III SA/Wr 440/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Borońska Sędziowie Sędzia NSA Anna Moskała Sędzia WSA Barbara Ciołek (sprawozdawca) Protokolant starszy specjalista Ewa Bogulak po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 22 maja 2019 r. sprawy ze skargi A.K. i W.K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu uchyla zaskarżone postanowienie. Przedmiotem skargi A.K. i W.K. (dalej: strona, skarżący) jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej (dalej: DIAS, Dyrektor IAS) z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] w sprawie odmowy przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej. Z akt sprawy wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w O. (dalej: NUS) prowadzi wobec strony postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez wierzyciela Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, obejmujących zaległości z tytułu nienależnie pobranych środków pochodzących z funduszy europejskich. Pismem z dnia [...] stycznia 2018 r. strona wraz z małżonkiem wniosła o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego do czasu wydania wyroku przez Sąd Okręgowy we W. Wydział Cywilny (sygn. akt [...]). Po uzyskaniu wyjaśnień od strony pismo zostało zakwalifikowane jako wniosek o zawieszenie postępowania egzekucyjnego. Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...] NUS odmówił zawieszenia postępowania. Pismem z dnia [...] maja 2018 r. strona złożyła zażalenie na postanowienie wraz z wnioskiem o przywrócenia terminu do złożenia zażalenia. Wskazała strona, że z uwagi na spóźnienie autobusu nie zdążyła przed zamknięciem poczty nadać zażalenia w dniu [...] maja 2018 r., argumentowała także, że niemożność skorzystania ze środka odwoławczego spowoduje niekorzystne skutki dla sytuacji materialnej rodziny. DIAS zaskarżonym postanowieniem odmówił przywrócenia terminu, stwierdził, że termin na złożenia zażalenia upływał w sprawie w dniu [...] maja 2018 r., a strona przesyłkę nadała [...] maja 2018 r. Omówił DIAS instytucję przywrócenia terminu z art. 58 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm.; dalej: k.p.a.). Stwierdził organ, że strona nie wykazała braku winy w niedopełnieniu obowiązku, zaznaczył przy tym, że jedynie zdarzenia nadzwyczajne i przeszkody nie do przezwyciężenia mogą stanowić o braku winy w niedochowaniu terminu. Podkreślił, że twierdzenie strony o braku winy nie zostało uprawdopodobnione, strona nie podała żadnych konkretnych okoliczności związanych z koniecznością przejazdu autobusem w celu nadania przesyłki. Dodatkowo zaznaczył organ, że według podanego miejsca zamieszkania strony w S., znajduje się tam placówka pocztowa w odległości ok 600 m od adresu podanego przez stronę. Dalej organ wskazał, że pismo strony nosi datę [...] maja 2018 r., a zatem należyta staranność i dbałość o własne interesy wskazywałaby na niezwłoczne nadanie przesyłki, a nie oczekiwanie do ostatniego dnia, w którym możliwe jest skuteczne wniesienie zażalenia. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (WSA) we W. na postanowienie Dyrektora IAS, strona wyjaśniła, że postanowienie odebrała [...] maja 2018 r., a [...] maja 2018 r. otrzymała wiadomość o chorobie Wujka, rolnika z zawodu (właściciela gospodarstwa rolnego), który nagle zasłabł. Powyższe spowodowało konieczność wyjazdu do Wujka, aby zapewnić Mu opiekę (póki nie polepszy się stan zdrowia), jak również konieczność zajęcia się niezbędnymi czynnościami w gospodarstwie rolnym. W wiosce, w której mieszka Wujek nie ma Urzędu Pocztowego, dlatego w dniu [...] maja 2018 r., kiedy upływał termin wniesienia zażalenia strona udała się autobusem do miejscowości, gdzie znajduje się Urząd Pocztowy; autobus miał spóźnienie i strona nie zdążyła przed zamknięciem poczty. W związku z tym list został wysłany [...] maja 2018 r. Podkreśliła strona, że nieprzywrócenie terminu będzie miało bardzo negatywny wpływ na sytuację materialną rodziny i uniemożliwi skorzystanie z drogi odwoławczej w sprawie zawieszenia tytułu egzekucyjnego. W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł o jej oddalenie.. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skargę należało uwzględnić. Stosownie do art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018, poz. 1302 ze zm., dalej: p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd dokonując kontroli legalności według ww. kryteriów stwierdził, że zaskarżone postanowienie narusza prawo w stopniu skutkującym koniecznością uchylenia. Spór w sprawie dotyczy prawidłowości zastosowania przez organ przepisu art. 58 k.p.a. normującego instytucję przywrócenia terminu. Przepis art. 58 k.p.a. przewiduje, że w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy (§ 1), prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin (§ 2). Przywrócenie terminu do złożenia prośby przewidzianej w § 2 jest niedopuszczalne (§ 3). W przepisie tym ustawodawca dopuścił zatem dodatkową możliwość dla skorzystania