku do wskazanych w nim należności wykluczone jest podjęcie jakiegokolwiek merytorycznego rozstrzygnięcia, opartego na art. 28 u.s.u.s. (patrz: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego /dalej: NSA/ z 25 października 2012 r., II GSK 1520/11, LEX nr 1404591). Wprowadzenie przez ustawodawcę wyłączenia, o którym mowa w art. 30 u.s.u.s., oznacza, że możliwość umarzania składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami została bezwzględnie wykluczona. Trzeba przy tym podkreślić, że płatnikowi składek w ogóle nie przysługuje prawo domagania się ich umorzenia, gdyż to nie on, a ubezpieczony, poniósł rzeczywisty ciężar finansowy tych składek. Płatnik (w sprawie skarżący) jest jedynie pośrednikiem, który odprowadza składki do ZUS a zatrzymanie tych składek lub rozporządzenie nimi stanowi w istocie naruszenie przepisów u.s.u.s. Nadto - co istotne, z uwagi na przywoływanie w skardze argumentacji o trudnej sytuacji skarżącego - rola, jaką pełni pracodawca (skarżący), będący jednocześnie płatnikiem składek finansowanych przez ubezpieczonych, wyklucza powoływanie się przez niego na własną trudną sytuację majątkową, jako przesłankę uzasadniającą rezygnację przez ZUS z egzekwowania składek, których realny ciężar finansowy ponieśli ubezpieczeni (patrz: wyrok NSA z 22 maja 2014 r., II GSK 461/13, LEX nr 1579391). Sąd stwierdził tym samym, że ZUS trafnie ocenił, iż w odniesieniu do tej części zaległości składkowych, brak było - w ogóle - prawnych możliwości prowadzenia postępowania o umorzenie i rozważania zawartych w art. 28 u.s.u.s. przesłanek zastosowania ulgi. Skoro bowiem dopuszczalność umarzania należności z tytułu składek ubezpieczeniowych pracowników, finansowanych przez nich samych, została wprost - bezwzględnie - wyłączona przez przepis art. 30 u.s.u.s., a tym samym brak było podstawy prawnej do merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącego, to organ prawidłowo - na podstawie art. 61a § 1 K.p.a. - odmówił wszczęcia postępowania w tym zakresie, co znalazło potwierdzenie w pkt 1 pierwotnie wydanej przez ZUS decyzji (utrzymanej w mocy przez skarżoną decyzję). Mając na uwadze powyższe, Sąd - na podstawie art. 151 p.p.s.a. - oddalił skargę w całości.