III SA/Wr 469/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA – Małgorzata Malinowska – Grakowicz, po rozpoznaniu w dniu 12 października 2010 r., na posiedzeniu niejawnym, wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego, w sprawie ze skargi B. K., na decyzję SKO w W., z dnia [...] r., Nr [...], w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowej z tytułu podatku od nieruchomości, na skutek sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego, z dnia 3 września 2010 r., sygn. akt III SA/Wr 469/10, postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Zarządzeniem z dnia [...] r. wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na decyzję SKO w W. opisaną w osnowie niniejszego postanowienia. W odpowiedzi na wezwanie skarżący, w dniu [...] r., złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu wskazał, że gospodarstwo domowe prowadzi wraz z cierpiącymi na poważne schorzenia rodzicami. Uzyskiwany przez skarżącego dochód z prowadzonej działalności gospodarczej wystarcza mu jedynie na opłacenie zobowiązań podatkowych i należności wobec w ZUS, wypłatę wynagrodzeń pracownikom oraz opłacenie rat kredytowych i komorniczych. Skarżący dodał ponadto, że posiadane składniki majątkowe w postaci: mieszkania ([...] m2), nieruchomości rolnych ([...] ha) oraz Pawilonu Handlowego są "zadłużone w Banku". Z załączonych do wniosku dokumentów wynika m. in., że ojciec skarżącego ma orzeczony [...]. W swym piśmie z dnia [...] r. skarżący wyjaśniał, że z uwagi na chorobę ojca ([...]) zmuszeni są mieszkać osobno, co wiąże się z koniecznością potrójnego opłacania czynszu i mediów. Wskazał też, że matka jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, zaś ojcu odebrano świadczenie [...], w związku z czym skarżący utrzymuje swoich rodziców przeznaczając na ten cel [...] zł miesięcznie. Dodał, że w [...] br. poniósł koszt operacji ojca w wysokości [...] zł (kolejne w przyszłości), nadto co miesiąc spłaca raty kredytów [...] w wysokości [...] zł. Z załączonych do pisma wyciągów bankowych wynika, że na konto skarżącego wpływają co miesiąc środki w wysokości średnio [...] zł. Postanowieniem z dnia 3 września 2010 r. (sygn. akt III SA/Wr 469/10) referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Odpis orzeczenia doręczono skarżacemu w dniu [...] r. zgodnie z art. 72 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. Na orzeczenie to skarżący, w dniu [...] r. wniósł sprzeciw. W uzasadnieniu wskazał, że nie zgadza się ze stanowiskiem wyrażonym w postanowieniu, albowiem źle zinterpretowano przytoczone przez niego okoliczności we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wskazał, że wydatki związane z chorobą ojca bardzo obciąża jego domowy budżet. Opisał również występujące – jego zdaniem – nieprawidłowości w działaniach urzędników gminy. Skarżący oświadczył, że złożył wypowiedzenie ajencyjne do PKO [...] i wraz z pracownikami przejdzie na zasiłek. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu sprzeciw został wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd. Takie rozwiązanie normatywne oznacza, że kwestię przyznania prawa pomocy uznaje się za nierozstrzygniętą i jest ona ponownie rozpoznawana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, jako sąd pierwszej instancji. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 p.p.s.a.). Z treści wniosku z dnia [...] r. wynika, że skarżący wnioskuje o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). W ocenie Sądu skarżący nie spełnił tego warunku. Nie wykazał on bowiem, że nie jest w stanie ponieść kosztów wpisu sądowego od skargi (jedynego na tym etapie kosztu sądowego). Co więcej przedstawiona sytuacja majątkowa nie uzasadnia nawet zaistnienia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym tj. niemożność poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien być sporządzony w sposób rzetelny, powinny znaleźć się w nim wszelkie informacje niezbędne do oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy i okoliczności te – na żądanie Sądu – winny być należycie udokumentowane (art. 255 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie wnioskodawca, jak zostało to już wyjaśnione w postanowieniu referendarza, pomimo wezwania – zarówno nie wyjaśnił, jak i nie udokumentował wielu istotnych okoliczności, które mogą kształtować jego sytuację finansową. Nie określił skarżący np. wysokości swoich dochodów; nie przedłożył wszystkich dokumentów finansowych