przez stronę z przysługujących jej, wynikających z przepisów uprawnień/obowiązków, w sytuacji, kiedy przewidziany dla nich termin został przez stronę uchybiony. W przypadku, gdy strona uchybiła terminowi do wniesienia zażalenia, przepis art. 58 k.p.a. stanowi/stwarza zatem dla strony dodatkową ochronę jej praw procesowych, o ile spełnione zostaną warunki w nim przewidziane. W sprawie nie ma sporu co do tego, że strona uchybiła terminowi (zażalenie zostało złożone dzień po przewidzianym ustawowo terminie), jednocześnie strona dochowała terminu na złożenie prośby o jego przywrócenie i dopełniła wymogom z § 2, tj. złożyła zażalenie. Kwestią sporną pozostaje, czy spełnione zostały przesłanki w postaci braku winy strony i jego uprawdopodobnienia. Rozwiązanie dotyczące uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu świadczy o odformalizowaniu i uproszczeniu postępowania oraz ułatwieniu osobie zainteresowanej przedstawienia swoich racji (por. wyrok NSA z dnia 14 maja 1998 r., sygn. akt IV SA 1153/96, LEX nr 45637). Odwołanie się w powołanym przepisie do braku winy powoduje, że przywrócenie terminu uzasadniają obiektywne, występujące bez woli strony, okoliczności i zdarzenia, które mimo dołożenia odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw udaremniły dokonanie czynności we właściwym czasie. Oceniając brak winy, organ administracji publicznej powinien przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy po stronie zainteresowanego przywróceniem terminu należy zaliczyć przerwę w komunikacji, nagłą chorobę, która nie pozwala się na wyręczenie inną osobą, powódź, pożar itp. W sprawie, we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia strona przestawiła argumentację związaną ze zdarzeniem losowym w postaci spóźnienia autobusu i braku dostępu do urzędu pocztowego. Zgadza się Sąd, że treść prośby nie zawierała szczegółowych informacji, więcej wyjaśnień dotyczących zdarzenia strona przedstawiła dopiero w skardze, jednak wnioski jakie organ sformułował w postanowieniu o odmowie przywrócenia terminu nie znajdują uzasadnienia i przekraczają dopuszczalną ocenę w okolicznościach sprawy. W ocenie Sądu nie zasługuje na aprobatę argument organu, że strona należycie dbająca o swoje interesy nie powinna zwlekać ze złożeniem zażalenia do ostatniego dnia terminu. Przede wszystkim stronie prawo do złożenia zażalenia przysługuje w każdym z 7 dni przewidzianych dla tej czynności i nie ma żadnych podstaw, aby je skracać, czy wywodzić negatywne skutki z faktu, że strona czynności dokona ostatniego dnia. Ponadto sam fakt, że strona powołała się na spóźnienie autobusu i zamknięcie urzędu pocztowego w żaden sposób nie uprawnia do stwierdzenia, że strona przez 6 dni biegu terminu przebywała w miejscowości zamieszkania, gdzie odległość od jej miejsca zamieszkania do poczty wynosi ok. 600 m i nie nadając przesyłki nie dochowała staranności w dbałości o swoje interesy. Strona (co potwierdziła treść skargi), poza miejscem zamieszkania, mogła przebywać przez cały czas biegu terminu i wrócić dopiero ostatniego dnia i dopiero wówczas mogła mieć możliwość nadania przesyłki. Jak w skardze podała strona przez cały okres biegu terminu znajdowała się w miejscowości pozbawionej placówki pocztowej, a jej pobyt spowodowany był nagłym zdarzeniem losowym (choroba członka rodziny i konieczność pomocy w gospodarstwie rolnym). Zdaniem Sądu wobec powołania się przez stronę na nagłe zdarzenie – problemy komunikacyjne, które może uzasadniać brak winy skarżącej w uchybieniu terminowi, rolą organu było pozyskanie od strony dodatkowych informacji odnośnie zdarzenia komunikacyjnego, które uniemożliwiło nadanie przesyłki w terminie. Organ powinien wyznaczyć stronie stosowny termin do przedstawienia dodatkowych wyjaśnień. Zwraca również Sąd uwagę, że zawarte w odpowiedzi na skargę stwierdzenie organu, że strona dla zachowania terminu mogła wysłać niekompletne zażalenie i następnie je uzupełnić, jest nie do zaakceptowania. Organ nie może udziału strony w postępowaniu i korzystaniu przez nią z praw procesowych sprowadzać do zachowań "pro forma" i traktować jako modelu fikcyjnego. Właśnie dla sytuacji nieprzewidzianych, które mogą wystąpić w związku z czynnościami obwarowanymi terminami, ustawodawca przewidział instytucję przywrócenia terminu, z której strona ma prawo skorzystać. Rolą natomiast organu jest prawidłowe zastosowanie art. 58 k.p.a. W przedstawionych wyżej okolicznościach wydanie zaskarżonego postanowienia było przedwczesne, ponieważ sprawa wymagała dodatkowych wyjaśnień ze strony skarżącej, których złożenie organ powinien był jej umożliwić - co nie miało miejsca. W tym stanie rzeczy należy uznać, że sprawa nie została prawidłowo wyjaśniona, a w toku postępowania doszło do naruszenia treści art. 7 i 77 § 1 kpa. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ weźmie pod uwagę wskazania Sądu. Mając powyższe okoliczności na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku