III SA/Wr 454/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Strzebińczyk Sędziowie Sędzia WSA Maciej Guziński (sprawozdawca) Asesor WSA Magdalena Jankowska-Szostak Protokolant Monika Tarasiewicz po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 3 kwietnia 2009 r. sprawy ze skargi D. W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za wykonywanie przewozu drogowego bez uiszczenia wymaganej opłaty za przejazd po drogach krajowych oddala skargę. W trakcie przeprowadzonej [...] na drodze krajowej nr [...] kontroli, kierowanego przez D. W. (dalej skarżący) pojazdu samochodowego marki [...] (nr rejestracyjny [...], o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony, kierowca nie przedłożył karty opłaty drogowej, podnosząc, że jej nie posiada. Po zapoznaniu się z protokołem z powyższej kontroli Naczelnik Urzędu Celnego w W. wydał w dniu [...]. postanowienie o wszczęciu postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej za wykonywanie transportu drogowego bez uiszczenia wymaganej opłaty za przejazd po drogach krajowych Następnie decyzją z [...] (nr [...]), Naczelnik Urzędu Celnego w W. nałożył na skarżącego karę pieniężną w kwocie 3.000 zł. za wykonywanie przewozu drogowego bez uiszczenia wymaganej opłaty za przejazd po drogach krajowych. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący podniósł, że jest właścicielem gospodarstwa rolnego i w dniu kontroli, w związku ze zbliżającymi się żniwami jechał pojazdem bez ładunku do innego gospodarstwa rolnego celem odbioru i przywiezienia czyszczalni do ziarna. Przewóz realizowany w dniu kontroli był więc przewozem drogowym na potrzeby prowadzonego gospodarstwa rolnego. Wskazał, że samowyładowczy pojazd samochodowy stanowi własność ojca, który też jest właścicielem gospodarstwa rolnego. Podniósł, iż jako właściciel gospodarstwa rolnego nie był świadomy, iż przejazd po drogach krajowych wymaga posiadania karty opłaty drogowej, tym bardziej, że uiszcza już stosowną opłatę w podatku paliwowym. Ponadto podniósł, iż nie był i nie jest przedsiębiorcą, a opłaty za przejazd po drogach krajowych winni uiszczać przedsiębiorcy, którzy w sposób zawodowy prowadzą działalność gospodarczą, a nie rolnicy. Powołał się w tym zakresie na art. 93 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym. Rozpatrując odwołanie, decyzją z dnia [...] (Nr [...]), Dyrektor Izby Celnej we W., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2000 r. nr 98 poz. 1071 ze zm.), art. 42 ust. 1, art. 87 ust. 1, art. 92 ust. 1 i ust. 4 ustawy z 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (tekst jednolity: Dz. U. z 2007 r. nr 125 poz. 874 ze zm.), pkt. 4.1 załącznika do ustawy, utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ drugiej instancji - po przedstawieniu zarzutów sformułowanych przez stronę w odwołaniu i stanu faktycznego sprawy - stwierdził, że nie znaleziono podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy wskazał, że stosownie do przepisu art. 42 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym, podmioty wykonujące przewóz drogowy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są zobowiązane do uiszczania opłaty za przejazd pojazdu samochodowego po drogach krajowych. Zdaniem organu, użycie w tym przepisie określenia "podmioty" świadczy, że dotyczy ono każdego użytkownika dróg dokonującego przewozu drogowego pojazdem o dopuszczalnej masie całkowitej przekraczającym 3,5 tony. Oznacza to niewątpliwie, że obowiązek określony w art. 42 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym dotyczy także przewozów w celach niehandlowych realizowanych przez osoby fizyczne niebędące przedsiębiorcami. Natomiast brak powyższej opłaty skutkuje karą pieniężną w wysokości 3000 zł. W rozpatrywanej sprawie wobec braku tej opłaty, zdaniem organu, zasadnie taką karę wymierzono. W dalszej części uzasadnienia decyzji organ drugiej instancji podniósł, że wskazana powyżej kara pieniężna zostały przez ustawodawcę określona w sztywnej wysokości i organ nie ma prawnej możliwości ani odstąpienia od jej wymiaru, ani też zmniejszenia jej wysokości. Istnieje możliwość ułatwienia w spłacie powyższej kary, poprzez rozłożenie jej na raty. Od powyższej decyzji skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W., wnosząc o uchylenie tej decyzji jak i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz o zasądzenie kosztów skargi. Skarżący powtórzył w skardze zarzuty i argumenty odwołania. W szczególności podniósł, iż zaskarżona decyzja nie uwzględnia faktu, iż jest rolnikiem prowadzącym gospodarstwo rolne, tj. rolniczą działalność wytwórczą na gruntach rolnych, a nie przedsiębiorcą w rozumieniu przepisów o działalności gospodarczej. Wskazał, iż art. 3 ust. 2 pkt. 3 ustawy o transporcie drogowym, mówiący o podmiotach niebędących przedsiębiorcami, nie definiuje pojęcia "rolnika" ani "gospodarstwa rolnego" i skoro nie czyni tego także inny przepis tej ustawy to swobodne przypisywanie rolnika do pojęcia tego podmiot jest nadinterpretacją prawną. Zdaniem skarżącego art. 3 ust .2 pkt 3 ustawy o transporcie drogowym dotyczy m.in. osób fizycznych posiadających środki transportowe ale niebędących rolnikami i nie prowadzących działalności wytwórczej w gospodarstwie rolnym. Również art. 92 ust. 1 i art. 93 ust. 1 ustawy transportowej odnoszą się do przedsiębiorców. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Podkreślił, że ustawa o transporcie drogowym nie dotyczy wyłącznie przedsiębiorców. Artykuł 3 ustawy o transporcie w ust. 2 pkt 3 nakazuje odpowiednie stosowanie przepisów ustawy dotyczących niezarobkowego przewozu drogowego do podmiotów niebędących przedsiębiorcami. W konsekwencji osoba fizyczna wykonująca przewóz drogowy na potrzeby własne powinna uiszczać stosowna opłatę. Art. 42 ust.1 i 42 a ustawy o transporcie drogowym, wskazując podmioty zwolnione od tej opłaty, nie odnosi się do przewozu wykonywanego przez osoby takie jak skarżący. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje także orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a."), w tym także na decyzje wydawane przez organy celne. Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. b), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania. W tym ostatnim przypadku chodzi jednak wyłącznie o sytuacje, gdy uchybienie przepisom prawa procesowego mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Uwzględniając przytoczone zasady oceny dokonywanej przez sądy administracyjne, należy stwierdzić, iż skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Istota zagadnienia w rozpatrywanej sprawie sprowadza się do ustalenia, czy i w jakim zakresie organy celne mogą wobec osoby fizycznej nie będącej przedsiębiorcą a będącej rolnikiem prowadzącym gospodarstwo rolne tj. rolniczą działalność wytwórczą na gruntach rolnych, stosować przepisy ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. 2007 r., Nr 125, poz. 874 ze zm.) – zwanej dalej "ustawą transportową". Rozpoznając sprawę w tym kontekście, Dyrektor Izby Celnej trafnie przypisał decydujące znaczenie przepisowi art. 3 ust. 2 pkt 3 ustawy transportowej, obowiązującym w dacie kontroli, tzn. w dniu [...] i wydawania rozstrzygnięcia przez organy celne. Zgodnie z jego postanowieniami "Do przewozów drogowych wykonywanych: ... przez podmioty niebędące przedsiębiorcami stosuje się odpowiednio przepisy ustawy dotyczące niezarobkowego przewozu drogowego." Z takiego uregulowania organy wywiodły prawidłowy wniosek, iż przepisy ustawy transportowej mają zastosowanie także do podmiotów niebędących przedsiębiorcami, a więc także osób fizycznych będących rolnikami, choć w ograniczonym zakresie, bo tylko te przepisy, które dotyczą niezarobkowego przewozu drogowego (podkreślenie Sądu). Oczywiście w sytuacji jeżeli nie zachodzą, wskazane w art. 3 ust.1 ustawy transportowej, przesłanki jej nie stosowania. Nie trafny jest zarzut skargi, że skoro powyższy przepis nie wymienia wyraźnie w tej grupie podmiotów rolnika, to nie dotyczy on tej kategorii osób. Wskazać należy, że w art. 3 ust. 2 pkt 3 ustawy transportowej jest mowa o podmiotach niebędących przedsiębiorcami, bez żadnych wyróżnień czy ograniczeń, a więc obejmuje on swoim zakresem podmioty nie kwalifikowane do kategorii przedsiębiorców, bez względu na to czy i jaką działalność prowadzą. Podnoszona okoliczność, że ustawa z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. 2007 r. Nr 155, poz. 1095 ze zm.), wyłącza stosowanie jej przepisów m. in. do działalności wytwórczej w rolnictwie, nie oznacza, że rolnik prowadzący tą działalność nie jest podmiotem o którym mowa w art. 3 ust. 2 pkt 3 ustawy transportowej. Jak ustalono w toku postępowania w rozpatrywanej sprawie, strona po drodze krajowej dokonywała przejazdu samochodem o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony użyczonym przez ojca, w celu przewiezienia maszyny rolniczej. Organy celne zasadnie uznały, iż do strony dokonującej tego przedmiotowego przewozu drogowego pojazdem o dopuszczalnej masie całkowitej przekraczającej 3,5 tony - skoro czyniła to jako rolnik prowadzący gospodarstwo rolne (osoba nie będąca przedsiębiorcą) - mają zastosowanie te przepisy ustawy transportowej, które dotyczą niezarobkowego przewozu drogowego. Nie zasadne jest więc twierdzenie skarżącego, że przepisy ustawy transportowej dotyczą jedynie przedsiębiorców, którzy prowadzą transport ciężarowy, czy osób fizycznych posiadających środki transportowe niebędących rolnikami, a więc, że nie