dotyczących prowadzonej działalności gospodarczej; nie wyjaśnił czy korzysta ze wsparcia finansowego osób trzecich lub z Pomocy Społecznej; nie przedłożył wyciągów z wszystkich posiadanych rachunków (np. o nr [...]); nie określił wartości posiadanych przez siebie ruchomości; nie określił i nie udokumentował wysokości swoich niezbędnych miesięcznych wydatków. Skarżący w swoim wniosku ograniczył się jedynie do przedłożenia takich danych, które miały świadczyć o jego złym stanie majątkowym i braku dochodów. Również na etapie wniesienia sprzeciwu nie ustosunkował się do omówionych okoliczności, mimo, że to one legły u podstaw odmowy uwzględnienia wniosku skarżącego. Załączono do sprzeciwu dokumenty, w żaden sposób nie wpływają na zamianę okoliczności, a tym samym nie uzasadniając zmiany dotychczasowego stanowiska Sądu, co do niezasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przyznanie prawa pomocy stanowi w istocie "kredytowanie" kosztów postępowania z budżetu Państwa, co wiąże się z dodatkowym obciążeniem innych obywateli), dlatego też winno być udzielane wyjątkowo. Szczególnie w przypadku tak ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bez stałego źródła dochodu i bez majątku oraz obiektywnie pozbawionych możliwości pozyskania środków na ten cel z jakichkolwiek innych źródeł. Jak przyjmuje się zgodnie w doktrynie, koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Sąd podziela stanowisko referendarza, że godna pochwały jest dbałość skarżącego w wywiązywaniu się ze swoich obowiązków jako pracodawcy, jednakże żaden z obowiązujących przepisów prawa nie nakazuje przedsiębiorcy traktować wypłatę świadczeń pracowniczych, opłacanie składek ZUS czy podatków priorytetowo w stosunku do konieczności pokrywania kosztów sądowych. Sąd zauważył również, że z załączonych do wniosku wyciągów bankowych wynika, że skarżący opłaca usługi biura rachunkowego, liczne kosztów paliwa, koszty biletów do kina, opłacenie posiłków w restauracji, a nawet kosztów wczasów. Wbrew przeświadczeniu skarżącego nie można owych wydatków przyjąć za bardziej istotne niźli wpis sądowy od skargi. Obniżenie standardu życia w danym miesiącu wskutek konieczności poniesienia kosztów sądowych nie jest równoznaczny z uszczerbkiem w swoim niezbędnym utrzymaniu. Dodać należy, że do oceny możliwości uiszczenia przez skarżącego kosztów sądowych nie jest istotne źródło, z którego czerpie on środki na koszty swego utrzymania (może to być m.in. wsparcie finansowe najbliższej rodziny czy pożyczka od osób trzecich). Skarżący nie wykazał, że nie posiada zdolności kredytowej. Co więcej – z załączonych wyciągów bankowych wynika, że wnioskodawca od dłuższego czasu systematycznie korzysta z instrumentów kredytowych (debet) nie zważając na saldo rachunku w tej sytuacji niczym nieuzasadnione jest jego twierdzenie, iż nie posiada źródła z którego mógłby pokryć wpis sądowy od skargi. Zauważyć również należy, że przedmiot skargi związany jest z prowadzoną przez skarżącego działalnością gospodarczą, a – jak podkreśla się to w judykaturze i doktrynie – niedopuszczalne jest przerzucanie na Państwo skutków niewłaściwych decyzji i ryzyka gospodarczego przedsiębiorców. Odnosząc się wreszcie do wniosku o ustanowienie radcy prawnego zauważyć trzeba, że ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem administracyjnym I instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter absolutnie wyjątkowy. Sam sąd ma bowiem obowiązek udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego(art. 6 p.p.s.a.). Skarga dla Sądu administracyjnego ma wyłącznie charakter niewiążącej informacji o wadliwości aktu, czy działania (zaniechania) organu. Sąd nie jest bowiem związany zarzutami skargi i z urzędu zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa jakie stwierdzi badając daną sprawę. Sąd także ocenia czy organy administracyjne właściwie zastosowały wszystkie przepisy, które znajdą zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze (art. 134 p.p.s.a.). Uregulowania te stanowią gwarancję, że niezależnie od błędnie formułowanych zarzutów, czy też ich braku jego zaangażowania w postępowanie sądowoadministracyjne (skarżący nie ma obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach Sądu) akt będący przedmiotem sądowej kontroli zostanie wszechstronnie przez zbadany pod względem jego zgodności z prawem. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 245 § 2 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.