III SA/Wr 440/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Moskała /spr./ po rozpoznaniu w dniu 14 lutego 2005 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi E. K. na decyzję Wojewody D. z dnia 4 maja 2004 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wymeldowania A. D. z pobytu stałego I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji. Decyzją z dnia 17 marca 2004 r. Nr [...] Prezydent Miasta L. działając na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o (t. j. Dz. U z 2001 r., Nr 87, poz. 960 ze zm.) odmówił wymeldowania A. D. z lokalu położonego w L. przy ul. K. [...]. W uzasadnieniu tej decyzji stwierdzono, że A. D. nie opuścił definitywnie przedmiotowego lokalu, w związku z czym nie spełnił przesłanki, od której art. 15 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych uzależnia administracyjne wymeldowanie z lokalu bez zgody osoby zameldowanej. Od powyższej decyzji odwołanie wniosła E. K., podnosząc w jego argumentach, iż A. D. od czerwca 2003 r. nie zamieszkuje w lokalu przy ul. K. [...] w L., kwestionując tym samym dokonaną przez organ I instancji ocenę materiału dowodowego. Zarzuciła także organowi I instancji, że nie wyjaśnił wszystkich niezbędnych okoliczności sprawy, a w szczególności zaniechał przesłuchania świadków zamieszkałych w sąsiedztwie obecnego miejsca zamieszkania A. D. w L. przy ul. O. [...] celem ustalenia, czy pod podanym adresem koncentrują się jego sprawy życiowe, a także nie uwzględnił dowodów z przesłuchań strony oraz świadków dot. faktu nie zamieszkiwania A. D. w miejscu zameldowania. Strona zarzuciła także błędną interpretację zeznań A. D. i świadków, dotyczących informacji o jego sporadycznych pobytach w domu poprzez uznanie iż jego wizyty są dowodem na jego stałe zamieszkiwanie w miejscu zameldowania. W związku z powyższym strona wniosła o zmianę niniejszej decyzji lub uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji, a także o przesłuchanie wskazanych przez nią świadków celem ustalenia, gdzie zamieszkuje A. D. i że jego sprawy życiowe koncentrują się pod innym adresem niż adres zameldowania. W wyniku rozpatrzenia sprawy w trybie odwoławczym Wojewoda D. decyzją z dnia 4 maja 2004 r. nr [...] utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji, odmawiając wymeldowania A. D. W uzasadnieniu swojej decyzji Wojewoda D. uznał, że brak jest przesłanki do stwierdzenia, iż nastąpiło trwałe opuszczenie miejsca pobytu stałego po myśli art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. W pozostałym zakresie podtrzymał stanowisko zawarte w decyzji organu I instancji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego E. K. wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji opisując przebieg postępowania administracyjnego i zarzucając organom I i II naruszenie prawa, przez nie właściwe zebranie i ocenienie materiałów dowodowych w sprawie, a także pominięcie przesłuchania zawnioskowanych przez stronę świadków. W odpowiedzi na skargę Wojewoda D. wniósł o oddalenie skargi podtrzymując argumenty przytoczone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) - Sąd Administracyjny właściwy jest do kontroli decyzji i innych rozstrzygnięć administracyjnych tylko w oparciu o kryterium zgodności z prawem. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w rozważanej sprawie stanowił przepis art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji i dowodach osobistych (Dz. U. Z 1984 r. nr 32m poz. 174 z późn. zm.). Zgodnie z powyższym przepisem, właściwy organ wydaje z urzędu lub na wniosek strony decyzję o wymeldowaniu osoby, która: 1/ utraciła uprawnienia do przebywania w lokalu i bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce stałego pobytu, albo 2/ bez wymeldowania opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego i nie przebywa w nim co najmniej przez okres 6 miesięcy, a nowego miejsca jej pobytu nie można ustalić. Podstawą rozstrzygnięcia w sprawie była pierwsza hipoteza. Stwierdzenie niekonstytucyjności art. 9 ust. 2 i utrata mocy tego przepisu ustawy nie spowodowały wprawdzie literalnej zmiany brzmienia art. 15 ust. 2 ustawy, który legł u podstaw rozstrzygnięcia, jednakże podzielić należy dominujące w orzecznictwie stanowisko, iż w konsekwencji orzeczenia TK odpadła przesłanka odnosząca się do uprawnień do lokalu, przewidziana w pierwszym ze stanów faktycznych wskazanych w art. 15 ust. 2 ustawy. W tym stanie rzeczy wymeldowanie konkretnej osoby z danego lokalu będzie uzasadnione, gdy spełnione zostaną dwie kolejne przesłanki, a to gdy nastąpi faktyczne opuszczenie lokalu i gdy niedopełniony zostanie obowiązek wymeldowania się z niego. Ustalenia zatem w niniejszej sprawie wymagało, czy A. D. opuścił (dobrowolnie i trwale) lokal w L. przy ul. K. [...] nie dokonując wymeldowania z dotychczasowego miejsca zameldowania. Wskazać przy tym trzeba, iż zgodnie z art. 7 kodeksu postępowania administracyjnego, wyrażającego m.in. zasadę prawdy obiektywnej, organ orzekający winien podjąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. W tym celu, stosownie do wymogów określonych przepisem art. 77 § 1 k.p.a., organ obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Zaniechanie przez organ administracji państwowej podjęcia czynności procesowych zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego jest uchybieniem przepisom postępowania administracyjnego i skutkuje wadliwością decyzji. Analizując akta postępowania administracyjnego I i II instancji uznać należy, że nie zostały w należyty sposób wyjaśnione wszystkie okoliczności sprawy. Należy podkreślić, iż okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, w tym m. in. zeznania świadków czy stron, mają wartość dowodową tylko wówczas, gdy zostały przez organ utrwalone w formie protokołu zgodnie z art. 67 k.p.a. i z zachowaniem reguł postępowania przewidzianych dla tego typu dowodów. W rozpatrywanej sprawie protokół z przesłuchania świadków P. i H. M. został sporządzony w sposób łączny dla zeznań tych świadków, co stanowi naruszenie wyżej wymienionego artykułu, brak jest także informacji o zawiadomieniu stron postępowania o terminie i miejscu przesłuchania świadków. Z kolei przesłuchanie stron w formie "oświadczeń" złożonych przez E. K. będącą stroną postępowania i A. D. zainteresowanego w sprawie i biorącego udział w postępowaniu zgodnie z art. 28 k.p.a. na prawach strony, dokonane zostały z naruszeniem art. 86 k.p.a. w zw. z art. 79 k.p.a., ponieważ w obu tych przypadkach organ poprzez naruszenie tych przepisów, uniemożliwił zadawanie pytań oraz odniesienie się do twierdzeń uczestników postępowania złożonych w trakcie przesłuchania. Podobne uchybienia wystąpiły w przesłuchaniu ojca A. D. - J. D. Organ w powyższym wypadku, sporządził na okoliczność przesłuchania świadka "oświadczenie" w którym nie pouczył świadka, będącego ojcem strony, o prawie do odmowy zeznań zgodnie z art. 83 § 1 k.p.a. Stanowi to zdaniem Sądu naruszenie w sposób istotny art. 79 k.p.a. Z akty sprawy wynika, że organ przeprowadził w dniu 4 marca 2004 r. kontrolę lokalu przy ul. K. [...]