III SA/Wr 395/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sędziowie Sędzia WSA Maciej Guziński, Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska (sprawozdawca), Jerzy Strzebińczyk, , Protokolant Katarzyna Dziok, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 12 września 2006 r. sprawy ze skargi H. R., M. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia 14 lipca 2005 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie rozgraniczenia oddala skargę. Opisaną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. po rozpatrzeniu odwołania H. R. od decyzji z dnia 7 czerwca 2005 r. Nr [...] Wójta Gminy G. umarzającej postępowanie w sprawie rozgraniczenia działek nr [...] i [...] położonych w R., stanowiących własność H. R., M. O. i B. H. - utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W motywach swej decyzji organ odwoławczy wskazał, że z akt sprawy wynika, iż H. R. pismem z dnia 23 września 2003r. wniosła o "ponowne wszczęcie postępowania" o rozgraniczenie przedmiotowych działek. W toku zaś postępowania Wójt Gminy G. ustalił, iż przed Sądem Rejonowym w G. w dniu 28 maja 2003 r. zawarta została ugoda, z treści której wynika, iż B. H. oraz H. R. i M. O. "zgodnie dokonują rozgraniczenia działek oznaczonych w operacie ewidencyjnym gruntów numerami [...], [...] obrębu R." w sposób określony w opinii biegłego sądowego, która to opinia stanowi integralną część tej ugody. Jak wskazuje literatura akt sprawy ugoda ta uzyskała w postępowaniu sądowym przymiot ostateczności. Odnosząc poczynione ustalenia do obowiązującego stanu prawnego Samorządowe Kolegium Odwoławcze zauważyło, iż zgodnie z art. 29 ust. l ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne /Dz. U. z 2000 r. Nr 100, poz. 1086 z późn. zm./ rozgraniczenie nieruchomości ma na celu ustalenie przebiegu ich granic przez określenie położenia punktów i linii granicznych, utrwalenie tych punktów znakami granicznymi na gruncie oraz sporządzenie odpowiednich dokumentów. Z dalszych przepisów art. 29 wynika, iż rozgraniczenia nieruchomości dokonują wójtowie (burmistrzowie, prezydenci miast) oraz, w wypadkach określonych w ustawie, sądy. W sytuacji braku sporu ustalenie przebiegu granic następuje w drodze decyzji administracyjnej (art. 33 ust. 1). Natomiast gdy spór zaistnieje ustalenie przebiegu granic następuje przez zawarcie ugody przed geodetą (art. 31 ust. 4), a gdy nie dojdzie do zawarcia ugody - w drodze orzeczenia sądu lub ugody sądowej (art. 34 ust. 2 i 3 - po przekazaniu sprawy sądowi). Natomiast art. 36 stanowi, iż sąd, przed którym toczy się sprawa o własność lub o wydanie nieruchomości albo jej części, jest właściwy również do przeprowadzenia rozgraniczenia, jeżeli ustalenie przebiegu granic jest potrzebne do rozstrzygnięcia rozpatrywanej sprawy. W tym przypadku sąd w orzeczeniu zamieszcza również rozstrzygnięcie o rozgraniczeniu nieruchomości. Z przywołanych uregulowań wynika zatem, że niezależnie od postępowań administracyjnych ustalenie przebiegu granic następuje w postępowaniu sądowym, bez poprzedzającej fazy postępowania administracyjnego w trybie procesu lub postępowania nieprocesowego, w przypadkach określonych przepisem art. 36 ustawy. Jak stwierdził organ odwoławczy - przypadek określony w art. 36 ustawy zachodzi w rozpatrywanej sprawie, ponieważ z protokołu z dnia 28 maja 2003 r. sygn. akt I C 339/01 Sądu Rejonowego w G., Wydział I Cywilny wynika, że rozgraniczenie powyższych działek nastąpiło w toku sprawy o wydanie nieruchomości. Wobec tego postępowanie wszczęte wnioskiem H. R. z dnia 23 września 2003 r. należało umorzyć jako bezprzedmiotowe wobec przeprowadzenia rozgraniczenia przez sąd powszechny. Od powyższej decyzji H. i M. R. wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji, formułując zarzut naruszenia art. 7 i 77 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz norm prawa materialnego zawartych w art. 29 ust. 1 i 3 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne, gdyż zdaniem skarżących zachodzi brak podstaw prawnych do umorzenia postępowania w sprawie, która powinna zostać załatwiona wydaniem decyzji rozstrzygającej co do istoty. W przekonaniu skarżących przepisy art. 29 i następnych Prawa geodezyjnego i kartograficznego nie ograniczają właścicieli nieruchomości do złożenia wniosku o rozgraniczenie jakimkolwiek terminem zwłaszcza, że granice mogą stać się sporne w każdym czasie. Oznacza to, że właściciel nieruchomości, w którego ocenie granice jego nieruchomości stały się sporne, może w dowolnym terminie złożyć do wójta wniosek o dokonanie rozgraniczenia. Złożenie wniosku o rozgraniczenie - zgodnie z art. 33 powołanej ustawy - powinno zmierzać do dokonania przez wójta czynności zmierzających do jego merytorycznego rozpoznania, w tym do ustalenia przebiegu granic. Tymczasem organy błędnie przyjęły, iż wójt mimo złożenia skutecznego wniosku nie ma obowiązku podjęcia czynności, o których mowa w art. 29 i 33 prawa geodezyjnego i kartograficznego, a nawet nie ma obowiązku przeprowadzenia postępowania dowodowego w tym zakresie. Zaskarżona decyzja - bez przeprowadzenia owego postępowania - prowadzi do przyjęcia, że granice tych działek są prawidłowe. W uzupełniającym zarzuty skargi piśmie procesowym - odnosząc się do prowadzonego uprzednio postępowania o wydanie nieruchomości, w toku którego doszło do zawarcia ugody sądowej w przedmiocie rozgraniczenia spornych działek przed Sądem Rejonowym w G. - skarżący przywołali okoliczności mające świadczyć ich zdaniem o nieprawidłowych ustaleniach przez Sąd Rejonowy stanu faktycznego, opartych na zawierającej błędne obliczenia opinii biegłego sądowego z zakresu geodezji - F. G., w skutek czego doszło do zawarcia krzywdzącej, jak określono, ugody albowiem powierzchnia pozostającej w ich władaniu działki zmniejszyła się o jeden ar. W odpowiedzi Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. wniosło o oddalenie skargi podnosząc, że skoro z dokonanych przez Wójta Gminy G. ustaleń wynikało, że sąd dokonał przed złożeniem wniosku przez H. R. rozgraniczenia nieruchomości - nie istniała podstawa prawna do ponownego ich rozgraniczenia przez organ administracyjny. Uczestnik postępowania B. H. w piśmie procesowym wniosła o oddalenie skargi podając, iż skarżąca H. R. pomimo nadania zawartej ugodzie sądowej klauzuli wykonalności oraz zobowiązania skarżącej postanowieniem Sądu Rejonowego w G. z 22 czerwca 2006 r. sygn. akt I Co 133/06 do wykonania w terminie 30 dni od daty uprawomocnienia się tego orzeczenia punktu 2 ugody - nadal nie chce uznać skutków prawnych wynikających z postanowień rzeczonej ugody oraz prawomocnych orzeczeń sądów powszechnych zapadłych na tym tle w wyniku wnoszonych środków zaskarżenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, iż zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej w dalszych wywodach skrótem "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przewidziano między innymi możliwość uchylenia decyzji zaskarżonej do sądu administracyjnego, jednakże tylko wtedy, gdy sąd ten stwierdzi, że została ona wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też z innym uchybieniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie organy nie dopuściły się żadnego z wymienionych naruszeń, w związku z czym nie zachodziły podstawy do wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest zasadność decyzji umarzającej postępowanie rozgraniczeniowe, wszczęte na wniosek H. i M. R. W kwestii rozgraniczenia nieruchomości należy wskazać, że rozgraniczenie nieruchomości - po myśli art. 29 ust.1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne (j.t. Dz. U. z 2000 r. Nr 100, poz. 1086 ze zm. ) - ma na celu ustalenie przebiegu ich granic przez określenie położenia punktów i linii granicznych, utrwalenie tych punktów znakami granicznymi na gruncie oraz sporządzenie odpowiednich dokumentów. Stosownie do art. 29 ust. 3 rozgraniczenia nieruchomości dokonują wójtowie (burmistrzowie, prezydenci miast) oraz, w wypadkach określonych w ustawie, sądy. Generalnie ujmując z unormowań powołanej ustawy wynika, iż w przypadku braku sporu ustalenie przebiegu granic następuje w drodze decyzji administracyjnej (art. 33 ust. 1 powołanej ustawy) zaś w razie zaistnienia sporu - przez zawarcie ugody przed geodetą (art. 31 ust. 4 ), bądź też w wypadku nie zawarcia takiej ugody, po przekazaniu sprawy sądowi - w drodze orzeczenia sądu lub ugody sądowej, w postępowaniu nieprocesowym (art. 34 ust. 2 i 3). Wszczęcie zatem postępowania rozgraniczeniowego przed sądem następuje po wyczerpaniu postępowania administracyjnego za wyjątkiem wszakże sytuacji, o której mowa w art. 36 Prawa geodezyjnego i kartograficznego, zgodnie z którym to przepisem sąd, przed którym toczy się sprawa o własność lub o