III SA/Wr 441/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Moskała, Sędziowie Sędzia WSA Maciej Guziński (sprawozdawca), Sędzia WSA Jerzy Strzebińczyk, Protokolant Paulina Rosiak, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 2 lutego 2007 r. sprawy ze skargi Ł. W. na decyzję Wojewody D. z dnia 21 lipca 2006 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji z dnia 21 maja 2006 r. Nr [...]; II. określa, że opisane w pkt I decyzje nie podlegają wykonaniu; III. zasądza od Wojewody D. na rzecz skarżącego kwotę 100 zł (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Postępowanie w sprawie wymeldowania Ł. W. z miejsca pobytu stałego w lokalu przy Pl. S. [...] we W. zostało wszczęte z urzędu wskutek informacji uzyskanej z Wojskowej Komendy Uzupełnień W. - 3. W piśmie z dnia 8 sierpnia 2005 r. Wojskowej Komendy Uzupełnień W. - 3 wskazano, iż Ł. W. nie przebywa w miejscu zameldowania co najmniej od dnia 9 kwietnia 2004 r., o czym świadczy nie podjęcie z placówki pocztowej wysyłanych po tym terminie i awizowanych wezwań do stawienia się w WKU W. - 3 w związku z powszechnym obowiązkiem obrony. W trakcie postępowania wyjaśniającego organ I instancji ustalił, iż Wojskowa Komenda Uzupełnień W. - 3 wielokrotnie i bezskutecznie wzywała Ł. W. do uregulowania swojego stosunku do służby wojskowej. Także zawiadomienie o wszczęciu postępowania administracyjnego wysłane na adres zameldowania Ł. W. powróciło nieodebrane do organu I instancji. Natomiast wezwanie skierowane do matki skarżącego i wysłane na ul. B. [...] we W. odebrał Ł. W., co zdaniem organu pierwszej instancji sugerowało, że przebywa on w lokalu matki. Po odebraniu wezwania Ł. W. zgłosił się do organu i oświadczył, że mieszka przy Pl. S. [...] we W. W lokalu tym mieszka również jego ciocia wraz z dziećmi. Podniósł, że czasami przychodzi do matki na obiad i akurat był u niej, kiedy listonosz doręczył wezwanie - stąd jego podpis na zwrotnym poświadczeniu odbioru pisma. Skarżący wskazał, iż fakt jego zamieszkiwania w przedmiotowym lokalu może potwierdzić ciocia - I. G., jej mąż - J. G. i ich dorosła córka - P. G., a także sąsiadka z lokalu nr 5. Wskazani przez Ł. W. świadkowie nie stawili się, mimo że byli dwukrotnie wzywani przez organ. Jedynie sąsiadka - D. M. - zgłosiła telefonicznie, że nie może stawić się na wezwane i oświadczyła, że Ł. W. mieszkał w spornym lokalu jako dziecko razem z matką, potem jego matka wyprowadziła się i on też "zniknął". Ponadto podała, że obecnie lokal zajmuje ciocia Ł. W. wraz z rodziną. Wskazała także, iż czasami widuje Ł. W. na klatce schodowej. W toku prowadzonego postępowania organ I instancji zwracał się także do organów policji o przeprowadzenie kontroli meldunkowej. Komisariat Policji W. - O. poinformował, że z ustaleń przeprowadzonych wśród sąsiadów na okoliczność zamieszkiwania Ł. W. przy Pl. S. [...] we W. wynika, iż skarżący jest znany sąsiadom, jednak nie widziano go od około 6 miesięcy. Po przeprowadzeniu - na wezwanie organu - kontroli przy ul. B. [...] we W. Komisariat Policji W.-O. wskazał, że pomimo kilkukrotnych wizyt nikogo pod tym adresem nie zastano, a z relacji sąsiadów wynika, że pod wskazanym adresem mieszka matka Ł. W. z konkubentem i młodszym synem. Ł. W. jest widywany sporadycznie, prawdopodobnie jedynie odwiedza matkę. Pismem z dnia 3 marca 2006 r. organ I instancji ponownie zwrócił się do Komisariatu Policji W. - O. z prośbą o przeprowadzenie wywiadu wśród sąsiadów i lokatorów mieszkania przy Pl. S. [...] we W. i ustalenie, czy Ł. W. zamieszkuje w lokalu, w którym jest zameldowany, czy ma w nim swój pokój i swoje rzeczy. W odpowiedzi Komisariat Policji W.