III SA/Wr 52/04

Dnia 2 lipca 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Barbara Adamiak Sędziowie: Sędzia NSA Krystyna Anna Stec (sprawozdawca) Sędzia NSA Anna Moskała Protokolant: Katarzyna Dziok po rozpoznaniu w dniu 2 lipca 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi Dyrektora Urzędu Celnego w R. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. - Ośrodka Zamiejscowego w J. G. z dnia 9 stycznia 2002 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego stwierdza nieważność zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego go postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. z dnia 5 grudnia 2001 r. Postanowieniem z dnia 9.01.2002 r. Nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej we W. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. z dnia 5.12.2001 r., którym umorzono postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec Z. J. na podstawie tytułu wykonawczego nr [...]. W uzasadnieniu wskazano, że postępowanie egzekucyjne, którym objęto należności celne w kwocie 6.320 zł, wszczęto na podstawie w/w tytułu wykonawczego z 14.09.2000 r. a wnioskiem z 1.06.2001 r. zobowiązana zwróciła się o umorzenie postępowania z uwagi na wykonanie egzekwowanego obowiązku. Naczelnik Urzędu Skarbowego w L. działając jako organ egzekucyjny I instancji uwzględnił wniosek i umorzył postępowanie -powołując przepis art. 59 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W zażaleniu, domagając się uchylenia wydanego postanowienia oraz przeprowadzenia postępowania egzekucyjnego zgodnie z tytułem wykonawczym, wierzyciel przyznał, że dłużniczka wpłaciła egzekwowaną należność w Agencji Banku A S.A. - jednak wobec zawieszenia działalności banku i wskutek ogłoszenia jego upadłości wpłata ta nie została przekazana na rachunek wierzyciela a z treści przepisów art. 232 § 1 i art. 244 pkt 1 Kodeksu celnego wynika, że konieczne jest uznanie rachunku bankowego wierzyciela - co miejsca nie miało. Przyznano nadto, że Sąd Okręgowy w Poznaniu oddalając wniosek Z. J. o wyłączenie kwot uiszczonych tytułem długu celnego z masy upadłości stwierdził w uzasadnieniu orzeczenia wygaśnięcie długu celnego - jednakże stanowisko to nie wpływa na treść obowiązku wynikającego z kodeksu celnego. Dyrektor Izby Skarbowej zważył, że zgodnie z art. 59 § 1 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji postępowanie egzekucyjne ulega umorzeniu, jeżeli obowiązek został przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego wykonany. Zdaniem organu odwoławczego skoro Z. J. wpłaciła 20.01.2000 r. należność w kwocie stanowiącej równowartość długu celnego objętego przedmiotowym tytułem wykonawczym (jak wynika z akt sprawy z dnia 14.09.2000 r. - doręczonym 20.10.2000 r.) a w toczącym się postępowaniu upadłościowym sąd powszechny odmówił dłużniczce prawa do wymienionych kwot - stwierdzając wygaśniecie długu celnego i zwolnienie się z tego długu wobec Urzędu celnego - to umorzenie postępowania egzekucyjnego było prawidłowe. Nie godząc się z tym rozstrzygnięciem Dyrektor Urzędu Celnego w R. wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę, w której domagał się uchylenia postanowień wydanych w sprawie przez organy egzekucyjne obu instancji. Strona skarżąca w uzasadnieniu skargi podtrzymała stanowisko zaprezentowane w zażaleniu na postanowienie organu I instancji. Dodatkowo podniesiono, że dług celny jest długiem pieniężnym o charakterze oddawczym, co oznacza, iż zwolnienie dłużnika z zobowiązania następuje w momencie faktycznego spełnienia świadczenia, a w obrocie bezgotówkowym następuje to w momencie uznania rachunku bankowego wierzyciela. Wierzyciel powołał art. 63 i 64 Prawa bankowego w związku z art. 725 kodeksu cywilnego, nadto wskazał, że ryzyko upadłości banku nie może w świetle art. 65 Prawa bankowego obciążać Skarbu Państwa - dlatego tylko posiadacz rachunku, którego dyspozycji bank nie wykonał, może zgłosić wierzytelność w trybie prawa upadłościowego z tytułu nieprzekazania należności wierzycielowi. Stwierdzono, że organ celny zarejestrował kwotę wynikają z długu celnego, kwota ta - choć została przez dłużniczkę wpłacona do Banku A - nie została jednak, wskutek ogłoszenia upadłości tego banku, przekazana na rachunek wierzyciela. Tym samym - jak wywodziła strona skarżąca - dług celny nie został uregulowany, nie wygasł. Zdaniem Dyrektora Urzędu Celnego powołane w sprawie orzeczenie Sądu Okręgowego w Poznaniu wydane zostało w postępowaniu upadłościowym i nie można się na nim opierać w niniejszej sprawie, sąd ten nie był uprawniony do rozstrzygania o istnieniu bądź nieistnieniu obowiązku podlegającego egzekucji administracyjnej czy też o jakiejkolwiek innej kwestii merytorycznej. Zarzucono nadto naruszenie art. 29 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - bowiem organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej oddalenie -podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z przepisem art. 97 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1.01.2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Wobec powyższego niniejsza skarga podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, jako rzeczowo i miejscowo właściwy. Po myśli art. 3 § 1 powołanej wyżej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - sądy te sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone ustawą; w szczególności zgodnie z przepisem art. 145 § 1 sąd uwzględnia skargę na decyzje lub postanowienie i po myśli pkt lit a-c sąd uchyli zaskarżony akt (...) jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Nadto sąd stwierdzi nieważność decyzji lub postanowienia - jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kpa (art. 145 § 1 pkt 2) lub stwierdzi wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa gdy zajdą przyczyny określone w kpa lub innych przepisach. Mając powyższe na uwadze w ocenie Sądu w niniejszej sprawie wniosek o wyeliminowania z obrotu zaskarżonego postanowienia jak i poprzedzającego go postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. - zasługuje na uwzględnienie - orzeczenia te bowiem uchybiają prawu. Przede wszystkim wskazać należy, iż zgodnie z przepisem art. 19 ustawy z 17.06.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - w brzmieniu obowiązującym do 30.11.2001 r. Organem egzekucyjnym w zakresie egzekucji administracyjnej należności pieniężnych był: 1) naczelnik urzędu skarbowego, 1) właściwy organ jednostki samorządu terytorialnego,, jeżeli odrębne ustawy tak stanowią. Przepis art. 21 § 1 powołanej ustawy zawierał jednakże delegację dla Rady Ministrów do upoważnienia w drodze rozporządzenia innych niż wymienione w art. 19 i 20 organów - jako organów egzekucyjnych - do prowadzenia egzekucji administracyjnej w zakresie oznaczonych rodzajów spraw (...). Wydane na powyższej podstawie rozporządzenie Rady Ministrów z 23.12.1996 r. w sprawie wykonania ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 1, poz. 1 ze zm.) w § 7 ust. 1 jednoznacznie upoważniało dyrektorów urzędów celnych do egzekwowania m.in. należności celnych wraz z odsetkami. Ponadto ustawą z dnia 6.09.2001 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 125, poz. 1368), która weszła w życie 30.11.2001 r. cytowany wyżej przepis art. 19 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji uległ zmianie. Zgodnie z jego znowelizowanym brzmieniem naczelnik urzędu skarbowego jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania wszystkich środków egzekucyjnych w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych - z zastrzeżeniem § 2-8, przy tym § 5 i 6 stanowią, iż Dyrektor urzędu celnego jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania egzekucji z wynagrodzenia za pracę, z rachunków bankowych oraz z zajętych w celu zabezpieczenia pieniędzy, ruchomości i wierzytelności pieniężnych oraz innych praw majątkowych, w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych z tytułu należności celnych, wraz z odsetkami, pobieranego na granicy podatku od towarów i usług i podatku akcyzowego od importu towarów, grzywien, kar pieniężnych, kosztów postępowania i innych należności pieniężnych orzeczonych w postępowaniu karnym skarbowym w zakresie spraw należących do właściwości organów administracji celnej (§ 5),; Organ, o którym mowa w § 5, jest również uprawniony do zabezpieczenia, w trybie i na zasadach określonych w dziale IV, należności celnych przypadających od towarów przywiezionych z zagranicy na polski obszar celny i dopuszczonych na polski obszar celny z zastrzeżeniem powrotnego ich wywozu lub z innym zastrzeżeniem, na podstawie stwierdzenia niezastosowania się do dokonanego zastrzeżenia (§ 6). Wskazać też trzeba, że w myśl art. 13 w/w ustawy zmieniającej ustawę o postępowaniu egzekucyjnym w administracji jej przepisy stosuje się również do postępowań egzekucyjnych wszczętych przed dniem jej wejścia w życie, z tym, że wydane postanowienia oraz czynności egzekucyjne dokonane przed tym dniem z zachowaniem przepisów dotychczasowych, są skuteczne, z zastrzeżeniem art. 14. A zatem w niniejszej sprawie - choć wszczęto ją w 2000 r. - w dacie wydania kwestionowanego postanowienia z 5.12.2001 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w L. nie był właściwy jako organ egzekucyjny w sprawie dotyczącej należności celnych. Powyższe - z uwagi na naruszenie przepisów o właściwości (art. 156 § 1 pkt 1 kpa) - uzasadnia stwierdzenie nieważności obu wydanych w sprawie postanowień: umarzającego postępowanie i utrzymującego go w mocy. Z tych wszystkich względów - działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi -orzeczono jak w sentencji wyroku.