III SA/Wr 514/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA - Marcin Miemiec, , , po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie z kosztów sądowych i ustanowienie adwokata na skutek sprzeciwu skarżącego od postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu z dnia 9 października 2008 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi S.C. na postanowienie Wojewody D. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu i stwierdzenie uchybienia terminu do wniesienia odwołania w sprawie odmowy zameldowania na pobytu stały postanawia: 1. przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata; 2. w pozostałym zakresie wniosek oddalić. W rozpoznawanej sprawie Sąd zarządzeniem z dnia 5 września 2008 r. wezwał S. C. (zwany dalej skarżącym), na podstawie art. 220 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) oraz § 2 ust. 3 pkt. 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 221, poz. 2193) do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł. Pismem z dnia 23 września 2008 r. skarżący złożył na biurze podawczym Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wniosek o "zwolnienie od kosztów sądowych i adwokackich w całości z powodu niskich dochodów (...zł emerytury)" oraz o ustanowienie adwokata z urzędu. Nadto skarżący złożył opatrzony datą 23 września 2008r., sporządzony na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata wskazując, że ma 75 lat, utrzymuje się ze świadczenia emerytalnego w wysokości ... zł., ponosi wydatki w zakresie zakupu lekarstw (...zł.), opłat za energię elektryczną (... zł.), za wodę (...zł.) za gaz (...zł.) a zatem jego sytuacja materialna i życiowa jest trudna. W ramach posiadanych składników majątkowych skarżący wskazał mieszkanie o pow. 50 m-. zaznaczając, że "innego majątku nie posiada". Jednocześnie skarżący w dniu 24 września 2008 r. uiścił jednak kwotę 100 zł tytułem wpisu od skargi. W związku z dokonaną wpłatą, w wyniku zarządzenia referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu (pismo z dnia 30 września 2008 r.), skarżący został wezwany do złożenia w termie 7 dni oświadczenia, czy cofa w całości (bądź w zakresie wniesionej opłaty) wniosek o przyznanie pomocy prawnej. Na wypadek, gdyby zaś skarżący podtrzymał swój wniosek został jednocześnie wezwany, w terminie 7 dni, do nadesłania kserokopii zaświadczenia za ostatnie 2 miesiące o wysokości dochodu, kserokopii decyzji przyznającej świadczenia z opieki społecznej w okresie ostatniego półrocza, a także wyciągów wszystkich posiadanych rachunków bankowych za ostatnie dwa miesiące Sygn. akt III SA/Wr 514/08 oraz wyjaśnienia, czy korzysta z pomocy osób trzecich i czy posiada zdolność kredytową. Pismem z dnia 7 października 2008 r. skarżący podtrzymał swój wniosek o "zwolnienie w całości od kosztów sadowych oraz o ustanowienie adwokata". Wskazał przy tym nową wysokość pozyskiwanej emerytury - kwotę ... zł. Na poparcie zaś swoich twierdzeń załączył wyciąg bankowy za miesiąc wrzesień 2008 r., dowody ponoszenia opłat za energię elektryczną (za okres maj - wrzesień 2008 r.), dokumenty mające świadczyć o wysokości nakładów ponoszonych z tytułu uiszczania opłat za zużycie wody. Postanowieniem z dnia 9 października 2008 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy wskazując, że skarżący, pomimo wniosku, uiścił opłatę w wysokości 100 zł tytułem wpisu od skargi i na obecnym etapie nie jest zobligowany do poniesienia innych kosztów. W uzasadnieniu podkreślił, że instytucja prawa pomocy ze względu na swój wyjątkowy charakter powinna stanowić przywilej dla osób, które muszą korzystać z ochrony prawnej przed sądem, a zostali pozbawieni możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Odpis powyższego postanowienia doręczono skarżącemu w dniu 27 listopada 2008 r. , który to w dniu 3 listopada 2008 r. wniósł od ww. postanowienia referendarza sprzeciw, zaskarżając je w całości i podtrzymując swój dotychczasowy wniosek. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Na wstępie należy wskazać, że na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, od którego został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie natomiast do art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie Sygn. akt III SA/Wr 514/08 częściowym obejmuje, na podstawie art. 245 § 3 ustawy, zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, patentowego. Częściowe zwolnienie z opłat lub wydatków może z kolei polegać, zgodnie z przepisem art. 245 § 4 p.p.s.a., na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Natomiast z uregulowania sformułowanego w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., wynika, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zaś zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.), przy czym przyznanie tegoż prawa osobie fizycznej następuje jedynie wówczas gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 p.p.s.a.). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy p.p.s.a., określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Ponadto podkreślenia wymaga okoliczność, iż w postanowieniach z dnia 6 października 2004 r. (GZ 61/04, GZ 64/04, niepubl.) NSA podkreślił, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił także, że opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach Sygn. akt III SA/Wr 514/08 wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Skoro zatem postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, to wnioskodawca winien wskazać na okoliczności uzasadniające jego żądanie. W niniejszej sprawie skarżący, wzywany na mocy art. 255 p.p.s.a., dostarczył dość wyczerpujące informacje określające jego sytuację materialną. Z wyjaśnień skarżącego wynika, że jego dochód wynosi ... miesięcznie z tytułu pozyskiwanej emerytury. Jednocześnie jednak na miesięczne wydatki skarżącego składają się odpowiednio wydatki związane z leczeniem oraz wydatki związane z opłatami za energię elektryczną oraz wodę opiewające na łączną kwotę ok. 370 zł. Wprawdzie choć skarżący nie przedstawił w sposób wskazany w wezwaniu wszystkich wymienionych tam dokumentów, to jednak przedłożył inne dokumenty obrazujące wysokość pozyskiwanych dochodów (... zł) i wysokość ponoszonych wydatków koniecznych (... zł). Skarżący nie wykazał nadto żadnych zadłużeń. Podkreślenia jednak wymaga, że skarżący choć zawnioskował o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, to jednocześnie w dniu 24 września 2008 r. uiścił tytułem wpisu od skargi kwotę 100 zł. Tym samym zatem skarżący jednoznacznie dowiódł, że był w stanie ponieść w niniejszym zakresie koszty postępowania. W konsekwencji zaś powyższego wobec skarżącego nie może znaleźć zastosowanie dyspozycja art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., w zakresie całkowitego przyznania mu prawa pomocy, bowiem prawo to przysługuje jedynie osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Jednakże skarżący w ocenie Sądu bezspornie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla Sygn. akt III SA/Wr 514/08 siebie (art. 246 § 1 pkt 1 i 2 cyt. ustawy). Zważywszy bowiem na wysokość ponoszonych przez skarżącego wydatków koniecznych (... zł), wysokości dochodów, jakie uzyskuje w związku z emeryturą (....) kwota, jaka miesięcznie pozostaje skarżącemu na życie, z pewnością nie wystarczy na pokrycie niezbędnych kosztów utrzymania oraz pokrycie kosztów związanych z ustanowieniem pełnomocnika, wobec czego Sąd na mocy art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 p.p.s.a., postanowił przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata (pkt 1 sentencji postanowienia).