- O. wskazał, że na podstawie rozmowy z ciocią Ł. W. - I. G., ustalono, iż skarżący sporadycznie przebywa w lokalu przy Pl. S. [...] we W. Obecnie przebywa u swojej dziewczyny, której adresu zamieszkania nie ustalono. Ponadto w toku postępowania organ I instancji bezskutecznie zwracał się o przeprowadzenie kontroli meldunkowej do administratora budynku. Na jednym z takich wezwań widnieje adnotacja, iż doszło do zmiany zarządcy i spółka, do której były kierowane wezwania już nie istnieje. Decyzją z dnia 24 maja 2006r. nr [...] Prezydent W. orzekł o wymeldowaniu Ł. W. z miejsca pobytu stałego w lokalu przy Pl. S. [...] we W., gdyż uznał, że wymieniony opuścił miejsce pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Zdaniem organu o opuszczeniu przedmiotowego lokalu świadczy fakt uchylania się od uregulowania stosunku do służby wojskowej. Ponadto - jak wskazał organ - z wywiadów policyjnych wynika, że Ł. W. mieszka u dziewczyny, a w przedmiotowym lokalu przebywa tylko wtedy, gdy odwiedza ciocię. Od przedmiotowej decyzji Ł. W. złożył odwołanie kwestionując jej zasadność i wnosząc o jej uchylenie. Wskazał, że w przedmiotowym lokalu bywa rzadko, ponieważ całymi dniami pracuje, a ponadto często wyjeżdża służbowo. Podniósł także, iż zaskarżona decyzja została wydana w wyniku postępowania przeprowadzonego w sposób nierzetelny i niedbały. Decyzją z dnia 21 lipca 2006 r., nr [...] Wojewoda D. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazano, że po rozpatrzeniu odwołania organ II instancji nie znalazł podstaw do zmiany lub uchylenia zaskarżonej decyzji, gdyż jak wynika z akt sprawy Ł. W. nie mieszka w lokalu przy Pl. S. [...] we W., a fakt ten potwierdzony został informacją uzyskaną z Wojskowej Komendy Uzupełnień W.-3, z Komisariatu Policji W.-O. oraz przez sąsiadów. Wskazano, że w związku z tym, iż Ł. W. po opuszczeniu miejsca pobytu stałego nie dokonał obowiązku wymeldowania się określonego w treści art. 15 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, organ zobligowany został do rozstrzygnięcia tej kwestii decyzją administracyjną na podstawie art. 15 ust. 2 cyt. wyżej ustawy. Nie godząc się z tym rozstrzygnięciem Ł. W. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, żądając uchylenia zaskarżonej decyzji. Podniósł, że nie opuścił miejsca swojego zameldowania, natomiast konsekwencją wykonywanej przez niego pracy jest to, że całymi dniami nie ma go w domu, wraca bardzo późno i często wyjeżdża służbowo, a wyjazdy takie trwają około 3 tygodni. Skarżący wskazał, że fakt nie odbierania przez niego korespondencji nie może stanowić podstawy do jego wymeldowania. W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Na rozprawie przed tutejszym Sądem w dniu 2 lutego 2007 r. skarżący podał, że mieszkanie przy Pl. S. [...] we W. ma około 110 m2, on zajmuje około 30 m2, a pozostały metraż zajmuje ciocia, która jest siostrą jego mamy. Wskazał, że ciocia z zasady nie odbiera korespondencji nie tylko skarżącego, ale również swojej i jej córek. Skarżący podał, że jest zatrudniony jako szklarz - ślusarz i świadczy pracę w całej Polsce, obecnie przez okres około półtora miesiąca będzie wykonywał prace na terenie Niemiec. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 3 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) - sądy te sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone ustawą, co oznacza, że skarga może zostać uwzględniona, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145-150 ustawy). W ocenie Sądu wydane w sprawie przez organy obu instancji decyzje uchybiają obecnie obowiązującemu prawu w stopniu uzasadniającym ich wyeliminowanie z obrotu. Na wstępie zwrócenia uwagi wymaga, iż kluczowe znaczenie dla postępowania ma należyte ustalenie stanu faktycznego, tylko bowiem w takim przypadku możliwe jest ustalenie zakresu praw i obowiązków strony postępowania. Istotne jest przy tym, aby konieczne w sprawie ustalenia dotyczyły faktów prawotwórczych, mających wpływ na załatwienie sprawy. Chodzi zatem o ustalenia dotyczące stanu faktycznego wyrażonego w normie prawnej. Stosownie do art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. 