. Powyższa wizja lokalu wykonana przez pracownika Urzędu Miejskiego została przeprowadzona bez zawiadomienia o dokładnej godzinie jej przeprowadzenia, a ze wskazaniem tylko terminu określonego datą. Jak wynika z akt sprawy A. D. podniósł tę kwestię w swoim "zeznaniu", lecz organ nie odniósł się do tego zarzutu. W świetle art. 10 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej są obowiązane zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania. Odstępstwa od tej zasady przewidziane są wyłącznie w wyjątkowych przypadkach - gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki albo grozi ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną (art. 10 § 2 kpa). Zgodnie z § 3 cytowanego przepisu organ obowiązany jest utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny odstąpienia od tej zasady. Czynny udział w każdym stadium postępowania, jak wynika z literalnego brzmienia, odnosi się zatem również do tej jego fazy, która określa się mianem postępowania wyjaśniającego, tzn. do czynności procesowych mających na celu ustalenie stanu faktycznego oraz dokonanie jego oceny prawnej. Omawiana zasada przejawia się m.in. w treści art. 79 Kpa. Zgodnie z § 1 tego artykułu strona powinna być zawiadomiona o miejscu i terminie przeprowadzonego dowodu ze świadków przynajmniej 7 dni przed terminem. Bezsprzecznie wskazana norma prawna nakłada na organ obowiązek powiadomienia strony o mającym się odbyć przesłuchaniu celem obrony jej interesów w toczącym się postępowaniu. Strona ma bowiem prawo brania udziału w przeprowadzeniu tego dowodu, może zadawać pytania świadkom i pozostałym stronom oraz składać wyjaśnienia, jak stanowi art. 79 § 2 k.p.a. Realizacja przytoczonego przepisu ma służyć gwarancji dokładnego ustalenia wszystkich istotnych okoliczności faktycznych, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 k.p.a. W niniejszej sprawie strony postępowania nie zostały powiadomione przez organ prowadzący postępowanie o mających się odbyć przesłuchaniach świadków, co ewidentnie wynika z akt sprawy. W toku przeprowadzenia tychże czynności procesowych organ zatem działał z jawnym naruszeniem przywołanego przepisu, pozbawiając bezprawnie strony możliwości wzięcia w nim czynnego udziału, gdy o rezygnacji z tego prawa może decydować wyłącznie strona, ponieważ to ona nim rozporządza. Uchybienie to ma szczególną wagę w przedmiotowej sprawie zważywszy, że decyzje organów obu instancji zostały wydane na ustaleniach stanu faktycznego w zasadniczej mierze dokonanych właśnie w oparciu o złożone przez świadków i strony zeznania. W literaturze i doktrynie podkreśla się, że uchybienia treści art. 79 k.p.a. stanowi niewątpliwie kwalifikowane naruszenie norm prawa procesowego występujące jako jedna z podstaw do wznowienia postępowania, o czym mowa w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Kolejnym naruszeniem zasad procesowych mającym wpływ na wynik sprawy było nie odniesienie się do wszystkich zarzutów i wniosków dowodowych zawartych w odwołaniu od decyzji organu I instancji, co narusza przepis art. 7 w związku z art. 136 kodeksu postępowania administracyjnego, zgodnie z którym organ odwoławczy może przeprowadzić na żądanie strony lub z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie. W rozpatrywanym wypadku twierdzenie o trwałym opuszczeniu lokalu i koncentracji spraw życiowych wokół innego lokalu, gdzie A. D. wg twierdzeń skarżącej przebywa, jest okolicznością rzutującą na wynik całego postępowania w sprawie o wymeldowanie z miejsca pobytu stałego, a nie przeprowadzenie tego dowodu stanowi istotne naruszenie prawa dające podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji. Z tych wszystkich względów, skoro organy obu instancji nie ustaliły stanu faktycznego w zakresie koniecznym do załatwienia sprawy, a w zakresie w jakim to uczyniły dokonały tego z naruszeniem prawa procesowego - to uchybienia te, jako mogące mieć wpływ na wynik sprawy i rzutujące na zastosowanie prawidłowych norm prawa materialnego - uzasadniają wyeliminowanie z obrotu prawnego wydanej w sprawie decyzji. Wobec powyższego, działając na podstawie art. 145 § 1 lit. a i c oraz z uwzględnieniem art. 152 powołanej na wstępie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - orzeczono jak w sentencji. Zgodnie z art. 119 pkt 2 tej ustawy sprawa została rozpozna w trybie uproszczonym.