III SA/Wr 427/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Józef Kremis, Sędziowie Asesor WSA Anetta Chołuj,, Sędzia WSA Jerzy Strzebińczyk (spr.), Protokolant Katarzyna Dziok, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 07 czerwca 2006 r. sprawy ze skargi małoletniego K. K. reprezentowanego przez E. K. na decyzję Wojewody D. - Wydział Spraw Obywatelskich i Migracji z dnia 12 sierpnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie anulowania materialno-technicznej czynności wymeldowania oddala skargę. E. K. wystąpił z wnioskiem do Prezydenta W. o anulowanie materialno-technicznej czynności wymeldowania swojego małoletniego syna K. K. z pobytu stałego w lokalu przy ul. W. [...] we W., dokonanego w dniu 6 czerwca 2005 r. przez matkę małoletniego - D. K.. Wnioskodawca zakwestionował prawidłowość wymeldowania, twierdząc, że syn został przez matkę wyrzucony z przedmiotowego lokalu. Prezydent W. odmówił anulowania wcześniej dokonanego wymeldowania, dając temu wyraz w swojej decyzji z dnia 27 czerwca 2004 r., nr [...]. Wojewoda D. utrzymał pierwszoinstancyjne orzeczenie w mocy, po rozpatrzeniu odwołania E. K. (decyzja z dnia 12 sierpnia 2005 r., nr [...]). Organ odwoławczy powołał w podstawie prawnej takiego rozstrzygnięcia przepisy: art. 138 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 47 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity - Dz. U. z 2001 r., Nr 87, poz. 960 ze zm.). W uzasadnieniu organ drugiej instancji nawiązał do wyjaśnień D. K., która oświadczyła (w toku pierwszoinstancyjnego postępowania), że wymeldowała syna, gdyż opuścił on przedmiotowy lokal około 2 lata wcześniej i zamieszkuje wraz ze swoim ojcem. Zwróciła też uwagę, że sąd - orzekając rozwód - powierzył władzę rodzicielską nad małoletnim K. K. ojcu - E. K., przedstawiając wyrok Sądu Okręgowego we W. z dnia 7 kwietnia 2004 r., sygn. akt: XIII RC 1184/03 (w aktach sprawy). Uwzględniając takie okoliczności faktyczne Wojewoda D. wywodził, iż zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, osoba, która opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 2 miesiące, jest obowiązana wymeldować się w organie gminy, właściwym ze względu na dotychczasowe miejsce jej pobytu, najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca. W myśl art. 47 ust. 1 i 2 ustawy organ gminy prowadzący ewidencję ludności jest obowiązany na podstawie zgłoszenia dokonać zameldowania lub wymeldowania, przez zarejestrowanie danych dotyczących osoby i miejsca jej pobytu. Jeżeli zgłoszone dane budzą wątpliwości, o dokonaniu zameldowania lub wymeldowania rozstrzyga właściwy organ gminy. Organ odwoławczy zwrócił dalej uwagę na to, iż - zgodnie z art. 9a tej samej ustawy - za osobę nieposiadającą pełnej zdolności do czynności prawnych obowiązek meldunkowy wykonuje jej przedstawiciel ustawowy lub inna osoba sprawująca nad nią faktyczną opiekę w miejscu ich wspólnego pobytu. Stwierdził następnie, że przedstawicielem małoletniego jest każdy z rodziców, który nie został pozbawiony władzy rodzicielskiej. Wobec opuszczenia przez małoletniego K. K. lokalu przy ul. W. [...] we W. i zamieszkania wraz z ojcem pod innym adresem, matka małoletniego, która nie została pozbawiona władzy rodzicielskiej, była więc uprawniona dopełnić czynności wymeldowania za swojego syna K. K. Organ uznał, że treść wyjaśnień złożonych w postępowaniu przez strony pozwala przyjąć, iż małoletni K. K. faktycznie nie zamieszkiwał w lokalu, z którego został wymeldowany w dniu 6 czerwca 2005 r. Co prawda, w ocenie E. K. syn został wyrzucony z lokalu przy ul. W. [...] we W., Wojewoda D. stwierdził jednak w związku z tym, iż odwołujący się nie podjął żadnych przewidzianych prawem środków, w celu wykazania bezprawności działań D. K., a tym samym potwierdzenia zasadności stawianych zarzutów. Wojewoda D. podkreślił, że organ administracji publicznej, orzekając w sprawie o wymeldowanie, nie jest właściwy rozstrzygnąć, gdzie winien zamieszkiwać małoletni oraz czy działania jednego z rodziców wobec dziecka mają charakter bezprawny, jeżeli nie zapadło w tym zakresie stosowne orzeczenie sądu. Zgodnie bowiem z przepisami prawa rodzinnego, jeżeli dobro dziecka jest zagrożone, sąd opiekuńczy powinien wydać odpowiednie zarządzenia. Także ten sąd władny jest rozstrzygnąć o istotnych sprawach dziecka, w sytuacji braku porozumienia rodziców. W konkluzji organ drugiej instancji podkreślił, że uwzględniając fakt, iż małoletni K. K. nie zamieszkuje w lokalu przy ul. W. [...] we W., zasadność jego wymeldowania z lokalu pod powyższym adresem nie powinna budzić wątpliwości. Nie zgadzając się ze stanowiskiem organów meldunkowych obu instancji, E. K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. W skardze oświadczył, że jego małoletni syn został wbrew swojej woli wyrzucony przez matkę z mieszkania, a następnie wymeldowany. Skarżący podkreślił, że sam nie posiada własnego mieszkania, a od kilku lat ubiega się bezskutecznie o przydział lokalu socjalnego. W odpowiedzi strona przeciwna wniosła o oddalenie skargi, podtrzymując w całej rozciągłości swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył: Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje także orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a."), w tym również na decyzje wydawane przez organy meldunkowe. Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a"), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. "b"), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. "c"). Godzi się dodatkowo podkreślić, iż - stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. - rozstrzygając w granicach sprawy, sąd nie jest jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, ani powołaną w niej podstawą prawną. Uwzględniając wszystkie przywołane reguły należy już na wstępie podkreślić, iż skarga nie znajduje uzasadnienia. Skład orzekający Sądu podzielił stanowisko organów meldunkowych, także dlatego, iż znajduje ono dodatkowe wsparcie w innych rozwiązaniach normatywnych, których organy te nie wykorzystały w argumentacji przytoczonej przeciwko uwzględnieniu wniosku o anulowanie materialno-technicznej czynności wymeldowania małoletniego K. K. z lokalu zajmowanego przez jego matkę. W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę na bezsporny w sprawie fakt niezamieszkiwania małoletniego wraz z matką w tym lokalu od dłuższego czasu (nawet skarżący nie stara się podważyć tego, że sytuacja ta miała miejsce już ponad dwa lata przez wystąpieniem przez D. K. o wymeldowanie jej syna). Przedmiotem sporu jest natomiast to, czy małoletni opuścił lokal dobrowolnie, czy też - jak twierdzi jego ojciec - E. K. - został z mieszkania matki przez nią wyrzucony. Pomijając to, iż - co podkreślił organ odwoławczy - ojciec nie próbował nawet do tej pory wykorzystać żadnego ze środków prawnych, w celu udowodnienia bezprawności postępowania D. K. i ewentualnego odwrócenia zaistniałej sytuacji, godzi się dobitnie podkreślić, iż okoliczności towarzyszące opuszczeniu przez małoletniego K. K. mieszkania matki nie mogły mieć i tak w sprawie istotniejszego znaczenia. Trzeba bowiem mieć na względzie przede wszystkim specyfikę sytuacji osób, które nie mają pełnej zdolności do czynności prawnych zarówno w świetle przepisów regulujących zagadnienie ich miejsce zamieszkania, jak i w unormowaniach odnoszących się także do tyczącego także tych osób obowiązku meldunkowego. W tym zakresie godzi się w pierwszej kolejności zwrócić uwagę na przepis art. 26 § 1 kodeksu cywilnego (powoływanego dalej jako "k.c.", w myśl którego: "Miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej (podkreślenie Sądu)". Z kolei, zgodnie z art. 9a ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity - Dz. U. z 2001 r., Nr 87, poz. 960 ze zm.) - jak trafnie podkreślił organ odwoławczy - za osobę nieposiadającą pełnej zdolności do czynności prawnych obowiązek meldunkowy wykonuje jej przedstawiciel ustawowy lub inna osoba sprawująca nad nią faktyczną opiekę w miejscu ich wspólnego pobytu. U podstaw obu przytoczonych rozwiązań legło to samo założenie. Chodzi o to, że wspomniana kategoria osób, ze względu na swój specyficzny stan umysłowy (wynikająca z wieku niedojrzałość lub ubezwłasnowolnienie wskutek trwałych zaburzeń psychiki wynikłych na różnym tle) została w ten sposób pozbawiona - i to przez samego ustawodawcę, bez udziału sądów i organów - możliwości swobodnego decydowania o swoim miejscu zamieszkania i o podjęciu skutecznego zamiaru przebywania w określonym lokalu, w celu pobytu stałego (lub czasowego), co uzasadniałoby uzyskanie zameldowania w tym lokalu. Sytuacja ta występuje także w sprawie rozpoznawanej przez Sąd i dotyczy małoletniego K. K. W świetle punktu II załączonego do dokumentacji sprawy odpisu wyroku rozwodowego rodziców małoletniego (k. 2 akt administracyjnych) nie budzą wątpliwości dwie okoliczności. Pierwszą jest ta, że władzę rodzicielską sąd powierzył ojcu (E. K.). Drugą zaś ta, iż matka (D. K.) władzy tej nie została pozbawiona. Jej władza rodzicielska została jedynie ograniczona do ogólnego wglądu w wychowanie i kształcenie syna, a także do współdecydowania we wszystkich ważnych życiowo sprawach dziecka. Oba spostrzeżenia mają znaczenie decydujące w niniejszej sprawie. Po pierwsze z tego powodu, iż małoletni K. K. powinien był od chwili uprawomocnienia się wyroku rozwodowego przebywać ze swoim ojcem, skoro miejsce zamieszkania E. K. było jednocześnie tzw. koniecznym (domicylium necessarium), a zarazem pochodnym miejsce zamieszkania samego małoletniego w rozumieniu art. 26 § 1 in fine k.c. (por. np. Kodeks cywilny. Tom I. komentarz do artykułów 1-543, pod red. E. Gniewka, Warszawa 2004, s. 104-106). W tej sytuacji, opuszczenie (nawet przymusowe, bez własnej woli!) mieszkania matki usunęło jedynie w istocie niezgodność między wcześniej istniejącym stanem faktycznym a wymaganym przez ustawodawcę stanem prawnym. Po drugie, skoro D. K. była nadal ustawowym przedstawicielem swojego syna (nie została wszak pozbawiona władzy rodzicielskiej), była uprawniona do dokonania materialno-prawnej czynności wymeldowania syna, na podstawie art. 9a ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Przepis ten nie wymaga bowiem łącznej reprezentacji obu rodziców. Reasumując wypada stwierdzić, iż Sąd nie dopatrzył się w niniejszej sprawie naruszeń prawa wymienionych w art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., co obligowało do oddalenia skargi, zgodnie z dyspozycją art. 151 tej samej ustawy.