III SA/Wr 500/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi "A" Sp. z o.o. z/s w W. w likwidacji na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. w przedmiocie wymierzania kary pieniężnej z tytułu urządzania gier hazardowych bez koncesji sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 11 lutego 2019 r., sygn. akt III SA/Wr 500/18 o odmowie przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego. Skarżąca spółka (obecnie w likwidacji) - reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika - złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniała, że - w związku z trudną sytuacją finansową - jest "w likwidacji". W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazała, że jej kapitał zakładowy, majątek lub środki finansowe mają wartość 310.000 zł a środki trwałe 0 zł, w ostatnim roku obrotowym poniosła stratę bilansową (463.000,95 zł), zaś na jej rachunku bankowym odnotowano saldo ujemne (- 406,12 zł). Z dokumentów przesłanych w latach: 2016 i 2017 wynika, że spółka uzyskała dochód w kwocie 73.460,74 zł i 231.076,55 zł, przy przychodzie 7.467.050,41 zł i 19.033.247,14 zł, w styczniu, lutym, marcu, kwietniu, maju, czerwcu, sierpniu, wrześniu i październiku 2018 r. nie dokonała dostawy towarów i nie świadczyła usług oraz nabyła towary i usługi o wartości 35.232 zł, 35.238 zł, 26.136 zł, 36.451 zł, 32.514 zł, 29.972 zł, 15.267zł, 7.243 zł i 3.600 zł, wykazując za październik 2018 r. kwotę 115.004 zł podatku VAT do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy, zaś w okresie od 1 stycznia do 31 października 2018 r. odnotowała stratę w kwocie 436.060,04 zł, przy przychodzie 2.046,39 zł. Według sprawozdania zarządu z działalności spółki z 26 czerwca 2018 r., jej wyniki - uzyskane w 2017 r. - są zadowalające, natomiast w dodatkowych informacjach i objaśnieniach do bilansu spółki za 2017 r. wskazano, że na dzień bilansowy nie stwierdza ona niepewności co do możliwości kontynuowania działalności. W uchwale nr [...] z [...] czerwca 2018 r., Zwyczajne Zgromadzenie Wspólników spółki postanowiło stratę za rok 2017 r. pokryć zyskiem wypracowanym w kolejnych latach obrotowych. W piśmie z 31 stycznia 2019 r., spółka oświadczyła, że 19 grudnia 2017 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego W. zablokował jej rachunek bankowy na kwotę 644.000 zł, nie opłaciła faktur wystawionych przez pełnomocnika procesowego z tytułu świadczonych usług prawniczych oraz że wypłaca prezesowi swojego zarządu wynagrodzenie z tytułu wykonywanej funkcji w kwocie 10.000 zł miesięcznie. Referendarz sądowy - wydając stosowne postanowienie - odmówił skarżącej spółce przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sprzeciw od postanowienia referendarza złożył profesjonalny pełnomocnik likwidatora spółki w likwidacji. Podniósł, że spółka nie posiada majątku w postaci środków trwałych a zatem - z ekonomicznego punktu widzenia - jej majątek jest bezwartościowy. Kapitał zakładowy spółki jest wartością księgową i spółka nie może nim dowolnie dysponować - tym bardziej regulować za jego pomocą zobowiązań finansowych. Jego ewentualne wykorzystanie doprowadziłoby do niewypłacalności spółki a w konsekwencji uniemożliwiłoby dalsze funkcjonowanie spółki w obrocie gospodarczym. Poza tym, pełnomocnik wskazał, że wartość wpływów do spółki skorygowana musi zostać dodatkowo o podatek od gier, który wyniósł ryczałtowo 2.000 zł od każdego urządzenia miesięcznie a więc - przy 300 urządzeniach - stanowił kwotę 600.000 zł należności odprowadzanych każdego miesiąca. Pełnomocnik podkreślił także, że spółka nie posiada na rachunku bankowym żadnych środków, gdyż wszystkie środki zostały przekazane przez bank do Urzędu Skarbowego. Informował, że - z uwagi na trudną sytuację finansową spółki - jej wspólnik podjął uchwałę o likwidacji spółki i obecnie jest ona w trakcie sporządzania wniosku do KRS o wszczęcie postępowania w przedmiocie likwidacji. Podsumowując, pełnomocnik uznał, że odmowa przyznania prawa pomocy nie może zamykać skarżącej prawa do sądu, wyłącznie z powodu wygórowanych wymogów fiskalnych, a taka sytuacja może mieć miejsce w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjnym zważył, co następuje. W myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2012 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 - dalej: p.