III SA/Wr 461/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Moskała (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Marcin Miemiec Sędzia WSA Maciej Guziński Protokolant Ewa Bogulak po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 8 stycznia 2013 r. sprawy ze skargi T.M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie oddalenia zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Skarbowej we W. utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w L., którym oddalono zarzut określenia egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia oraz zarzut niedopuszczalności egzekucji prowadzonej na podstawie tytułów wykonawczych o nr od [...] do [...] oraz od [...] do [...], obejmujących należności określone decyzją ZUS Oddział w L. dnia [...] listopada 2011 r. nr [...]. Uzasadniając powyższe postanowienie organ odwoławczy wskazał, że Dyrektor ZUS będąc w sprawie jednocześnie wierzycielem i organem egzekucyjnym prowadzi w stosunku do skarżącej postępowanie egzekucyjne na podstawie ww. tytułów egzekucyjnych wystawionych w dniu [...] marca 2012 r. Postępowanie egzekucyjne – poprzez doręczenie dłużnikowi zawiadomienia o zajęciu innych wierzytelności pieniężnych - wobec skarżącej wszczęto w dniu [...] marca 2012 r. Z zachowaniem terminów skarżąca złożyła zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne, kwestionując prowadzenie egzekucji do całego jej majątku, podczas gdy przyjęła spadek z dobrodziejstwem inwentarza w wysokości 1/3. Sprecyzowała jednocześnie, że zarzuty znajdują oparcie w art. 33 pkt 3 i 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Organ I instancji uznał wniesione zarzuty za nieuzasadnione. Kwestionując zasadność tego rozstrzygnięcia skarżąca wniosła zażalenie podkreślając, że spadek po zmarłym mężu przyjęła z dobrodziejstwem inwentarza w 1/3, dlatego też prowadzona egzekucja z jej majątku osobistego jest bezprawna, a organ w sposób nieuzasadniony próbuje przerzucić na nią odpowiedzialność za długi spadkowe zmarłego. Odnosząc się do podniesionych zarzutów organ odwoławczy wskazał, że przewidziana w art. 33 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji instytucja zarzutów jest podstawowym środkiem ochrony zobowiązanego na etapie wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Możliwość stosowania tego środka jest jednak uzależniona od spełnienia określonych przesłanek, a mianowicie prawo wniesienia zarzutów może zostać zrealizowane tylko w ściśle określonym terminie, a ponadto w oparciu o przesłanki enumeratywnie wskazane w ustawie. Podniesione przez skarżącą zarzuty znajdują oparcie w pkt 3 i 6 art. 33 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Podkreślono, że w rozpatrywanej sprawie Dyrektor ZUS jest jednocześnie wierzycielem i organem egzekucyjnym, dlatego bezprzedmiotowym było zajęcie odrębnego stanowiska w sprawie zarzutów. Jednocześnie wyjaśniono, iż pomimo braku odrębnego postanowienia wierzyciela (wydanego na podstawie art. 34 § 1 u.p.e.a.), wypowiedź Dyrektora ZUS (wydana na podstawie art. 34 § 4 u.p.e.a.), w sytuacji, gdy ten skupia w sobie jednocześnie kompetencje wierzyciela i organu egzekucyjnego, jest wiążąca dla Dyrektora Izby Skarbowej, ale jedynie w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 pkt 1-5 ww. ustawy). Przesłanka wiążącej mocy stanowiska wierzyciela nie ogranicza jednak uprawień organu nadzoru w zakresie weryfikacji zajętego przez organ egzekucyjny stanowiska pod kątem procesowym. Skarżąca podniosła dwa zarzuty: zarzut określenia egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia (art. 33 pkt 3 u.p.e.a.) oraz zarzut niedopuszczalności egzekucji administracyjnej (art. 33 pkt 6 u.p.e.a.). W ocenie organu odwoławczego organ egzekucyjny prawidłowo zastosował procedurę wskazaną w wyżej wymienionym przepisie, a wydane rozstrzygnięcie jest zgodne z prawem. W szczególności