stosuje się jej postanowień do przewozu drogowego wykonywanego pojazdami samochodowymi przez rolników prowadzących działalność wytwórczą w rolnictwie. Jak już wskazano, pomimo, iż skarżący wykonując przedmiotowy przewoź czynił to jako podmiot niebędącym przedsiębiorcą, należało do niego stosować – a to na podstawie art. 3 ust. 2 pkt 3 ustawy transportowej – inne przepisy przewidujące określone obowiązki związane z wykonywaniem tego typu przewozu, stosując odpowiednio przepisy dotyczące niezarobkowego przewozu drogowego. Organy celne prawidłowo przyjęły, iż chodzi przede wszystkim o obowiązek uiszczenia opłaty za przejazd pojazdu samochodowego po drogach krajowych, przewidziany w art. 42 ust. 1 tej samej ustawy. Stosownie do brzmienia tego przepisu obowiązującego w dniu kontroli i wydania rozstrzygnięć administracyjnych, powinność uiszczenia tej opłaty obciążała bowiem podmioty wykonujące na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przewóz drogowy. Ustawa używa pojęcia "podmiot", oznacza to, ja trafnie zauważył organ celny, że obejmuje ono każdego użytkownika dróg dokonującego przewozu drogowego pojazdem o dopuszczalnej masie całkowitej przekraczającym 3,5 tony. Natomiast zgodnie z art. 4 pkt 6a ustawy transportowej, pojecie przewóz drogowy oznacza transport drogowy lub niezarobkowy przewóz drogowy. Obejmuje więc wykonujących niezarobkowy przewóz drogowy (podkreślenie Sądu). Ponieważ przepisy dotyczące niezarobkowych przewozów drogowych stosowane są odpowiednio (na podstawie art. 3 ust. 2 pkt 3 ustawy transportowej) także do podmiotów niebędących przedsiębiorcami, jest oczywiste – i tak też uznały organy celne – że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, również strona jako tej kategorii podmiot powinien uiścić stosowną opłatę, a dowód uregulowania tej należności (stosowną kartę opłaty drogowej) – kierujący mieć przy sobie i okazywać organom kontroli, stosownie do wymogu określonego w art. 87 ust. 2-3 tej samej ustawy. Należy w tym miejscu zauważyć, że pierwotne brzmienie art. 42 ust. 1 ustawy transportowej, zawarte w Dz. U. z 2001 r. Nr 125, poz. .1371 "Przedsiębiorcy wykonujący transport drogowy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz wykonujący przewozy na potrzeby własne są obowiązani do uiszczania opłaty za przejazd pojazdu samochodowego po drogach krajowych...", zostało zastąpione brzmieniem "Podmioty wykonujące na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przewóz drogowy zobowiązane są do uiszczania opłaty za przejazd pojazdu samochodowego po drogach krajowych..." Nastąpiło to z dniem 21 października 2005 r., ustawą z dnia 29 lipca 2005 r. o zmianie ustawy o transporcie drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2005 r. Nr 180, poz.1497). Ten stan prawny obowiązywał także w czasie wydawania rozstrzygnięcia przez organy celne. Jak trafnie wskazał organ odwoławczy, żaden z przypadków wyliczonych w art. 41 ust. 1 oraz art. 42 a ustawy transportowej, zwalniający z opłaty drogowej, nie odnosi się do przewozu takiego jak w rozpatrywanej sprawie. Naruszenie wymienionych obowiązków (w zakresie opłaty drogowej) skutkuje – zgodnie z art. 92 ust. 1 ustawy transportowej – nałożeniem kary pieniężnej (w wysokości od 50 zł do 15.000 zł), przy czym wykaz naruszeń obowiązków lub warunków (...) oraz wysokości kar pieniężnych za poszczególne naruszenia określa załącznik do ustawy (art. 92 ust. 4 ustawy). Stosownie do postanowień art. 92 ustawy, karze podlega każdy kto wykonuje przewóz z naruszeniem przepisów ustawy, a nie jak podniesiono w skardze jedynie przedsiębiorca. Również wskazany przez skarżącego przepis art. 93 ustawy transportowej nie ogranicza wymierzania kary jedynie do przedsiębiorców. Zgodnie z poz. 4.1. tegoż załącznika (w wersji obowiązującej w dniu kontroli i orzekania przez organy celne), "Wykonywanie przewozu drogowego (czyli "niezarobkowego przewozu drogowego" – wyjaśnienie Sądu) bez uiszczenia wymaganej opłaty za przejazd po drogach krajowych" penalizowane jest karą pieniężną w kwocie 3.000 zł. Organy celne miały więc podstawę do wymierzenia kary w tej właśnie wysokości, w świetle powołanego wcześniej art. 92 ust. 1 i ust. 4 ustawy transportowej, w związku z art. 3 ust. 2 pkt 3 ustawy, skoro skarżący nie uiścił stosownej opłaty uznając, że jej nie podlega. Kara ta jest określona w ustawie w sztywnej wysokości, przewidzianej załącznikiem do ustawy o transporcie drogowym. Organy celne nie mają prawnej możliwości "dostosowywania" wysokości kar do możliwości płatniczych stron. Z tych wszystkich względów, wbrew podniesionym zarzutom, zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a skarga – jako bezzasadna – podlegała oddaleniu, zgodnie z dyspozycją art. 151 p.p.s.a.