III SA/Wr 457/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska Sędziowie WSA Jerzy Strzebińczyk NSA Józef Kremis (sprawozdawca) Protokolant Adam Sak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 stycznia 2006 r. sprawy ze skargi Z. K. na decyzję Wojewody D. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego oddala skargę. Przedmiotem skargi jest decyzja Wojewody D. z dnia [...] (Nr [...]), utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy M. z dnia [...] (Nr [...]) o wymeldowaniu Z. K. z lokalu położonego w N. Nr [...]. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Wojewody D. podkreślono, że przeprowadzone przez organ pierwszej instancji postępowanie wyjaśniające pozwoliło ustalić, iż Z. K. trwale opuściła miejsce zameldowania na pobyt stały. Okoliczność niezamieszkiwania Z. K. we wspomnianym lokalu co najmniej od 2000 r. potwierdzają oświadczenia złożone przez Z. K. i A. K., protokół kontroli meldunkowej przeprowadzonej przez organ pierwszej instancji, informacja uzyskana z Komendy Powiatowej w J. oraz wyrok Sądu Rejonowego w J. z dnia 25 kwietnia 2003 r. (II K 920/02). Stwierdzono przy tym, że opuszczając wymieniony wcześniej lokal Z. K. zabrała niezbędne rzeczy osobiste i zamieszkała w wynajęty mieszkaniu poza miejscem stałego zameldowania. Wojewoda D. zauważył, że – wbrew twierdzeniu Z. K. – nie ma podstaw do uznania, że opuszczenie przez skarżącą lokalu położonego w N. Nr [...] nie było dobrowolne, lecz nastąpiło wyłącznie z przyczyn leżących po stronie A. K. Fakt, iż Z. K. pozostaje w konflikcie z A. K. nie daje podstawy do stwierdzenia, że A. K. środkami prawnie niedozwolonymi zmusił Z. K. do opuszczenia wymienionej wcześniej nieruchomości. Zdaniem organu, Z. K. nie wykazała w postępowaniu przed sądem powszechnym, iż A. K. faktycznie znęcał się fizycznie i psychicznie nad skarżącą, wskutek czego Sąd Rejonowy w J. wyrokiem z dnia 25 kwietnia 2003 r. (II K 920/02) uniewinnił A. K. od zarzutu znęcania się fizycznego i psychicznego nad Z. K. Na ocenę przesłanki opuszczenia przez Z. K. lokalu położonego w N. Nr [...] miał wpływ również fakt, że skarżąca nie wykorzystała przysługujących jej środków prawnych zmierzających do przywrócenia rzekomo naruszonego posiadania lokalu i nie wystąpiła ze stosownym powództwem do sądu powszechnego. Skarżąca nie podjęła czynności prawnych, mimo pouczenia przez organ pierwszej instancji o przysługujących jej uprawnieniach. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, według którego zaniechanie podjęcia czynności zmierzających do przezwyciężenia przeszkód w swobodnym korzystaniu z mieszkania jest równoznaczne z dobrowolnym jego opuszczeniem. Według organu, postępowanie wyjaśniające nie dało również podstaw do przyjęcia, iż nieobecność Z. K. w spornym lokalu wynika z przyczyn uzasadniających czasową nieobecność. Okoliczności sprawy potwierdzają, że Z. K. trwale opuściła wspomniany lokal i nie zamierza do niego powrócić nawet – jak oświadczyła – przy udziale Policji. Wskazuje to – zdaniem organu – że Z. K. zależy na utrzymaniu w ewidencji ludności informacji o zameldowaniu na pobyt stały w N. Nr [...] w celu zabezpieczenia jej praw do majątku dorobkowego małżonków. Wojewoda D. wyjaśnił, że wymeldowanie z lokalu nie uniemożliwia Z. K. dochodzenia w stosownym postępowaniu przed sądem powszechnym podziału majątku dorobkowego. Funkcją przepisów meldunkowych nie jest bowiem zabezpieczanie praw majątkowych stron postępowania, gdyż według art. 9 ust. 2b ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, "zameldowanie w lokalu służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu w lokalu." Skoro zatem Z. K. nie zamieszkuje w N. Nr [...], to figurujący w ewidencji ludności wpis o jej stałym zameldowaniu pod tym adresem jest fikcją meldunkową, nieodzwierciedlającą rzeczywistości i niedopuszczalną w kontekście przepisów ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Mając na uwadze tak ustalony stan faktyczny, organy administracji publicznej wskazały w podstawie prawnej rozstrzygnięcia art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity Dz. U z 2001 r. Nr 87, poz. 960 z późn. zm.), według którego organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 2 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu Z. K. wniosła o uchylenie decyzji o wymeldowaniu i zapewnienie skarżącej "stałego meldunku w poprzednim miejscu, czyli w N. [...]", gdyż – jak stwierdziła – nie ma możliwości zameldowania się nawet czasowo w innym miejscu. Skarżąca zarzuciła przy tym "sprzeczność ustalonych faktów w obliczu zgromadzonego