podkreślono – odnosząc się do pierwszego z podniesionych zarzutów, że organ egzekucyjny wyjaśnił, iż tytuły wykonawcze, w oparciu o które prowadzona jest egzekucja obejmują zaległości określone ostateczną decyzją z dnia [...] listopada 2011 r., na mocy której orzeczona została odpowiedzialność skarżącej za zobowiązania spadkodawcy. Wyjaśniono również, że decyzja ta prawidłowo została wskazana jako podstawa prawna należności. Podkreślono, że ustawodawca wprowadził tę podstawę zarzutów celem umożliwienia zobowiązanemu zakwestionowania dostrzeżonych rozbieżności pomiędzy treścią obowiązku opisanego w tytule wykonawczym, a treścią obowiązku określonego orzeczeniem stanowiącym podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego. W przedmiotowej sprawie zarzut określenia egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji nie mógł być uwzględniony, gdyż tytuły wykonawcze w oparciu o które prowadzona jest egzekucja obejmują zaległości wynikające z ostatecznej decyzji, która prawidłowo została wskazana jako podstawa prawna należności (wiążący charakter stanowiska wierzyciela). Jak wynika z treści decyzji z dnia [...] listopada 2011 r. o orzeczeniu odpowiedzialności skarżącej za zobowiązania spadkodawcy, kwoty należności wykazane w decyzji zostały następnie objęte tytułami wykonawczymi. Skoro więc tytuły obejmują należności wynikające z ostatecznej decyzji i są prawidłowo wskazane nie mógł zostać uwzględniony zarzut określenia egzekwowalnego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia. Podkreślono, że organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania podstawy prawnej obowiązku podlegającego egzekucji. Odnosząc się do drugiego z zarzutów, a mianowicie niedopuszczalności egzekucji organ odwoławczy w pełni podzielił stanowisko organu I instancji, zauważając przy tym, że stanowisko to nie ma dla niego charakteru wiążącego. W przepisie art. 33 pkt 6 u.p.e.a. chodzi o niedopuszczalność ze względów formalnych, a nie merytorycznych, a tym samym zarzut oparty na tej podstawie mógłby być skuteczny, gdyby np. właściwa była egzekucja sądowa, a nie administracyjna lub dłużniczka korzystałaby z immunitetu, a z taką sytuacją nie mamy do czynienia w sprawie. Powoływanie się przez skarżącą na przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza nie ma wpływu na źródło, czy charakter składników majątkowych, z których prowadzona będzie egzekucja. W skardze na to postanowienie skarżąca zarzuciła naruszenie art. 120 Ordynacji podatkowej, błędne zastosowanie prawa materialnego przez oparcie zaskarżonej decyzji na przepisach art. 100-103 Ordynacji podatkowej z pominięciem art. 104 § 1 i 4 tej ustawy, orzeczenie wbrew dyspozycji art. 100 § 1 Ordynacji podatkowej o zakresie odpowiedzialności poszczególnych spadkobierców oraz nie określenie w osnowach decyzji organów obu instancji charakteru odpowiedzialności ciążącej na skarżącej, co doprowadziło do naruszenia art. 98 § 1 Ordynacji podatkowej w związku z art. 1034 Kodeksu cywilnego. Uzasadniając podniesione zarzuty skarżąca przytoczyła orzeczenia WSA w Lublinie z dnia 25 stycznia 2012 r. (sygn. akt I SA/Lu 582/11) i WSA w Gliwicach z dnia 28 kwietnia 2010 r. (sygn. akt III SA/Gl 1233/10), a także wyrok NSA z dnia 27 stycznia 2006 r. (sygn. akt I FSK 567/05) i podniosła, że skoro przyjęła spadek z dobrodziejstwem inwentarza nie może odpowiadać za długi zmarłego całym swoim majątkiem osobistym, a więc prowadzona egzekucja z jej majątku osobistego jest bezprawna. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie w całości podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko wskazując, że zarzuty skargi są ponowieniem zarzutów zgłoszonym w zażaleniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta stosownie do art. 1 § 2 wymienionej ustawy sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne są zatem właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych pod kątem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Postanowienie jest zgodne z prawem, jeżeli jest zgodne z przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie postanowienia, względnie stwierdzenie jego nieważności przez sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jednolity tekst: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – zwanej w dalszych wywodach w skrócie jako "p.p.s.a."). Ponadto, stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Uwzględniając przytoczone zasady oceny dokonywanej przez sądy administracyjne, należy przyjąć, iż skarga nie zasługiwała na uwzględnienie albowiem zaskarżone postanowienie – nie narusza prawa w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. W pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutu naruszenia prawa procesowego, a to art. 120 Ordynacji podatkowej. Artykuł ten nie ma zastosowania w sprawie, bowiem w myśl art. 31 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych przepis ten nie ma zastosowania do tego rodzaju spraw. Jego odpowiednikiem mającym zastosowanie jest art. 6 K.p.a. Zawiera on zasadę praworządności, która jest podstawową zasadą państwa prawnego, zapisaną w art. 7 Konstytucji. Działanie na podstawie przepisów prawa, to z jednej strony działanie przez organ właściwy, a z drugiej przestrzeganie zarówno przepisów prawa materialnego, jak i prawa procesowego. Naruszenie tego przepisu skarżąca upatruje w pominięciu, przy rozpatrywaniu tej sprawy art. 104 § 1 i 3 Ordynacji podatkowej oraz orzeczenie wbrew dyspozycji art. 100 § 1 tej ustawy o zakresie odpowiedzialności poszczególnych spadkobierców, a także nieokreślenie w osnowach decyzji charakteru odpowiedzialności ciążącej na skarżącej, co narusza art. 98 § 1 Ordynacji podatkowej. Niniejsza sprawa dotyczy zarzutów zgłoszonych przez skarżącą w prowadzonym wobec niej postępowaniu egzekucyjnym. Zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym stanowią środek zaskarżenia przysługujący jedynie zobowiązanemu, który zgłaszając je może powoływać się na naruszenie istotnych zasad postępowania egzekucyjnego lub niedopuszczalność egzekucji. Mogą zostać one wniesione w terminie 7 dni od doręczenia zobowiązanemu tytułu wykonawczego, a zatem są środkiem zaskarżenia służącym zobowiązanemu jedynie w fazie wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Nadto zarzuty mogą być wniesione tylko z przyczyn enumeratywnie wyszczególnionych w art. 33 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.). Trzeba również podkreślić, że po upływie siedmiodniowego terminu do zgłoszenia zarzutów nie mogą być one przez zobowiązanego uzupełnione ani nie może on wnieść nowych zarzutów. Tym bardziej sąd administracyjny nie jest uprawniony do rozpatrywania zarzutów zgłoszonych dopiero w postępowaniu sądowoadministracyjnym rozpoznającym skargę na rozstrzygnięcie wydane w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. Z tego też powodu Sąd nie może odnieść się do zgłoszonego na etapie skargi zarzutu nieokreślenia w osnowach decyzji obu organów charakteru odpowiedzialności ciążącej na skarżącej. Zatem zarówno organ odwoławczy, rozpatrujący zażalenie na postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie zgłoszonych zarzutów, bowiem zarzut ten nie był wówczas zgłoszony, ani sąd administracyjny, do którego skierowano skargę na rozstrzygnięcie organu nadzoru, nie są uprawnione do rozpatrywania zarzutów zgłoszonych po raz pierwszy w skardze. Stanowiłoby to bowiem naruszenie przepisu określającego termin do ich zgłoszenia. Na marginesie tych rozważań należy zauważyć, że obowiązek zawarcia w tytule wykonawczym podstawy prawnej podlegającego egzekucji administracyjnej obowiązku polega na podaniu aktu prawnego, na podstawie którego wydano decyzję administracyjną lub podaniu decyzji wydanej na podstawie tego aktu. Podanie