III SA/Wr 41/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Strzebińczyk Sędziowie Sędzia WSA Maciej Guziński Asesor WSA Magdalena Jankowska-Szostak (sprawozdawca) Protokolant Monika Tarasiewicz po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 3 kwietnia 2009 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz na Fundusz Pracy I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; II. określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją z dnia [...]. Nr [...] na podstawie art. l38 § l ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity DZ.U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2007r., Nr 11, poz. 74 ze zm.) po rozpoznaniu wniosku S. K. o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji Zakładu Ubezpieczeń społecznych z dnia [...]. Nr [...]orzekającej o odmowie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na: -ubezpieczenia społeczne - za okres: od 11.2004r. do 05.2008r., w łącznej kwocie 26 522,41 zł, w tym z tytułu: składek 21 411,41 zł, -odsetek liczonych na dzień 01.07.2008r., w kwocie 4759,00 zł, - kosztów upomnienia 352,00 zł, ubezpieczenie zdrowotne - za okres: od 02.2005r. do 05.2008r., w łącznej kwocie 8 425,12 zł, w tym z tytułu: -składek 7 036,12 zł, odsetek liczonych na dzień 01.07.2008r., w kwocie 1 389,00zł ,Fundusz Pracy - za okres: od 11.2004r. do 05.2008r., w łącznej kwocie 1 864,59 zł, w tym z tytułu: -składek 1 586,59 zł, -odsetek liczonych na dzień 01.07.2008r., w kwocie 278,00 zł, zaskarżoną decyzję utrzymano w mocy. W uzasadnieniu organ II instancji przywołał treść art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych zgodnie z którym Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek jedynie w przypadku ich całkowitej nieściągalności, której przypadki zostały przez ustawodawcę taksatywnie określone przepisami art. 28 ust. 3. Organ powołał treść art. 28 ust. 3 i oceniając sytuację życiową i majątkową skarżącego przyjął, iż w jego wypadku nie zachodzą przesłanki określone w ustępie 3 powołanego artykułu. Ponadto organ II instancji wskazał na treść art. 28ust 3a ustawy, zgodnie z którym Zakład Ubezpieczeń Społecznych może w uzasadnionych przypadkach, uwzględniając ważny interes osoby zobowiązanej umorzyć należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Organ podkreślił, że przesłanki umorzenia w oparciu o powołany przepis określone zostały przepisami § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Na podstawie analizy całokształtu materiału dowodowego, organ stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki umorzenia wynikające z art. 28 ust. 3a.. W szczególności organ orzekający wskazał na sytuację materialną odwołującego się i podkreślił, że odwołujący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z rodzicami i dochód w tym gospodarstwie kształtuje się w wysokości 4 680,41 zł miesięcznie. Organ stwierdził, iż po zaspokojeniu niezbędnych potrzeb życiowych w postaci opłat związanych z utrzymaniem mieszkania, wydatków na żywność i alimentów, pozostaje do dyspozycji odwołującego się kwota około 568 zł. Powyższe według organu odwoławczego oznacza, że S. K. ma możliwości finansowe, aby spłacać zaległe składki, choćby w ramach układu ratalnego. Organ wywiódł, że o trudnej sytuacji nie może decydować subiektywne przekonanie odwołującego się. Organ dodatkowo podkreślił, iż odwołujący się nadal prowadzi działalność gospodarczą, co rokuje w opinii organu poprawą sytuacji materialnej odwołującego. Reasumując organ II instancji wskazał, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia, są środkami publicznymi i objęte są szczególną troską organu w zakresie ich umarzania a prowadząc działalność gospodarczą każdy z przedsiębiorców musi liczyć się z powszechnym obowiązkiem opłacania składek Organ wyraźnie podkreślił, że umorzenie zaległości skutkuje bezpowrotną utratą dochodów budżetu Państwa i przesądza o ostatecznej rezygnacji z należności budżetowych, dlatego też podejmując decyzję w sprawie umorzenia należy mieć na uwadze w opinii organu zasadę równości i powszechności opłacania składek. Organ zaznaczył, że koniecznym warunkiem do umorzenia zaległości jest wystąpienie którejkolwiek z wymienionych wcześniej przesłanek, natomiast w przedmiotowej sprawie nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności (art. 23 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych), brak też podstaw do umorzenia zaległych należności na podstawie art. 28 ust. 3a. