III SA/Wr 44/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 4 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale III wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w B. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w C. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 27 lutego 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odrzucił skargę spółki, reprezentowanej przez radcę prawnego, na wyżej oznaczoną decyzję oraz zwrócił na jej rzecz kwotę 1.500 zł tytułem uiszczonego wpisu sądowego od tej skargi. W związku z zażaleniem wywiedzionym od tego postanowienia spółka złożyła, na formularzach nadesłanych w dniu 12 i 16 kwietnia 2018 r., wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu tego żądania strona podała, że nie jest w stanie opłacić postępowania przed Sądem bez uszczerbku dla prowadzonej działalności gospodarczej z uwagi na brak wystarczających środków finansowych. Wskazała również na wypowiedzenie jej umowy dzierżawy i wezwanie do uiszczenia opłaty za bezumowne korzystanie z gruntów w kwocie 4.004.781,70 zł W oświadczeniu o majątku i dochodach wnioskująca spółka podała, że jej kapitał własny ma wartość 50.050 zł, środki trwałe – 497.188,74 zł, w ostatnim roku obrotowym poniosła stratę według bilansu w kwocie 969.741,64 zł, natomiast na jej rachunku bankowym znajduje się kwota 6.222,33 zł. W kasie wnioskującej strony znajduje się kwota 1.381,66 zł, jej należności to 140.736,14 zł, natomiast w dniu 15 kwietnia 2018 r. i 30 sierpnia 2018 r. upływają terminy płatności jej zobowiązań w kwocie odpowiednio 14.149,82 zł i 44.825,20 zł. Z dokumentów przesłanych wezwanie wynika, że wnioskująca spółka w latach 2016 i 2017 uzyskała dochód w kwocie odpowiednio 184.373,28 zł i 184.809,53 zł przy przychodzie w kwocie odpowiednio 358.390,11 zł i 378.764,90 zł, w styczniu, lutym i marcu 2018 r. spółka dokonała dostawy towarów i świadczyła usługi o wartości odpowiednio 22.434 zł, 10.172 i 1.079.021 zł oraz nabyła towary i usługi o wartości odpowiednio 27.973 zł, 44.592 i 26.485, wykazując za marzec 2018 r. kwotę 230.078 zł podatku od towarów i usług do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy. Według przedłożonego rachunku zysków i strat w roku 2015 wnioskująca spółka wypracowała zysk w kwocie 1.061.937 zł. Operacje na rachunkach bankowych spółki odpowiadając wartością skali jej działalności wynikającej z rozliczeń podatku od towarów i usług. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § pkt 2) ustawy procesowej). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie od kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wyko-nania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej, a zwolnienie strony z ponoszenia kosztów postępowania sądowego winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. W tym miejscu należy stwierdzić, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi przedsiębiorców, do których zalicza się ciążące na nich zobowiązania cywilnoprawne, związane z prowadzoną działalnością. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania ich zobowiązań finansowych. W stosunku do postępowań będących następstwem działalności gospodarczej, z natury rzeczy mającej przynosić dochody, udzielanie przez państwo kredytu w tej formie, pomimo że prawnie przewidziane, znajduje uzasadnienie tylko w sytuacjach nadzwyczajnych. Za niedopuszczalne zaś winno się uznać przerzucanie na budżet państwa, i w konsekwencji na innych podatników, skutków decyzji i ryzyka gospodarczego przedsiębiorców. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy się kierować rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, referendarz sądowy doszedł do przekonania, iż wnioskująca spółka nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przeciwnie, treść akt sprawy pozwoliła na stwierdzenie, że spółka zdolność finansowania kosztów sądowych posiada. Istotne jest prowadzenie przez wnioskującą spółkę działalności gospodarczej na skalę wynikającą między innymi z przedstawionych danych księgowych oraz zeznań podatku dochodowego oraz deklaracji VAT bez zabezpieczenia środków na ewentualne koszty sądowe związane z ochroną własnego interesu prawnego przedsiębiorcy o charakterze cywilnoprawnym oraz publicznoprawnym, które znajdują przełożenie na konkretne kwoty pieniężne, proporcjonalne do rozmiarów prowadzonej działalności. Brak takiego zabezpieczenia, wynikający z autonomicznej decyzji strony skarżącej w zakresie planowania wydatków, nie może prowadzić do przeniesienia na budżet państwa kosztów ochrony jej interesu prawnego na skutek przyznania jej prawa pomocy. Nadto, o tym, że wnioskująca spółka aktualnie dysponuje środkami umożliwiającymi ponoszenie kosztów sądowych lub możliwością ich wygospodarowania i to pomimo kłopotów z prowadzeniem bieżącej działalności, świadczy wartość towarów i usług dostarczanych i świadczonych przez spółkę w styczniu, lutym i marcu 2018 r., kwota obrotów na jej rachunkach w ciągu pierwszych trzech miesięcy roku 2018, kwota znajdująca się obecnie na jej rachunku bankowym i w jej kasie – łącznie 7.603,99 zł, kwota 230.078 zł podatku od towarów i usług do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy a nie do zwrotu na rachunek bankowy spółki oraz fakt wygospodarowania przez nią kwoty 1.500 zł tytułem wpisu sądowego od skargi. Nie bez znaczenia dla oceny wykazania podstaw przyznania prawa pomocy ma również fakt, że strona skarżąca samodzielnie podjęła decyzję o sfinansowaniu udziału w sprawie profesjonalnego pełnomocnika w pierwszej kolejności, tj. przed zabezpieczeniem środków na opłacenie wpisu sądowego od wniesionego zażalenia i dalszych kosztów postępowania. Istotny w tym zakresie jest fakt, że dla wszczęcia i prowadzenia postępowania przed sądem administracyjnym pierwszej instancji oraz wniesienia zażalenia od postanowienia Sądu o odrzuceniu skargi nie jest konieczny, w przeciwieństwie do uiszczenia wpisu sądowego, udział profesjonalnego pełnomocnika. Zdaniem referendarza sądowego nie można przenosić na budżet państwa i ogół podatników ewentualnych konsekwencji wyboru dokonanego w przez stronę skarżącą wyżej wskazanym zakresie, tj. braku środków pieniężnych na opłacenie m. in. wpisu sądowego od zażalenia. W tym stanie rzeczy referendarz sądowy ocenił, że na obecnym etapie postępowania skarżąca spółka nie wykazała, stosownie do brzmienia art. 246 § 2 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania prawa pomocy. Dlatego, działając na podstawie art. 246 § 2 pkt 2) oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu postanowił, jak w sentencji, o odmowie przyznania wnioskującej spółce prawa pomocy.