2001 r., Nr 87, poz. 960 ze zm.), który legł u podstaw merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 2 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. W świetle tak brzmiącej regulacji ustalenia w sprawie wymagało, czy zachodziła wymieniona wyżej przesłanka konieczna do dokonania wymeldowania, a zatem, czy skarżący opuścił miejsce pobytu stałego lub czasowego na okres ponad 2 miesięcy i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wyjaśniał, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Nie jest dobrowolnym opuszczeniem lokalu takie opuszczenie, do którego strona została zmuszona, jeżeli strona ta podjęła przewidziane prawem środki w celu obrony swoich praw do przebywania w tym lokalu albo jeżeli fakt zmuszania do opuszczenia lokalu jest oczywisty lub został stwierdzony postępowaniem karnym. Jeżeli strona została usunięta z lokalu w drodze przymusu fizycznego czy psychicznego bądź wobec wymiany zamków w drzwiach uniemożliwiono jej dostęp do lokalu, to nie można uznać tego za opuszczenie dotychczasowego miejsca stałego pobytu (wyrok NSA z dnia 22 sierpnia 2000r., V SA 108/00, LEX nr 49954; wyrok NSA z 21 marca 2001r.,V SA 2950/00, LEX nr 80643). Podkreślić należy, że opuszczenie lokalu, w którym osoba była zameldowana można uznać za dobrowolne i trwałe, jeżeli wynikało ono z nieskrępowanej woli przeniesienia swoich interesów życiowych w inne miejsce. Zauważyć należy, że w przedmiotowej sprawie nie wyjaśniono bez żadnych wątpliwości oraz w sposób wnikliwy i rzetelny, czy skarżący rzeczywiście opuścił sporny lokal w znaczeniu ustalonym w orzecznictwie i z zamiarem przeniesienia swoich interesów życiowych w inne miejsce. Natomiast zgodnie z wyrażoną w art. 7 k.p.a. zasadą prawdy obiektywnej w toku postępowania organy administracji państwowej obowiązane są podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Realizację tej zasady regulują przede wszystkim przepisy normujące postępowanie dowodowe (zwłaszcza art. 77 i 80 k.p.a.) nakazujące wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego. Zgodnie natomiast z ustaloną linią orzecznictwa organ administracji państwowej z urzędu przeprowadza dowody służące ustaleniu stanu faktycznego. Postępowanie w niniejszej sprawie zostało wszczęte z urzędu wskutek zawiadomienia organu meldunkowego przez Wojskową Komendę Uzupełnień W.- 3 o fakcie nie odbierania przez skarżącego kierowanej do niego korespondencji pod adresem zameldowania. Zdaniem organu okoliczność ta stanowiła decydującą przesłankę uzasadniającą wymeldowanie Ł. W. ze spornego lokalu i świadczącą o opuszczeniu mieszkania przez skarżącego. Natomiast w ocenie Sądu sam fakt niepodejmowania przesyłek nie świadczy jeszcze o trwałym i dobrowolnym opuszczeniu miejsca zameldowania. Ponadto skarżący na rozprawie podał, że jego ciocia - I. G., z zasady nie odbiera korespondencji, on natomiast z uwagi na charakter wykonywanej pracy (szklarz - ślusarz) całymi dniami przebywa poza domem, pracę świadczy na terenie całej Polski i w związku z tym często wyjeżdża służbowo. Podkreślić trzeba, że wyjazdy i pobyt poza miejscem zameldowania w celu wykonywania pracy nie są równoznaczne z wolą i chęcią przeniesienia interesów życiowych w inne miejsce. Ponadto niezależnie od tego jakie były przyczyny nie odbierania korespondencji pochodzącej z WKU W.- 3 okoliczność ta nie mogła stanowić głównego dowodu, na którym oparto orzeczenia obu instancji. Przy ustalaniu stanu faktycznego istotne znaczenie - zdaniem organów obu instancji - miały także informacje uzyskane z Komisariatu Policji W. - O. W ocenie Sądu z informacji tych nie wynika w sposób jednoznaczny i nie budzący wątpliwości, czy skarżący rzeczywiście opuścił sporny lokal. Ponadto informacje te są skrótowe i lakoniczne. Wskazać należy, iż w trakcie pierwszej kontroli meldunkowej przeprowadzonej przy Pl. S. [...] we W. ustalono, że sąsiedzi znają skarżącego, ale nie widzieli go od około 6 miesięcy. Ustalenia te - co uszło uwadze organów orzekających w sprawie - pozostają jednak w sprzeczności z informacją uzyskaną od sąsiadki z lokalu nr [...] - D. M. - która w rozmowie telefonicznej z pracownikiem Wydziału Spraw Obywatelskich podała, iż czasami widuje Ł. W. na klatce schodowej. Ponadto w wyniku drugiej kontroli ustalono na podstawie rozmowy z ciocią Ł. W. - I. G., która