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wniósł S. K.. W uzasadnieniu skargi powtórzył argumenty wskazane w odwołaniu. Skarżący podkreślił, że w jego przypadku wbrew twierdzeniom organu zachodzą przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek. Skarżący wskazał na treść art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. ( Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ) i oświadczył, że jego sytuacja życiowa spełnia określone w wyżej wymienionych przepisach przesłanki do umorzenia. Skarżący przypomniał, że składki z tytułu ubezpieczeń społecznych sumiennie opłacał przez ponad siedem lat, aż do momentu kiedy poważnie zachorował w kwietnia 2004 r. Skarżący podkreślił, że podstawową przyczyną zaprzestania płacenia składek do zakładu Ubezpieczeń Społecznych była zła sytuacja ekonomiczna spowodowana problemami zdrowotnymi skarżącego. Strona oświadczyła, że zła kondycja finansowa skarżącego jako przedsiębiorcy nie wynikała ze złego oszacowania ryzyka prowadzonej działalności gospodarczej, jedynie spowodowana była jego złym stanem zdrowia. Skarżący wyjaśnił że był dwukrotnie hospitalizowany w klinice dermatologicznej, jednak w trakcie przeprowadzonych badań nie znaleziono przyczyny ciężkiej dolegliwości skóry na którą cierpi, co niestety skutkuje tym, że choroba trwa bardzo długo, a stan zdrowia poprawia się bardzo powoli. Skarżący oświadczył, że wyłącznie choroba spowodowała radykalne zmniejszenie możliwości zarobkowania. Skarżący wskazał, że jego praca polega na pozyskiwaniu klientów dla firmy leasingowej, natomiast dolegliwości skórne, na które cierpi objawiające się zmianami na skórze i mocnym świądem i uniemożliwiają efektywną pracę. Skarżący wywiódł, że organ I instancji niezasadnie oszacowując możliwości finansowe strony wlicza do jego dochodów dochody rodziców . Skarżący podkreślił, że jego średni miesięczny dochód z ostatnich pięciu lat to 690 zł brutto. Skarżący w uzasadnieniu skargi ponownie przedstawił miesięczne wydatki przez niego ponoszone. Skarżący wskazał, że umorzenie jego zaległości pozwoli na odbudowanie działalności gospodarczej i w efekcie pozwoli na dalsze terminowe i samodzielne opłacanie składek. W odpowiedzi na skargę strona przeciwna podtrzymała dotychczas zajmowane stanowisko w sprawie. W piśmie procesowym z dnia 30 marca 2009 r. skarżący ponowił przedstawiane w odwołaniu i skardze argumenty. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. zwane dalej w skrócie p.p.s.a.) stwierdzenie nieważności decyzji następuje w sytuacji, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. Sąd orzekł o nieważności zaskarżonej decyzji biorąc pod uwagę uchybienia, które stwierdził z urzędu nie będąc jednak związany granicami skargi (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. z 2007 r. Nr 11 poz. 74 ze zm. ) od decyzji w sprawach umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne przysługuje stronie prawo do wniosku do Prezesa ZUS o ponowne rozpoznanie sprawy , z tym że do przedmiotowego wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. Z przedłożonych sądowi wraz ze skargą S. K. akt administracyjnych wynika, że wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy (pismo z dnia [...]zatytułowane " odwołanie", k. 168 akt adm. ), w którym jako stronę odwołującą się wykazano S. K. nie zawiera podpisu. Wprawdzie pod wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy zostało zamieszczone sporządzone wydrukiem komputerowym nazwisko i imię "S. K.", jednakże brak jest osobistego podpisu strony. Tymczasem zgodnie z art. 63 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U tekst jedn. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., zwanej dalej w skrócie k.p.a.) podanie wniesione pisemnie lub ustnie do protokołu powinno być podpisane przez wnoszącego, a protokół ponadto przez pracownika, który go sporządził. Gdy podanie wnosi osoba, która nie umie lub nie może złożyć podpisu, podanie lub protokół podpisuje za nią osoba przez nią upoważniona, czyniąc o tym wzmiankę obok podpisu. Z powyższego uregulowania wynika, że brak własnoręcznego podpisu wnoszącego odwołanie ( wnoszącego wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy) lub osoby upoważnionej stanowi brak formalny, wymagający wezwania strony do jego usunięcia w trybie i warunkach określonych w art. 64 § 2 k.p.a., zgodnie z którym nieusunięcie tego braku przez wnoszącego pismo w terminie siedmiu dni powoduje pozostawienie odwołania (wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy) bez rozpoznania. W tym miejscu uzasadnienia należy wskazać, że postępowanie odwoławcze uruchamia czynność procesową strony, jaką jest wniesienie odwołania lub jak w rozpatrywanej sprawie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Ta czynność procesowa strony, by wywołać skutek prawny musi spełniać określone wymagania co do formy, treści, terminu i trybu jej dokonania, w szczególności pismo będące odwołaniem (wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy) musi być podpisane.(art. 128 w zw. z art. 63 § 1 i 3 k.p.a.). Utrwalonym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jest pogląd, że uznanie za odwołanie pisma nie podpisanego przez osobę wnoszącą odwołanie czy odpowiednio wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy powoduje, że organ II instancji bez podstawy prawnej wystąpił w charakterze organu odwoławczego. W tej sytuacji decyzja organu II instancji jest dotknięta wadą nieważności (art. 156 § 1 pkt 2 k.pa.; wyrok NSA z 18 maja 1994 r., sygn. akt SA/Gd 2365/93 POP 3/97/62, akceptowany przez: B. Adamiak w : "Kpa Komentarz" CH BECK 2006 s. 853 nb 1; Zespół pod red. A. Wróbla "Kpa orzecznictwo, piśmiennictwo" Zakamycze 2002 s. 662 uw.6) W rozstrzyganej sprawie organ administracji powinien był stwierdzić zgodnie z art. 64 § 2 k.p.a., że pismo z dnia [...]. zawiera braki, które uniemożliwiają nadanie sprawie dalszego biegu. W aktach sprawy brak jest wezwania skarżącego do usunięcia braku we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przez jego podpisanie i w efekcie podpisanego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Analizowane pismo zostało potraktowane jako wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy bezpodstawnie, bowiem nie spełniało warunków dotyczących odwołań. Organ odwoławczy nie może działać z urzędu, staje się instancyjnie właściwym dopiero w wyniku prawidłowo złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy czy odwołania i nie skorzystania przez organ I instancji z art. 132 § 1 k.p.a. ( zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 12 września 2007 r., sygn. akt IV S.A./Po 91/07; wyrok WSA w Szczecinie z dnia 16 stycznia 2008 r., sygn. akt II S.A./Sz 432/07; wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 10 czerwca 2005, sygn. akt III S.A./Wr 7/05). Powyższe oznacza, że zaskarżona decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa, ponieważ wydał ja organ II instancji mimo braku wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W rozpatrywanej sprawie nie było prawidłowo wniesionego wniosku o ponownie rozpatrzenie sprawy od decyzji organu I instancji, natomiast uznanie za wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy pisma nie podpisanego przez skarżącego spowodowało, że organ II instancji bez podstawy prawnej wystąpił w charakterze organu odwoławczego i utrzymał w mocy decyzję, która nie została skutecznie zaskarżona. W tej sytuacji decyzja organu odwoławczego jest dotknięta wadą nieważności (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.) Ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy wdroży postępowanie przewidziane w art. 64 § 2 k.p.a. Sąd stwierdza, że na tym etapie postępowania bezpodstawne staje się merytoryczne odniesienie do zarzutów skargi. Z powołanych względów z godnie z art. 145 §1 pkt 2 p.p.s.a. w zw z art. 156 § 1pkt 2 k.p.a. orzeczono jak w sentencji.