III SA/Wr 49/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Jankowska-Szostak Sędziowie Sędzia WSA Anetta Chołuj Sędzia WSA Barbara Ciołek (sprawozdawca) Protokolant st. inspektor sądowy Ewa Bogulak po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 25 kwietnia 2019 r. sprawy ze skargi "A" Sp. z o.o. w L. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej kwoty wynikającej z zajęć wierzytelności oddala skargę w całości. Przedmiotem skargi "A" sp. z o.o. z siedzibą w L. (dalej: strona, skarżąca, spółka, Dłużnik zajętej wierzytelności) jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. (dalej: DIAS, organ II instancji, organ odwoławczy) z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. (dalej: NUS, organ I instancji, organ egzekucyjny) z dnia [...] października 2018 r. nr [...] określające na [...] zł wysokość kwoty nieprzekazanej przez stronę jako dłużnika zajętej wierzytelności przypadającej od "B" sp. z o.o. (dalej: "B", Zobowiązany) zajętej zawiadomieniem nr [...]z dnia [...] sierpnia 2017 r. Z akt sprawy wynika, że w toku postepowania egzekucyjnego prowadzonego wobec "B" zawiadomieniem z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] dokonał zajęcia innych wierzytelności pieniężnych. Zawiadomienie zostało doręczone stronie [...] sierpnia 2017 r. Z uwagi na brak odpowiedzi ze strony Dłużnika zajętej wierzytelności, NUS pismem z dnia [...] stycznia 2018 r. wystosował ponaglenie, na które strona (mimo prawidłowego odbioru) nie odpowiedziała. NUS kolejnym pismem z dnia [...] lipca 2018 r. ponownie wezwał Dłużnika zajętej wierzytelności do realizacji zajęcia i jednocześnie poinformował, że po upływie 7 dni w przypadku braku realizacji zajęcia wydane zostanie postanowienie w trybie art. 71a § 9 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1314, dalej: u.p.e.a.). Pismo pozostało bez odpowiedzi. Organ egzekucyjny w wyniku podjętych czynności kontrolnych ustalił, że "B" wystawił i ujął w złożonych do organów podatkowych dokumentach ([...] za okres od [...] sierpnia 2017 r. do [...] lipca 2018 r.) dowody sprzedaży dla strony. Stwierdził NUS, że strona jest dłużnikiem zajętej wierzytelności od [...] sierpnia 2017 r. i powinna realizować od tego momentu zajęcia (przekazywać kwoty organowi egzekucyjnemu), czego strona nie czyni. W konsekwencji NUS postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...] określił na [...] zł wysokość nieprzekazanej kwoty przez stronę. W efekcie zażalenia strony, DIAS uchylił w całości ww. postanowienie organu egzekucyjnego i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania w celu uzupełnienia materiału dowodowego o bankowe dowody potwierdzające zapłatę lub brak zapłaty przez stronę za faktury stanowiące podstawę określenia wysokości nieprzekazanej kwoty oraz umożliwienie stronie postępowania zapoznanie się z materiałem dowodowym (postanowieniem z dnia [...] września 2018 r. nr [...]). Postanowieniem z dnia [...] października 2018 r. nr [...] NUS określił na [...] zł wysokość kwoty nieprzekazanej przez stronę jako dłużnika zajętej wierzytelności przypadającej od "B" (na moment wydawania postanowienia zmianie uległa kwota wielkość zaległości objętej zawiadomieniem o zajęciu). W uzasadnieniu postanowienia NUS wskazał, że "B" wystawił i ujął w złożonych do organów podatkowych dokumentach w okresie od dnia [...] sierpnia 2017 r. (data odbioru przez stronę zawiadomienia o zajęciu wierzytelności) do dnia [...] czerwca 2018 r. dowody sprzedaży do strony (zestawienie faktur znajduje się na stronach 2-3 postanowienia NUS). NUS [...] października 2018 r. wezwał skarżącą jako dłużnika zajętej wierzytelności do przedłożenia bankowych dowodów lub innych dokumentów księgowych potwierdzających zapłatę za faktury wystawione przez "B". [...] października 2018 r. strona przedłożyła 56 wydruków komputerowych potwierdzających dokonanie płatności na łączną kwotę [...] zł. Płatności dotyczyły zarówno wierzytelności istniejących na dzień odbioru zawiadomienia o zajęciu, jak i wierzytelności powstałych po odbiorze zawiadomienia (kwota brutto za faktury ujęte w zestawieniu zawartym w postanowieniu wynosi [...] zł). Stronie