mieszka w spornym lokalu, że skarżący sporadycznie przebywa w mieszkaniu przy Pl. S. [...] we W. I. G. podała także, że Ł. W. obecnie przebywa u swojej dziewczyny, jednak nie potrafiła wskazać jej adresu. Natomiast z wywiadu przeprowadzonego wśród sąsiadów przy ul. B. [...] we W., gdzie mieszka matka skarżącego, wynika, że Ł. W. przebywa w tym lokalu tylko sporadycznie, najprawdopodobniej, gdy odwiedza matkę. Informacja ta, zdaniem organów orzekających w sprawie, pozwoliła bezspornie stwierdzić, że skarżący nie przebywa w lokalu zajmowanym przez matkę. Zdaniem Sądu analiza informacji przedstawionych przez Komisariat Policji nie pozwala na bezsporne stwierdzenie, że Ł. W. nie przebywa w spornym lokalu. Nie ma też podstaw, by jednoznacznie stwierdzić, że skarżący mieszka u swojej dziewczyny. Niezależnie od powyższego podnieść trzeba, że w sprawie nie przesłuchano żadnych świadków. Organ I instancji wzywał co prawda dwukrotnie świadków wskazanych przez Ł. W., jednak poza wezwaniami nie podjął żadnych innych środków w celu skutecznego ich przesłuchania. Wskazać przy tym trzeba, że organ administracyjny dysponuje określonymi w przepisach środkami dyscyplinującymi, które może zastosować wobec opornych, nie reagujących na wezwania świadków. Zgodnie z art. 88 k.p.a. kto, będąc obowiązany do osobistego stawienia się (art. 51), mimo prawidłowego wezwania nie stawił się bez uzasadnionej przyczyny jako świadek lub biegły albo bezzasadnie odmówił złożenia zeznania, wydania opinii, okazania przedmiotu oględzin albo udziału w innej czynności urzędowej, może być ukarany przez organ przeprowadzający dowód grzywną do 50 zł, a w razie ponownego niezastosowania się do wezwania - grzywną do 200 zł. Na postanowienie o ukaraniu grzywną służy zażalenie. Organ, który nałożył karę grzywny, może na wniosek ukaranego, złożony w ciągu siedmiu dni od daty otrzymania zawiadomienia o ukaraniu, uznać za usprawiedliwioną nieobecność lub odmowę zeznania, wydania opinii albo okazania przedmiotu oględzin i zwolnić od kary grzywny. Na odmowę zwolnienia od kary służy zażalenie. Ukaranie grzywną nie wyklucza możności zastosowania do opornego świadka środków przymusu przewidzianych w przepisach szczególnych. W przedmiotowej sprawie nie zastosowano żadnego ze wskazanych wyżej środków. Nie skorzystano też z możliwości przeprowadzenia dowodu z urzędu i w konsekwencji przesłuchania innych, niż wskazani przez Ł. W., świadków. Poza tym nie przeprowadzono również oględzin spornego lokalu w celu ustalenia, czy znajdują się tam rzeczy skarżącego, świadczące o jego pobycie w mieszkaniu. Reasumując powyższe wywody godzi się zauważyć, iż w niniejszej sprawie nie wyjaśniono w sposób należyty i rzetelny stanu faktycznego. Nie przesłuchano żadnych świadków i nie przeprowadzono oględzin spornego lokalu. Orzekając oparto się jedynie na fakcie nie odbierania korespondencji przez skarżącego kierowanej na adres jego zameldowania, a ponadto na lakonicznych informacjach Komisariatu Policji. Nie wskazano przy tym z jakich powodów odmówiono wiarygodności oświadczeniom strony. W ocenie Sądu stan faktyczny sprawy budzi wiele wątpliwości i nie pozwala na bezsporne stwierdzenie, że zostały spełnione przesłanki uzasadniające wymeldowanie Ł. W. Powyższe prowadzi do wniosku, że w postępowaniu uchybiono zasadom procedury administracyjnej, nakazującym dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego poprzez wszechstronne rozważenie materiału dowodowego i ustosunkowanie się do zarzutów. Naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż uniemożliwiło wykazanie w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżący opuścił sporny lokal dobrowolnie i trwale. W konsekwencji błędnie poczynionych (z uchybieniem procedury) ustaleń stanu faktycznego nie było podstaw do zastosowania powołanego w sprawie przepisu prawa materialnego. Mając powyższe na względzie, działając na podstawie art. 145 § 1 lit. "a" i "c", art. 152 i art. 200 powołanej na wstępie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji wyroku.