III SA/Wr 47/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA - Józef Kremis po rozpoznaniu w dniu 24 lipca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi T.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy kat. B wniosku skarżącego o zwolnienie z wpisu sądowego od skargi na skutek sprzeciwu od zarządzenia referendarza sądowego z dnia 2 kwietnia 2009 r. sygn. akt III SA/Wr 47/09 postanawia: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia [...]T. K. (zwany dalej skarżącym) wniósł skargę na wskazaną w sentencji niniejszego orzeczenia decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W.. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału III z dnia [...] r. wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, w wysokości 200 zł, w terminie 7 dni od daty doręczenia odpisu zarządzenia, pod rygorem odrzucenia skargi. W odpowiedzi na to wezwanie skarżący – pismem z dnia [...]r. – wniósł o zwolnienie "od uiszczenia wpisu sądowego". W dniu [...]r. doręczono skarżącemu do wypełnienia i przesłania do tutejszego Sądu formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej "PPF" , w terminie 7 dni, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Wyznaczony termin upłynął bezskutecznie w dniu [...]r. Zarządzeniem z dnia [...]r. – skutecznie doręczonym skarżącemu w dniu [...]. - referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu pozostawił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. Pismem z dnia 26 kwietnia 2009 r. skarżący wniósł sprzeciw na zarządzenie referendarza, wnosząc o jego uchylenie i o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Do sprzeciwu skarżący dołączył, sporządzony na urzędowym formularzu, wniosek o przyznanie prawa pomocy wskazując, że "zamieszkuje w mieszkaniu komunalnym, zaś nieruchomość nieużytkowa została zajęta przez Komornika, nie posiada żadnych zasobów majątkowych oraz nie prowadzi działalności gospodarczej". Zarządzeniem z dnia [...]r. – skutecznie doręczonym skarżącemu w dniu [...]r. - wezwano skarżącego do przedłożenia, enumeratywnie wskazanych w zarządzeniu dokumentów (k. 96 akt), w terminie 7 dni, pod rygorem rozpoznania sprzeciwu na podstawie dokumentów zgromadzonych w sprawie. Pismem nadanym dopiero w dniu [...]r. (pismo Poczty Polskiej z dnia [...]r., k. 124) skarżący wskazał, że "uprzejmie oświadcza pod odpowiedzialnością karną, że aktualnie jego sytuacja materialna znacznie się pogorszyła, między innymi z powodu przesilenia organizmu i nabycia przepukliny". Ponadto – jak dalej wskazał skarżący – przebywając na zwolnieniu lekarskim, z uwagi na operacyjny zabieg przepukliny – "przez pierwszy miesiąc musi sam sobie płacić wynagrodzenie, co jak wiadomo wobec faktu prowadzenia jednoosobowej działalności gospodarczej jest po prostu niemożliwe i pogarsza jego sytuacje majątkową". Skarżący podniósł także, że aktualnie utrzymuje się z wyprzedaży narzędzi i materiałów budowlanych, nie posiada jednak żadnej dokumentacji prowadzonej działalności gospodarczej (kradzież), zaś z żoną pozostaje w ustroju rozdzielności majątkowej. Do niniejszego pisma skarżący załączył jedynie kartę informacyjną leczenia szpitalnego oraz wypis z aktu notarialnego (repertorium A, numer [...]). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wskazać, iż na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, od którego został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W tym miejscu zaznaczenia wymaga, iż zgłoszone w sprzeciwie żądanie uchylenia zarządzenia referendarskiego z dnia 2 kwietnia 2009 r. nie może odnieść skutku w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest bowiem utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarza sądowego z mocy samej ustawy i przejście sprawy będącej jego przedmiotem do właściwości Sądu. Zatem już samo wniesienie sprzeciwu, a nie jego zakres określony przez stronę, powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego. Natomiast wywiedziona w sprzeciwie argumentacja dotycząca sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego stanowi uzupełnienie uzasadnienia rozpoznawanego przez Sąd wniosku. Stosownie do art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje – na podstawie art. 245 § 3 p.p.s.a. - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie z opłat lub wydatków może z kolei polegać - zgodnie z przepisem art. 245 § 4 p.p.s.a., na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Natomiast z uregulowania sformułowanego w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Na mocy art. 255 p.p.s.a. , jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, iż to wnioskodawca winien wskazać na okoliczności uzasadniające jego żądanie. Tymczasem w niniejszej sprawie skarżący wzywany do przedłożenia enumeratywnie wskazanych dokumentów (w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie dokumentów dotychczas zgromadzonych w sprawie) dostarczył wprawdzie pewnych informacji (pismo z dnia [...].), aczkolwiek po pierwsze po upływie wyznaczonego terminu (dopiero w dniu[...] po drugie zaś w zakresie nieodopowiedającym wezwaniu Sądu. Dlatego też Sąd – stosownie do w/w rygoru - rozpoznał wniosek skarżącego na podstawie dokumentów zgromadzonych w sprawie, a zatem na podstawie wniosku o przyznanie prawa pomocy przedłożonego przez skarżącego wraz ze sprzeciwem (k. 90-91). Z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika natomiast, że skarżący "zamieszkuje w mieszkaniu komunalnym, zaś nieruchomość nieużytkowa została zajęta przez Komornika, nie posiada żadnych zasobów majątkowych oraz nie prowadzi działalności gospodarczej, chociaż – co wymaga podkreślenia - w piśmie z dnia [...] skarżący jednoznacznie wskazał, że prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą. Jednocześnie skarżący nie przedstawił żadnych innych dokumentów źródłowych, których treść uprawdopodobniłaby, że jego sytuacja materialna rzeczywiście uzasadnia uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W konsekwencji powyższego, w szczególności zaś w sytuacji skarżącego, kiedy to Sąd dopatrzył się istotnych rozbieżności w zakresie opisanej przez niego sytuacji życiowej, Sąd nie mógł w sposób wyczerpujący i niebudzący wątpliwości ustalić rzeczywistej sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, podlegającej ocenie w postępowaniu wpadkowym, wszczętym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. W tej sytuacji przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być relatywnie odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów zostałby przeniesione. Ponadto wskazać należy, iż instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Zdaniem Sądu ubiegający się o taką pomoc powinni zatem poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 lipca 1980 r. sygn. akt I CZ 99/80). Kolejno podkreślenia wymaga, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi, a zwolnienie od obowiązku ich ponoszenia – w sytuacji, gdy są one dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. Tymczasem treść materiału aktowego niniejszej sprawy obligowała Sąd do stwierdzenia, iż nie została spełniona przesłanka przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uznał, że na obecnym etapie postępowania skarżący nie wykazał, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 ustawy procesowej, podstaw do przyznania mu prawa pomocy i wobec takiej konstatacji, na podstawie powołanych wyżej przepisów, orzekł jak w sentencji.