zapewniono możliwość wypowiedzenia się co do zebranego materiału. W rezultacie przeprowadzonego postępowania, NUS stwierdził, że spółka bezpodstawnie uchyliła się od przekazania organowi egzekucyjnemu zajętej wierzytelności. Jako bezzasadne ocenił NUS argumenty strony, że w stosunku do "B" nie powinna być prowadzona egzekucja i postępowanie powinno być umorzone, ponieważ "B" uzyskało decyzję o rozłożeniu na raty zaległości objętych egzekucją. Zdaniem NUS strona jako dłużnik zajętej wierzytelności nie ma uprawnień do badania wymagalności kwot ujętych w zawiadomieniu o zajęciu. Faktu tego nie zmienia okoliczność, że strona dysponuje wiedzą o sytuacji "B" z uwagi na powiązania osobowe pomiędzy spółkami. Po rozpatrzeniu zażalenia strony, DIAS zaskarżonym postanowieniem utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego. Wyjaśnił DIAS, że w sprawie Dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchylił się od przekazania kwot zajętych wierzytelności. Wskazał także DIAS, że w sprawie nie została przeprowadzona kontrola, o jakiej mowa w art. 71a § 1 u.p.e.a., jednak materiał i przebieg przeprowadzonego postępowania potwierdzają zasadność wydania postanowienia, a ponadto strona na żadnym etapie postępowania nie kwestionuje faktu, że wierzytelności istniały i że nie przekazała ich, mimo zawiadomienia o zajęciu, do organu egzekucyjnego. Strona nie podała także żadnych przyczyn, które przeczyłyby ocenie organu, że bezpodstawnie uchyliła się od przekazania zajętych kwot. Podzielił DIAS stanowisko NUS, że kwestia zasadności prowadzenia postępowania egzekucyjnego względem "B" nie może być przedmiotem niniejszego postępowania i stronie jako dłużnikowi zajętej wierzytelności nie przysługują w tym zakresie uprawnienia ani legitymacja. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (WSA) strona zaskarżyła postanowienie w całości i wniosła o jego uchylenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Zarzuciła strona, że organ w postanowieniu wskazał inną kwotę aniżeli wskazana w zawiadomieniu o zajęciu. Ponadto z uwagi na fakt, że spółka "B" uzyskała decyzję rozkładającą jej zobowiązania (zaległości) względem organów podatkowych na raty, to zmianie powinna podlegać kwota podlegająca egzekucji, a tym samym zajęcie wierzytelności powinno być w innej – mniejszej kwocie. Argumentowała strona, że na dzień wydania postanowienia wymagalny dług "B" względem organów jest dużo niższy. Wniosła także strona o przesłuchanie Prezesa "B" na okoliczność, że spółka otrzymała decyzję o rozłożeniu na raty zaległości objętych postępowaniem egzekucyjnym. W odpowiedzi na skargę DIAS podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Na podstawie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej p.p.s.a.) Sąd oddalił wniosek dowodowy strony. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Skarga nie jest uzasadniona. Stosownie do art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd dokonując kontroli legalności zaskarżonego postanowienia nie stwierdził naruszenia przepisów prawa w stopniu skutkującym koniecznością jego uchylenia. Przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w trybie art. 71a § 9 u.p.e.a. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty. Na postanowienie w sprawie wysokości nieprzekazanej kwoty przysługuje zażalenie. Wskazać należy, że jeżeli przeprowadzona przez organ egzekucyjny kontrola wykaże, iż dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania całości lub części wierzytelności, organ jest obowiązany wydać postanowienie określające wysokość nieprzekazanej kwoty. W konsekwencji, stosując art. 71b u.p.e.a. organ egzekucyjny jest uprawniony do ściągnięcia zajętej sumy od dłużnika w trybie egzekucji administracyjnej. Dłużnik zajętej wierzytelności może więc stać się zobowiązanym, jeżeli bezzasadnie nie przekaże zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Do wydania postanowienia, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a., niezbędne jest łączne zrealizowanie dwóch przesłanek: dłużnik zajętej wierzytelności musi uchylać się od jej przekazania organowi egzekucyjnemu oraz jednocześnie to uchylanie się musi mieć charakter