materiału dowodowego, gdzie podtrzymuje się, że dobrowolnie opuściłam lokal w N. [...] i to od 2000 roku." Niezrozumiałe dla strony skarżącej jest ignorowanie przez organy orzekające w sprawie faktu pobicia skarżącej przez jej męża na l. dworcu PKP w 2002 r., zwłaszcza, że wyrok (II K 920/02) uniewinniający męża jest błędny. Skarżąca podniosła, że wskutek wymeldowania przestała istnieć jako obywatel, nie może uczestniczyć w wyborach. Podkreśliła ponadto, że po trzydziestu latach życia w spornym lokalu skarżąca jest uprawniona "do przebywania tam dozgonnie." W końcowej części skargi Z. K. oświadczyła, że skorzysta "z zasiedzenia, a jeżeli zostanie podtrzymana decyzja o wymeldowaniu mnie to przysługuje mi zapewnienie innego mieszkania oraz alimenty dozgonne jako rekompensata za utracone zdrowie i tego oczekuję." W odpowiedzi na skargę Wojewoda D. wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Podkreślił nadto, że kwestionowanie przez Z. K. wyroku Sądu Rejonowego w J. z dnia 25 kwietnia 2003 r. (II K 920/02) jest niedopuszczalne, gdyż orzeczenie to jest prawomocne i wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz także inne organy państwowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., zwanej dalej w skrócie "u.p.s.a."). Kryterium legalności, przewidziane w art. 1 § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych, umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy [art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) u.p.s.a.], jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. b), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Sąd administracyjny orzeka w granicach danej sprawy, jednakże nie jest on związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 u.p.s.a.). Ponieważ decyzja objęta kontrolą sądową wydana została na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych w związku z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., przeto ocena legalności tego aktu zależeć będzie od odpowiedzi na pytanie, czy w rozpoznawanym przypadku zaistniały, przewidziane w art. 15 ust. 2 ustawy ewidencyjnej, przesłanki do wymeldowania Z. K. z lokalu położonego w N. Nr [...], i czy w postępowaniu prowadzącym do wydania kwestionowanej decyzji zachowano elementarne reguły procedury administracyjnej. Odnosząc się do materialnoprawnych podstaw wymeldowania, należy zauważyć, że organy administracji publicznej trafnie wskazały na art. 15 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. W ust. 1 tego artykułu nałożono bowiem na osobę, która opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad dwa miesiące, obowiązek wymeldowania się w organie gminy, właściwym ze względu na dotychczasowe miejsce jej pobytu, najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca, w ust. 2 zaś przewidziano przymusowe wymeldowanie – w drodze decyzji wydanej przez organ gminy (na wniosek strony lub z urzędu) – osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad dwa miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Z przywołanych unormowań wynikają trzy przesłanki, których łączne spełnienie jest niezbędne do wydania decyzji o wymeldowaniu, a mianowicie: 1) opuszczenie przez osobę zameldowaną miejsca pobytu stałego lub czasowego; 2) opuszczenie tego miejsca na czas trwający ponad dwa miesiące; 3) niedopełnienie przez osobę opuszczającą miejsce pobytu obowiązku wymeldowania się. Celem tych regulacji jest zapewnienie zgodności między stanem faktycznym a zapisami w ewidencji ludności, które powinny rejestrować i odzwierciedlać zmiany miejsc pobytu. Z tych też względów nałożono na osoby podlegające obowiązkowi meldunkowemu powinność dokonywania czynności służących rejestracji miejsca pobytu, organom meldunkowym przyznano zaś kompetencje do wydawania rozstrzygnięć mających zastępować takie czynności (gdy nie podejmie ich osoba zobowiązana) właśnie w celu uzyskania zgodności między ewidencją a istniejącym stanem rzeczy (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2003 r., V SA 3657/02, Wspólnota 2004, Nr 8). Zebrany w sprawie materiał dowodowy potwierdza sformułowany przez organy meldunkowe wniosek, że po stronie Z. K. wystąpiły wszystkie przesłanki do wymeldowania z miejsca pobytu stałego w N. Nr [...]