wydanie nieruchomości albo jej części, jest właściwy również do przeprowadzenia rozgraniczenia, jeżeli ustalenie przebiegu granic jest potrzebne do rozstrzygnięcia rozpatrywanej sprawy. W tym wypadku sąd w orzeczeniu zamieszcza również rozstrzygnięcie o rozgraniczeniu nieruchomości. Tym samym, w wypadku uregulowanym w art. 36 Prawa geodezyjnego i kartograficznego ustalenie przebiegu granic może nastąpić w postępowaniu sądowym, w trybie procesu lub postępowania nieprocesowego, bez uprzedniego przeprowadzenia postępowania administracyjnego. Opisana sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, bowiem jak ustaliły organy administracji, co zresztą jest okolicznością bezsporną, do rozgraniczenia działek oznaczonych w operacie ewidencyjnym numerami [...] i [...] obrębu R. doszło w toku procesu przed Sądem Rejonowym w G. w sprawie o wydanie nieruchomości (sygn. akt I C 339/01), a zatem w trybie przewidzianym art. 36 Prawa geodezyjnego i kartograficznego. Strony toczącego się wówczas postępowania sądowego zawarły w dniu 28 maja 2003r. ugodę sądową, z której treści (w pkt 1) wynika między innymi, że dokonały zgodnie rozgraniczenia tychże nieruchomości ustalając przebieg granicy między działkami według oznaczeń na załączniku 4 i 4a opinii biegłego sądowego F. G. - stanowiącej integralną część ugody. Jak ustalono, przedmiotowa ugoda sądowa dotąd nie została wzruszona na drodze prawnej mimo podejmowania w tym celu przez stronę skarżącą różnych środków prawnych. Należy zauważyć, iż ugoda zawarta przed sądem stanowi tytuł egzekucyjny zgodnie z art. 777 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania cywilnego i w tym znaczeniu jest zrównana z prawomocnym wyrokiem sądowym. Ważność takiej ugody jako czynności prawnej rodzącej skutki cywilnoprawne może być podważana jedynie w trybie procesu cywilnego, w żadnym wypadku zaś uchylenie się od skutków złożonych oświadczeń woli zawartych w ugodzie sądowej (jak utrzymują skarżący - obarczonych wadą pod wpływem błędu) nie może nastąpić na drodze postępowania administracyjnego, a w istocie do tego właśnie zmierza strona skarżąca. Bez żadnych bowiem wątpliwości zakres żądania skarżących wyznaczony wnioskiem o wszczęcie postępowania administracyjnego w omawianej materii jest tożsamy przedmiotowo i podmiotowo z uregulowanym wskazaną ugodą. Tym samym organy prawidłowo przyjęły, iż w sprawie niniejszej administracyjne rozgraniczanie spornych nieruchomości jest bezprzedmiotowe w świetle art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, gdyż prawne ustalenie przebiegu granic zostało dokonane w postępowaniu sądowym na mocy zawartej ugody sądowej i jest wiążące. Inaczej ujmując - uprzednio zawarta ugoda sądowa, funkcjonująca w obrocie prawnym, wyczerpała już przedmiot i zakres rozstrzygnięcia, które miałoby zostać wydane w postępowaniu administracyjnym wszczętym na wniosek skarżących, przedmiotowa sprawa w tym zakresie przestała istnieć, w związku z czym organy administracji nie miały podstaw faktycznych i prawnych do jej powtórnego merytorycznego rozpatrywania. Wobec tego zasadnie organ I instancji przerwał tok postępowania administracyjnego wydając decyzję o jego umorzeniu w trybie art. 105 § 1 Kpa. W ujęciu tego przepisu organ administracji powinien umorzyć postępowanie, jeżeli z jakiejkolwiek przyczyny stało się ono bezprzedmiotowe. Umorzenie kończy postępowanie w danej sprawie i oznacza, że sprawa nie zostanie załatwiona co do istoty, czyli, że nie może być podjęte rozstrzygnięcie merytoryczne w sprawie z racji istnienia trwałej przeszkody formalnej do jego wydania (tu - w postaci ugodzenia tej sprawy przed sądem), a w efekcie nie prowadzi się, co oczywiste, dalszego postępowania dowodowego. Wbrew twierdzeniom skargi wydanie przez sąd powszechny w ramach kognicji przewidzianej artykułem 36 Prawa geodezyjnego i kartograficznego orzeczenia o rozgraniczeniu nieruchomości lub zawarcie przez strony ugody sądowej w przedmiocie rozgraniczenia - w sprawie o własność lub o wydanie nieruchomości lub jej części - wyklucza możliwość późniejszego ustalenia w administracyjnym postępowaniu rozgraniczeniowym innego przebiegu granicy niż tego, jaki został ustalony przed sądem powszechnym w postępowaniu cywilnym. W tym stanie rzeczy, wobec bezzasadności zarzutów skargi podlegała ona oddaleniu na mocy art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.