działania bezpodstawnego. Nie można zatem wydać postanowienia, jeżeli dłużnik co prawda uchylał się od przekazania wierzytelności, ale miał do tego podstawy prawne. Obie te okoliczności - fakt uchylania się oraz bezpodstawność takiego działania - muszą być ocenione przez organy egzekucyjne obu instancji. W orzecznictwie jednolite jest stanowisko, zgodnie z którym przyczyny uchylania się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu powinny mieć charakter prawny, a nie faktyczny. Zwrot "bezpodstawnie uchyla się" odnosi się wyłącznie do okoliczności prawnych, umożliwiających dłużnikowi zajętej wierzytelności skuteczne uchylenie się od wykonania zobowiązania (np. zarzut potrącenia). Przesłanki tej nie można natomiast odnosić do okoliczności faktycznych związanych ze złą kondycją finansową dłużnika zajętej wierzytelności. Dokonanie potrącenia wzajemnych wierzytelności - w sytuacji uprzedniego zajęcia jednej z nich może stanowić podstawę do przyjęcia bezpodstawnego uchylenia się dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania tej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Dłużnik zajętej wierzytelności nie może według swego uznania decydować o przeznaczeniu zajętych już wierzytelności, bądź ich uiszczeniu zobowiązanemu, bez zgody organu egzekucyjnego (tak też wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA) z dnia 16 września 2016 r. sygn. akt I FSK 2287/14, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, CBOSA) W rozpoznawanej sprawie zgodnie z treścią art. 89 § 2 u.p.e.a. zajęcie wierzytelności zostało dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu. Spółka otrzymała zawiadomienie w dniu [...] sierpnia 2017 r. Z chwilą dokonania zajęcia wierzytelności pieniężnej dłużnik zajętej wierzytelności traci wszelkie uprawnienia do dysponowania zajętą wierzytelnością, a jego rola ogranicza się jedynie do przekazania kwoty zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Spółka kwot zajętych wierzytelności nie przekazała organowi egzekucyjnemu. Została zatem spełniona pierwsza z przesłanek warunkujących byt postanowienia na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a. Jak bowiem wynika z akt spółka "B" wystawiła na rzecz strony w okresie od dnia [...] sierpnia 2017 r. do dnia [...] czerwca 2018 r. faktury z tytułu dokonanej sprzedaży (zestawienie faktur znajduje się na stronach 2-3 postanowienia NUS). Spółka dokonała zapłaty na rzecz "B" z tytułu wystawionych faktur na kwotę [...] zł, co jest bezsporne i potwierdziła to spółka. Jako uzasadnione ocenia Sąd stanowisko DIAS, że brak złożenia przez spółkę oświadczenia o uznaniu zajętej wierzytelności zastąpione w sprawie zostało potwierdzeniem przez stronę dokonania płatności na rzecz "B" w ww. okresie. Okoliczność, że zajęta wierzytelność została uznana i jest wymagalna może wynikać wprost z pisemnego oświadczenia uprawnionego do reprezentacji przedstawiciela dłużnika zajętej wierzytelności albo zostać ustalona w toku kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego, do której przeprowadzenia u dłużników zajętej wierzytelności organy egzekucyjne uprawnione są na podstawie art. 71a § 1 u.p.e.a. (tak też wyrok WSA w Gdańsku z dnia 26 września 2018 r., sygn. akt I SA/Gd 655/18, LEX nr 2575995) W ocenie Sądu zebrany w sprawie materiał dowodowy daje także podstawę do stwierdzenia, że uchylanie się przez skarżącą od przekazania organowi zajętej kwoty wierzytelności było bezpodstawne, w rozumieniu art. 71a § 9 u.p.e.a. Zasadne jest stanowisko DIAS, że nie zasługują na uwzględnienie argumenty strony, że nie była zobowiązana do realizacji zajęcia z uwagi na brak podstaw do prowadzenia egzekucji względem "B" (brak wymagalności obowiązku) i powoływanie się na wydaną dla "B" decyzję o rozłożeniu na raty zaległości tej spółki. Prawidłowo stwierdził DIAS, że strona w relacji z organem podatkowym występuje jako dłużnik zajętej wierzytelności i nie ma uprawnień do oceny prawidłowości postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec zobowiązanego ("B"), nie ma także legitymacji do występowania z wnioskiem o umorzenie bądź zwieszenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec "B", takich uprawnień nie przewiduje u.p.e.a. Pozycja procesowa dłużnika zajętej wierzytelności w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego nie daje mu uprawnień pozwalających na podnoszenie zarzutów w zakresie prawidłowości prowadzenia postępowania egzekucyjnego (np. co do wymagalności obowiązku objętego postępowaniem), nawet jeżeli dłużnik taką wiedzą dysponuje. Dłużnik zajętej wierzytelności ma obowiązki i uprawnienia wynikające z 89, art. 90 i art. 71a u.p.e.a. Z przepisów tych wynika, że dłużnik zajętej wierzytelności może uwolnić się od obowiązku realizacji zajęcia wskazując jedynie na okoliczności dotyczące wierzytelności, jaka istnieje pomiędzy nim a zobowiązanym (w sprawie "B"). Ponadto, co już wyżej wskazano, dłużnik zajętej wierzytelności może powoływać się na okoliczności natury prawnej, a nie faktycznej dotyczące wierzytelności. Podstawą do uchylania się przez dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu - w rozumieniu art. 71a § 9 u.p.e.a. - mogą być tylko takie okoliczności prawne, które umożliwiają mu skuteczne uchylanie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela, np. zarzut przedawnienia, potrącenia itp. W sprawie strona nie wskazała na żadne okoliczności uniemożliwiające wykonanie zajęcia, które dotyczyłyby wykonania zobowiązania względem wierzyciela ("B"). Kwestia natomiast, że strona i "B" są to spółki powiązane osobowo i realizują wspólne przedsięwzięcia gospodarcze (na co wskazywała także strona na rozprawie) nie może być brana pod uwagę przy ocenie zasadności uchylania się od realizacji zajęcia. Stąd też, słusznie stwierdził DIAS, że spółka bezpodstawnie uchyliła się od przekazania organowi egzekucyjnemu zajętej wierzytelności. Nie zasługują tym samym na uwzględnienie zarzuty skargi dotyczące bezpodstawności wydania zaskarżonego postanowienia. Odnośnie zarzutów dotyczących odmiennego wskazania kwoty zajęcia w zawiadomieniu oraz kwoty określonej w postanowieniu, to wbrew zarzutom skargi organ wyjaśnił, że kwota ta na moment wydawania postanowienia jest inna, aniżeli na moment dokonania zajęcia. Przy czym jak wynika z akt jest to kwota niższa, aniżeli wskazana w zajęciu z sierpnia 2017 r. A zatem na moment wydawania postanowienia organ nie nałożył na dłużnika zajętej wierzytelności obowiązków większych, aniżeli przy dokonaniu zajęcia. Dokonując kontroli legalności zaskarżonego postanowienia, Sąd dostrzegł również nieprawidłowości w zakresie braku formalnego przeprowadzenia kontroli w trybie 71 a u.p.e.a., jednak w ocenie Sądu nie miały one wpływu na wynik sprawy. Sąd podziela poglądy, że kontrola dotycząca realizacji zajęcia powinna być przeprowadzona w trybie ww. przepisu, zwłaszcza w kontekście zapewnienia stronie możliwości czynnego udziału, a przede wszystkim możliwości wykazania przez dłużnika podstaw do uchylenia się od realizacji zajęcia. Nieprzeprowadzenie w niniejszej sprawie takiej kontroli, zdaniem Sądu, nie pozbawiło strony realizacji jej uprawnień. Z akt wynika, że DIAS postanowieniem z dnia [...] września 2018 r. uchylił pierwsze wydane w sprawie postanowienie NUS z dnia [...] sierpnia 2018 r. właśnie w celu uzupełnienia, z udziałem strony, postępowania o dowody dotyczące obowiązku/ bądź jego braku realizacji zajęcia. Akta potwierdzają, że strona z zachowaniem pełni praw procesowych z tej możliwości skorzystała i nie kwestionowała ani istnienia wierzytelności z tytułu dokonanej sprzedaży przez JSW na jej rzecz, ani dokonywania płatności dla "B" w okresie od dnia [...] sierpnia 2017 r. (data odbioru zawiadomienia o zajęciu) do dnia {...] czerwca 2018 r. W sprawie kwestia istnienia wierzytelności pomiędzy stroną a "B" oraz ich spełnienia pomiędzy tymi stronami jest bezsporna. Z tych względów Sąd, pomimo stwierdzonej wadliwości postępowania uznał, że wada ta nie miała wpływu na wynik postępowania. Wniosek dowodowy strony został oddalony z uwagi na art. 106 § 3 p.p.s.a., tj. zakres postępowania dowodowego prowadzonego przed sądem administracyjnym, który nie przewiduje przeprowadzania dowodów zeznań świadków. Sąd wobec nie stwierdzenia naruszenia prawa, na podstawie art.151 p.p.s.a. skargę oddalił.