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawie, spółka wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, przez całkowite zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., osobie prawnej a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Żądanie zwolnienia od opłat sądowych w całości jest żądaniem przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.). W opinii Sądu, referendarz sądowy dokonał prawidłowej oceny przedstawionej przez skarżącą spółkę sytuacji majątkowej i finansowej, przyjmując w konsekwencji, że nie było podstaw do uznania, że zostały spełnione przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., uprawniające do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Podkreślić należy, że - w myśl art. 199 p.p.s.a. - strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Dotyczący stron obowiązek ponoszenia kosztów postępowania, związanych z ich udziałem w sprawie, dotyczy również podmiotów prowadzących działalność gospodarczą. Osoba prawna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe, czy dochody (postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04; postanowienie WSA w Gliwicach z 14 lipca 2008 r., I SA/GI 219/08;). Według poglądów orzecznictwa sądów administracyjnych, przyznanie stronie prawa pomocy winno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na sfinansowanie postępowania sądowoadministracyjnego jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z 6 października 2004 r.). Taka sytuacja nie ma miejsca w sprawie. Skarżąca jest spółką z ograniczoną odpowiedzialnością, której kapitał zakładowy stanowi 310.000 zł. Co prawda, dane wynikające z bilansu za 2017 r. wskazują na trudną sytuację spółki, jednak sama spółka - jak wynika ze sprawozdania sporządzonego za ten rok - nie upatruje żadnych trudności w kontynuacji działalności a wyniki za 2017 r. (stratę wynoszącą 463.000,95 zł, przy przychodzie 19.033.247,14 zł) uznała za zadowalający, ze wskazaniem pokrycia tej straty zyskiem wypracowanym w kolejnych latach obrotowych. Nadto słusznie zauważył referendarz sądowy, że: "Spółka aktualnie dysponuje środkami umożliwiającymi ponoszenie kosztów sądowych lub możliwością ich wygospodarowania i to pomimo kłopotów z prowadzeniem bieżącej działalności. Świadczy o tym wartość towarów i usług nabywanych przez spółkę w styczniu, lutym, marcu, kwietniu, maju, czerwcu, sierpniu, wrześniu i październiku 2018 r., kwota 115.004 zł podatku od towarów i usług do przeniesienia według stanu na październik 2018 r. na następny okres rozliczeniowy, a nie do zwrotu na rachunek bankowy spółki oraz fakt wygospodarowania przez nią kwoty 10.000 zł miesięcznie tytułem wynagrodzenia dla prezesa zarządu i to mimo zablokowania jej rachunków bankowych. Podkreślić przy tym trzeba, że skarżąca spółka nie sygnalizowała zaległości w realizacji zobowiązań z tytułu nabywanych towarów i usług oraz wypłaty wynagrodzenia prezesowi swojego zarządu". Wskazać nadto należy, że w przypadku przedsiębiorców miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów i inwestycji w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego. Istotniejszy zatem jest fakt uzyskiwania przychodów i poziom, na jakim przychody te się kształtują (por. postanowienie NSA z 25 lutego 2010 r., I FZ 10/10). W konsekwencji, oceniając przesłanki przyznania skarżącej prawa pomocy, należało mieć na uwadze wysokie przychody uzyskane przez spółkę w latach 2016 i 2017. Końcowo trzeba zaakcentować, że koszty postępowań związanych ściśle z działalnością gospodarczą przedsiębiorcy stanowią jego własne ryzyko. Są one bowiem konsekwencją określonych wyborów gospodarczych i powinny być zawsze "wkalkulowane" w ocenę rentowności tej działalności. Tym samym, rzeczą skarżącej było zabezpieczenie środków finansowych na inicjowanie postępowań sądowych. Dokonanej przez referendarza sądowego oceny nie zmienia rozwiązanie spółki i otwarcie jej likwidacji, uchwalone przez jej Nadzwyczajne Zgromadzenie Wspólników. Spółka, poza oświadczeniem, że likwidacja jest rezultatem trudnej sytuacji finansowej, w żaden sposób tego nie uprawdopodobniła. Przyczyny rozwiązania spółki mogą być natomiast różne a sama okoliczność podjęcia przez wspólników decyzji o jej rozwiązaniu nie przesądza automatycznie o trudnej sytuacji finansowej spółki. Odnosząc się do argumentacji zawartej w sprzeciwie, należy wskazać, że przyczyną odmowy udzielenia prawa pomocy spółce jest wszechstronna ocena jej sytuacji majątkowej. W szczególności wzięto pod uwagę przychody spółki, sprawozdanie za rok 2017, brak uprawdopodobnienia, że przyczyną likwidacji spółki była jej zła sytuacja finansowa, możliwość dokonywania zakupów związanych z działalnością opodatkowaną o wartości średnio ponad 30.000 zł miesięcznie, wysokość wynagrodzenia wypłacanego prezesowi zarządu. Trzeba podkreślić, że celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom prawnym o znikomych przychodach, które nie są w stanie ponieść kosztów sądowych. Strona skarżąca, z uwagi na wskazane powyżej okoliczności, nie wykazała, aby w takiej sytuacji się znajdowała, co mogłoby uzasadnić przerzucenie kosztów postępowania na ogół społeczeństwa. Wobec powyższego, Sąd stwierdził, że - odmawiając przyznania spółce prawa pomocy - referendarz sądowy nie naruszył art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. W konsekwencji - wydane przez niego rozstrzygnięcie - należało utrzymać w mocy, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. Mając na uwadze powyższe, Sąd postanowił jak w sentencji postanowienia