nawet błędnego czy niepełnego oznaczenia tego aktu nie niweczy prawidłowości wystawionego tytułu egzekucyjnego. Tymczasem w sprawie nie ma żadnych wątpliwości, że podstawą wystawienia przedmiotowych tytułów egzekucyjnych była decyzja z dnia [...] listopada 2011 r. przenosząca odpowiedzialność za zobowiązania spadkodawcy z tytułu nieopłaconych składek na spadkobierców, a podstawy prawne – choć niepełne – wskazane są w tytułach wykonawczych. Kolejny zarzut naruszenia prawa materialnego, ściśle związany z powyższym jest nietrafny zarówno ze względów naprowadzonych wyżej, jak i z uwagi na fakt, iż art. 104 § 1 i 3 Ordynacji podatkowej po myśli art. 31 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych nie ma również zastosowania do tego rodzaju spraw. Sąd nie dopatrzył się również naruszenia art. 98 § 1 Ordynacji podatkowej. Przechodząc do meritum zarzutów należy wskazać, że w przedmiotowej sprawie strona wniosła zarzut, określenia egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia (art. 33 pkt 3 u.p.e.a.) oraz zarzut niedopuszczalności egzekucji administracyjnej (art. 33 pkt 6 u.p.e.a.). W postępowaniu w sprawie zarzutów organ egzekucyjny zobligowany jest do stosowania procedury określonej w art. 34 u.p.e.a., z tym jednak wyjątkiem, że w sytuacji, gdy kompetencje wierzyciela i organu egzekucyjnego skupione zostają w jednym podmiocie, to bezprzedmiotowe jest wydawanie przez wierzyciela wszelkich postanowień w zakresie zgłoszonych zarzutów. Pogląd taki znajduje oparcie w uchwale siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 czerwca 2007 r. ( sygn. I FPS 4/06, LEX 266785). W rozpatrywanej sprawie organ I instancji był jednocześnie wierzycielem i organem egzekucyjnym, dlatego bezprzedmiotowym było zajęcie odrębnego stanowiska w sprawie zarzutów. Jednocześnie wyjaśnić należy, że pomimo braku odrębnego postanowienia wierzyciela wydanego na podstawie art. 34 § 1 u.p.e.a. wypowiedź tego organu, w sytuacji, gdy ten skupia w sobie jednocześnie kompetencje wierzyciela i organu egzekucyjnego, jest wiążąca dla Dyrektora Izby Skarbowej, ale jedynie w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 pkt 1-5 u.p.e.a. Przesłanka wiążącej mocy stanowiska wierzyciela nie ogranicza jednak uprawnień organu nadzoru w zakresie weryfikacji zajętego przez organ egzekucyjny stanowiska pod kątem procesowym. Wyłączenie wynikające z treści art. 29 § 1 u.p.e.a. dotyczące braku możliwości badania przez organ egzekucyjny "zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym", jednoznacznie wskazuje, że badanie może mieć charakter jedynie formalny. W ocenie sądu, trafnie organ odwoławczy przyjął, że nie ma podstaw do uznania zarzutu określenia egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia - art. 33 pkt 3 u.p.e.a. Prawidłowo wskazano w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że zarzut ten (art. 33 pkt 3 u.p.e.a.) ma na celu umożliwienie zobowiązanemu zakwestionowania dostrzeżonych rozbieżności pomiędzy treścią obowiązku opisanego w tytule wykonawczym, a treścią obowiązku określonego orzeczeniem stanowiącym podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego. Zarzut określenia egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji nie mógł zostać uwzględniony, gdyż tytuły wykonawcze w oparciu o które prowadzona jest egzekucja obejmują zaległości wynikające z ostatecznej decyzji, która prawidłowo została wskazana jako podstawa prawna należności. Z załączonej do akt decyzji o orzeczeniu o odpowiedzialności skarżącej za zobowiązania spadkodawcy, kwoty należności wykazane w tej decyzji zostały następnie objęte tytułami wykonawczymi. Niezasadny jest także zarzut co do ograniczenia odpowiedzialności do wysokości zabezpieczonej przez komornika, ponieważ przyjęła spadek z "dobrodziejstwem inwentarza". Zasadnie organ uznał, że w myśl art. 98 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa do odpowiedzialności za zobowiązania spadkodawcy stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego o przyjęciu i odrzuceniu spadku oraz o odpowiedzialności za długi spadkowe. Skarżąca przyjęła spadek z dobrodziejstwem inwentarza, więc zgodnie z treścią 1031 k.c. ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe tylko do wartości ustalonego w inwentarzu stanu czynnego spadku. Zgodnie z protokołem spisu inwentarza spisanego przez Komornika Sądowego stan czynny spadku po zmarłym został wyliczony na kwotę [...] zł, a zaległość z tytułu nieopłaconych składek po zmarłym wynosi [...] zł. Odpowiedzialność jest ograniczona do wysokości ustalonego w inwentarza stanu czynnego spadku, co znalazło odzwierciedlenie w decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, która stanowiła następnie podstawę do wystawienia tytułów wykonawczych, w oparciu o które prowadzona jest egzekucja w stosunku do skarżącej. Ograniczenie to nie ma jednak znaczenia przy określeniu czym spadkobierca odpowiada, z jakich składników majątku, bowiem od chwili przyjęcia spadku według art. 1030 k.c spadkobierca ponosi odpowiedzialność za te długi z całego swego majątku. Ograniczenie dotyczy więc wyłącznie tego, do jakiej wysokości zobowiązany odpowiada, a decyzja, na mocy której została orzeczona odpowiedzialność uwzględnia tę kwestię. Należności wynikające z decyzji zostały następnie objęte tytułami wykonawczymi, co przesądza o bezzasadności zarzutu zobowiązanej. Zwrócić uwagę należy, że skarżąca jako spadkobierca ponosi solidarną odpowiedzialność za długi męża z synami. Jeżeli dług jest solidarny, to każdy z dłużników odpowiada za całość długu, a wierzyciel może dochodzić całości długu od wszystkich dłużników łącznie lub od każdego z osobna. Z chwilą zaspokojenia wierzyciela przez jednego lub niektórych tylko dłużników wierzytelność wobec wszystkich wygasa. Prawidłowo – w ocenie sądu - oceniono również jako nieuzasadniony zarzut niedopuszczalności egzekucji administracyjnej, o którym mowa w art. 33 pkt 6 u.p.e.a. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, organ II instancji podzielił stanowisko organu I instancji, że przepis art. 33 pkt 6 u.p.e.a. dotyczy niedopuszczalności ze względów formalnych, a nie merytorycznych, a tym samym zarzut oparty na tej podstawie mógłby być skuteczny, gdyby na przykład właściwa była egzekucja sądowa, a nie administracyjna, dłużnik korzystałaby z immunitetu itp., a taka sytuacja nie występuje w niniejszej sprawie. Powołanie się przez skarżącą na przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza nie jest zasadne. Okoliczność ta nie ma wpływu na źródło, czy charakter składników majątkowych, z których prowadzona będzie egzekucja. Zaległości spadkodawcy, ciążące na skarżącej, podlegają egzekucji administracyjnej, dlatego mogą być dochodzone przez Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w trybie administracyjnego postępowania egzekucyjnego. W ramach tego postępowania ustawa egzekucyjna dopuszcza stosowanie różnych środków egzekucyjnych, w tym egzekucję z wierzytelności pieniężnej. W orzecznictwie przyjmuje się, że art. 29 § 1 u.p.e.a., nie nakłada na organ egzekucyjny powinności zweryfikowania podstawy prawnej obowiązku podlegającego egzekucji, gdyż badanie dopuszczalności egzekucji administracyjnej obejmuje ustalenie, czy egzekucja oznaczonego obowiązku jest dopuszczalna, czy tytuł wykonawczy jest prawidłowo wystawiony i czy doręczone zostało upomnienie (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 października 2006 r. sygn. akt II FSK 1302/05, LEX nr 280453). Reasumując, Sąd stwierdza, że zarzuty skargi nie są zasadne, gdyż organy w toku postępowania nie naruszyły prawa w zakresie, o jakim mowa na wstępie niniejszych wywodów, dlatego na podstawie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skarga została oddalona.