. Niewadliwie bowiem organy ustaliły, że skarżąca opuściła miejsce pobytu stałego i co najmniej od 2001 r. nie zamieszkuje we wspomnianym lokalu, a więc pozostaje poza tym miejscem ponad dwa miesiące, co odzwierciedla dokumentacja zgromadzona w aktach. Do podobnych ustaleń doszedł również Sąd Rejonowy w J., który w uzasadnieniu wyroku z dnia 25 kwietnia 2003 r. (II K 920/02) stwierdził, że "ostatecznie od 2001 roku Z. K. na stałe mieszka w L., w wynajętym mieszkaniu" (ustalenia zawarte na s. 1 uzasadnienia wyroku), a "okoliczność, iż nie zamieszkuje ona od dłuższego czasu w miejscowości N. również była bezsporną" (s. 2 uzasadnienia wyroku). Mimo takiego stanu rzeczy, skarżąca nie dopełniła obowiązku wymeldowania się z miejsca dawnego pobytu stałego. Przeprowadzone przez organy meldunkowe postępowanie wyjaśniające wskazuje więc, że opuszczenie wspomnianego miejsca pobytu stałego ma charakter trwały, o czy świadczy zarówno długi czas niezamieszkiwania skarżącej w N. Nr [...], jak i przeniesienie centrum życiowego do L. Niewadliwie również organy meldunkowe wykazały, że mimo powoływania się przez skarżącą na utrudnianie, czy wręcz uniemożliwianie jej zamieszkiwania w spornym lokalu, nie podjęła przewidzianych prawem działań zmierzających do odzyskania współposiadania lokalu. Trafnie przy tym organy wskazały na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, według którego o opuszczeniu lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych można mówić wówczas, gdy dana osoba nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu (zob. np. wyrok z dnia 18 kwietnia 2000 r., V SA 1424/99, Lex Nr 79243). Jeżeli w tak ustalonych okolicznościach sprawy skarżąca nie dopełniła obowiązku wymeldowania się z miejsca pobytu stałego w N. Nr [...], to – zgodnie z dyspozycją art. 15 ust. 2 ustawy ewidencyjnej – organy meldunkowe były zobligowane do wydania decyzji o wymeldowaniu. Utrzymywanie niezgodności między stanem faktycznym, tj. niezamieszkiwaniem skarżącej w spornym lokalu, a stanem ujętym w ewidencji ludności, tj. zameldowaniem skarżącej w tym lokalu, prowadziłoby bowiem do akceptowania sprzecznej z istotą ewidencji fikcji co do faktycznego miejsca pobytu stałego skarżącej. Taka sytuacja pozostawałaby również w dysharmonii z art. 9 ust. 2b ustawy ewidencyjnej, według którego zameldowanie w lokalu służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu w tym lokalu. Sądowa ocena zaskarżonej decyzji nie dała również podstaw do postawienia organom ewidencyjnym zarzutu naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Odnosząc się natomiast do zarzutów skargi należy podnieść, że – wbrew zapatrywaniu Z. K. – materiał zebrany w postępowaniu wyjaśniającym nie pozostaje w sprzeczności ze stanem faktycznym, skoro dokumentacja sprawy wskazuje niedwuznacznie na odpowiadające kryteriom z art. 15 ust. 2 ustawy ewidencyjnej opuszczenie przez skarżącą spornego lokalu i skupienie swych interesów życiowych poza tym miejscem. Nieuzasadniony jest również zarzut zignorowania przez organy twierdzenia skarżącej o jej pobiciu przez jej męża w 2002 r. Organy ewidencyjne nie pominęły bowiem tej okoliczności, a jedynie – odnosząc się do wskazywanej przez stronę jako przyczyny opuszczenia spornego lokalu – powołały się na prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w J. z dnia 25 kwietnia 2003 r. (II K 920/02), uniewinniający A. K. od zarzutów znęcania się fizycznego i psychicznego nad jego żoną Z. K. w okresie od 1993 r. do 21 września 2002 r. Trafnie przy tym organy podniosły, że niedopuszczalne jest kwestionowanie przez skarżącą prawomocnego orzeczenia sądu w postępowaniu administracyjnym o wymeldowaniu. Trzeba raz jeszcze zwrócić uwagę na fakt, że wymeldowanie – jak już powiedziano wcześniej – jest jedynie czynnością służącą ewidencji ludności, mającą odzwierciedlać faktyczny pobyt osoby w oznaczonym miejscu, a tym samym w żadnym razie nie pozbawia – wbrew twierdzeniu strony skarżącej – ani obywatelstwa, ani praw wyborczych, jak też nie rozstrzyga o uprawnieniach do majątku wspólnego małżonków (również byłych małżonków), w tym także do lokalu mieszkalnego. Niezależnie od tego należy podkreślić, że na osobie wymeldowanej spoczywa obowiązek zameldowania w miejscu jej pobytu, a więc uzgodnienia zaistniałego stanu faktycznego z wpisem w ewidencji ludności. Odnosząc się do ostatniego wątku skargi, należy wyjaśnić, że w postępowaniu z zakresu ewidencji ludności organy administracji publicznej nie rozstrzygają o przysługiwaniu lub nieprzysługiwaniu osobie wymeldowanej uprawnienia do innego lokalu, jak też nie orzekają o ewentualnych świadczeniach alimentacyjnych lub odszkodowawczych. Ponieważ wszczęte skargą Z. K. postępowanie sądowe nie dostarczyło podstaw do postawienia organom administracji publicznej zarzutu naruszenia prawa według art. 145 § 1 u.p.s.a., przeto – stosownie do dyspozycji art. 151 tej ustawy – należało orzec, jak w sentencji wyroku.