III SA/Wr 45/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Borońska po rozpoznaniu w dniu 7 maja 2026 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. C. na czynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie zaksięgowania składek postanawia: odrzucić skargę. M. C. (dalej: skarżąca, strona skarżąca) wniosła bezpośrednio do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skargę na czynności w sprawie zaksięgowania składek przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: organ, ZUS). W uzasadnieniu skargi poinformowała, że wnosi o przeksięgowanie składek zgodnie z tytułem przelewów przez nią wykonanych, umorzenie składek przekraczających okres wymagalności, umorzenie bezpodstawnie naliczonych odsetek oraz kosztów komorniczych. Skarżąca wskazała również, że przelewy do ZUS były prawidłowo przez nią opisane, a zaksięgowanie przelanych kwot na najstarsze zaległości jest niezgodne z prawem. Ponadto składki po pięciu latach powinny być umorzone. Tymczasem naliczane odsetki kilkukrotnie przewyższają zaległości a jej zadłużenie rośnie. Wskazała, że nie otrzymuje informacji bieżących o wysokości zadłużenia. Podniosła również, że ZUS nie wyjaśnił jej dlaczego po wyrejestrowaniu działalności gospodarczej naliczono składki na ubezpieczenie. W piśmie z 27 stycznia 2026 r. skierowanym do tut. Sądu organ poinformował, że skarga została zakwalifikowana jako wniosek w sprawie umorzenia zadłużenia z tytułu składek, odsetek i kosztów egzekucyjnych i zostało wszczęte postępowanie z wniosku o umorzenie. Wskazał, że nie wydał jeszcze decyzji w tej sprawie. Z kolei pismem z 28 stycznia 2026 r. skierowanym do strony skarżącej, organ opisał stan faktyczny sprawy. Wskazał podstawę prawną zakwalifikowania poszczególnych kwot wpłat, poinformował o wysokości aktualnego zadłużenia oraz o podał podstawę prawnej naliczania odsetek za zwłokę. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Skarga podlega odrzuceniu jako niedopuszczalna. Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie wyłącznie w sprawach ściśle przez ustawę określonych. Ze względu na to, każdą wniesioną skargę sąd administracyjny poddaje kontroli pod względem jej dopuszczalności. Dopiero stwierdzenie, że dana sprawa podlega kognicji sądów administracyjnych będzie otwierało drogę do merytorycznej oceny zaskarżonego aktu, czynności, bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Zgodnie z art. 3 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2026 r. poz. 143 ze zm.) – dalej: p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023 r. poz. 2383 i 2760), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2023 r. poz. 615, z późn. zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających, opinie w sprawie opodatkowania wyrównawczego, opinie zabezpieczające w sprawie opodatkowania wyrównawczego i odmowy wydania opinii zabezpieczających w sprawie opodatkowania wyrównawczego; 4b) opinie, o których mowa w art. 119zzl § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa, i odmowy wydania tych opinii; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a; 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Sądy administracyjne orzekają ponadto w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego. Sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach. Zauważyć należy, że sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych mają złożony charakter. Z jednej strony organ administracji publicznej rozstrzyga w sposób władczy o prawach i obowiązkach strony z zakresu ubezpieczeń społecznych. Są to wiec sprawy administracyjne w znaczeniu materialnym, co może sugerować właściwość sądów administracyjnych, bowiem do sądów administracyjnych należy kontrola działalności administracji publicznej w sprawach rozstrzyganych w drodze indywidualnych decyzji administracyjnych i innych aktów z zakresu administracji publicznej (art. 3 § 1 i 2 p.p.s.a.) Jednakże art. 184 Konstytucji RP stanowi, iż sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej tylko w zakresie określonym w ustawie. Z ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2026 r. poz. 199 ze zm.) – dalej: u.s.u.s. i Kodeksu postępowania cywilnego wynika, że sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych są sprawami cywilnymi w znaczeniu formalnym. Zgodnie z art. 83 ust. 1 i 2 u.s.u.s., Zakład wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności: 1) zgłaszania do ubezpieczeń społecznych; 1a) ustalania płatnika składek; 2) przebiegu ubezpieczeń; 3) ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek; 3a) ustalania wymiaru składek na Fundusz Emerytur Pomostowych i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu tych składek; 4) ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych; 5) wymiaru świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego. Odwołanie do sądu przysługuje również w razie niewydania decyzji w terminie 2 miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku o świadczenie lub inne roszczenia (art. 83 ust. 3 u.s.u.s.). Stosownie do treści art. 83 ust. 4 u.s.u.s., od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, a także od decyzji w sprawie wykreślenia zastawu skarbowego z rejestru, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. Jedynie sprawy wymienione w art. 83 ust. 4 u.s.u.s., w drodze wyjątku, pozostają zatem sprawami administracyjnymi w znaczeniu materialnym i formalnym, a w konsekwencji – decyzje w nich wydane podlegają kognicji sądów administracyjnych. Zatem na podstawie art. 3 § 3 p.p.s.a., dopuszczalna jest droga sądowoadministracyjna w zakresie wyznaczonym przez art. 83 ust. 4 u.s.u.s. Odnosząc powyższe do przedmiotu niniejszej skargi należy wskazać, że nie mieści się on w żadnej z wymienionych kategorii spraw podlegających jurysdykcji sądów administracyjnych. Skarga dotyczy czynności zaksięgowania składek wnoszonych przez stronę skarżącą. ZUS dokonuje zarachowania pobranej kwoty na poszczególne rodzaje składek na podstawie Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2017 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru jest zobowiązany Zakład Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. 2022 r. poz. 1771 ze zm.). Odnosząc powyższe do przedmiotu niniejszej skargi, należy wskazać, że wskazana w skardze czynność błędnego zaksięgowania składek nie mieści się w żadnej z wymienionych powyżej kategorii spraw podlegających jurysdykcji sądów administracyjnych. Z tego względu Sąd odrzucił skargę, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd odrzuca skargę jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Na marginesie trzeba wskazać, że kiedy organ zakończy postępowanie z wniosku o umorzenie zadłużenia, strona skarżąca będzie mogła skorzystać z drogi odwoławczej od wydanego w tym postepowaniu orzeczenia a później ewentualnie z przysługującej jej skargi do sądu administracyjnego.