III SA/Wr 525/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Moskała po rozpoznaniu w dniu 26 marca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym, w sprawie ze skargi A w D. na uchwałę Rady Miejskiej D. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie ustalenia przebiegu istniejących dróg gminnych w granicach administracyjnych miasta D. wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym na skutek sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia [...] r. sygn. akt [...], postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia [...] r., wydanym przez referendarza sądowego, odmówiono A przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Postanowienie to doręczono stronie skarżącej [...] r. W skardze kasacyjnej od wyroku z dnia [...] r., która to skarga wpłynęła do Sądu [...] r. i została sporządzona przez profesjonalnego pełnomocnika, strona skarżąca zawarła wniosek o zwolnienie jej z obowiązku ponoszenia wszelkich opłat związanych z postępowaniem wywołanym wniesieniem skargi kasacyjnej, uiszczając jednocześnie wpis od skargi kasacyjnej w kwocie [...] zł. Niezależnie od zawartego w skardze kasacyjnej wniosku, pismem nadanym w urzędzie pocztowym w dniu [...] r., strona skarżąca wniosła sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego. We wniosku o prawo pomocy strona skarżąca podała, że nie prowadzi działalności gospodarczej, nigdy nie otrzymała żadnej dotacji z budżetu państwa i nie ma żadnego finansowania z innych źródeł niż wskazane, nie posiada "żadnego znacznego majątku ruchomego i nieruchomego" i nie zatrudnia żadnych pracowników. Jej jedyny dochód stanowią darowizny celowe i nawiązki, które mogą być wydane wyłącznie na cele związane bezpośrednio z pomocą osobom poszkodowanym w wypadkach komunikacyjnych. Ponadto strona skarżąca oświadczyła, że na jej rachunkach bankowych znajduje się łączna kwota [...] zł. Z dołączonych do akt sprawy dokumentów wynika, że w latach 2009 i 2010 strona skarżąca wypracowała zysk w kwocie odpowiednio [...] zł oraz [...] zł, natomiast saldo jej rachunku bankowego, zasilanego w okresie od dnia [...]r. do dnia [...]r. wpłatami kwot od [...] zł do [...] zł (w łącznej kwocie [...] zł), na dzień [...] r. wyniosło [...]zł. Strona skarżąca podała ponadto, że kopia jej księgi rachunkowej zostanie przesłana niezwłocznie oraz że nie ma ona żadnego tytułu prawnego do nieruchomości położonej w D. przy ul. W. P. [...], a jedynie korzysta z jednego biurka w budynku znajdującym się pod tym adresem. Dodatkowo strona skarżąca zaznaczyła, że zgodnie z art. 196a kodeksu karnego wykonawczego nie ma ona prawa przeznaczyć środków uzyskanych na bezpośrednią pomoc osobom poszkodowanym na inne cele, w tym także na uiszczenie wpisu sądowego od skargi. Fundacja podkreśliła również, że poza środkami przeznaczonymi na bezpośrednią pomoc osobom poszkodowanym "praktycznie" nie posiada innych środków. W sprzeciwie od postanowienia referendarza strona skarżąca podkreśliła, że nie posiada środków na poniesienie kosztów postępowania, na co wskazuje stan jej rachunku bankowego. A podniosła, że przeznaczenie zgromadzonych środków na pokrycie kosztów sądowych byłoby sprzeczne z art. 196a kodeksu karnego wykonawczego, gdyż "środki trwałe mogą być przeznaczane wyłącznie na cele związane z pomocą osobą poszkodowanym, a takim celem nie jest opłacenie kosztów sądowych w sprawie nie związanej z wypadkami komunikacyjnymi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego w sprawie przyznania prawa pomocy, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Oznacza to, że sprawę o przyznanie prawa pomocy uznaje się za nierozstrzygniętą i że będzie ona rozpatrywana ponownie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we W., jako sąd pierwszej instancji. W konsekwencji przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie był złożony przez stronę wniosek o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym, w tym także zawarty w skardze kasacyjnej wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie postępowania wywołanego wniesieniem tej skargi. Zgodnie z art. 243 p.p.s.a., stronie, na jej wniosek, może być przyznane prawo pomocy. W myśl art. 245 tej samej ustawy, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie prawnej następuje: w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania; w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 p.p.s.a.). Podnieść należy, iż co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Zatem prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Podkreślić także trzeba, że koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi przedsiębiorców, do których zalicza się ciążące na nich zobowiązania cywilnoprawne, związane z prowadzoną działalnością. W ocenie Sądu przedstawiona przez A jej sytuacja finansowa nie uzasadnia przyjęcia, że nie jest ona w stanie ponieść ciążących na niej kosztów postępowania. Z oświadczeń A oraz przedłożonych przez nią dokumentów wynika bowiem, że na jej rachunek bankowy wpłacane są kwoty pieniężne w związku z prowadzoną przez nią działalnością, które w dwóch poprzednich latach złożyły się na zysk strony w łącznej kwocie [...] zł. Podkreślić przy tym należy, że pomimo wezwania, A nie przesłała do dnia dzisiejszego aktualnej księgi rachunkowej. Odnosząc się do podniesionych przez stronę skarżącą argumentów dotyczących ograniczenia wynikającego z art. 196a ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. nr 90 poz. 557 ze zm.) należy wskazać, że ponoszenie kosztów sądowych w sprawie nie prowadzi do naruszenia zakazu wywiedzionego przez stronę skarżącą z tego przepisu. Przepis ten obowiązywał zresztą jedynie do dnia 30 czerwca 2011 r. Z dniem 1 lipca 2011 r. wszedł w życie m.in. art. 2 ustawy z dnia 12 lutego 2010 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny, ustawy – Kodeks karny wykonawczy oraz ustawy – Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 40, poz. 227), mocą którego został on uchylony. Było to związane z nowelizacją art. 47 i art. 49 k.k., czyniącą wyłącznym beneficjentem nawiązek orzekanych na podstawie tych przepisów Fundusz Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej. Niezależnie jednak od powyższego trzeba zauważyć, że jednym z celów statutowych działania A jest monitorowanie działalności organów władzy państwowej i samorządowej pod względem poszanowania prawa oraz praw i wolności obywatelskich, a także pomoc organizacyjno prawna w tym zakresie. W konsekwencji zatem przedmiot skarżonej uchwały, tj. ustalenie przebiegu istniejących dróg gminnych w granicach administracyjnych miasta D., ma związek z wykonywaniem działalności statutowej A, a więc obowiązek ponoszenia kosztów sądowych należnych z tytułu zaskarżenia do sądu administracyjnego tej uchwały jest związany z działalnością A podejmowaną w ramach jej działalności statutowej. Ponadto także dążenie do sądowej ochrony interesu prawnego A jest związane – w ocenie Sądu – z wykonywaniem działalności statutowej. Na marginesie powyższych uwag należy także dodać, że strona skarżąca uiściła wpis sądowy od skargi kasacyjnej w kwocie [...] zł. Odnosząc się natomiast do wniosku o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, wskazać należy, że nie było podstaw do jego przyznania w zakresie postępowania dotyczącego wniesienia skargi kasacyjnej, gdyż na tym etapie strona ustanowiła profesjonalnego pełnomocnika i umocowała go do wniesienia skargi kasacyjnej. W tym stanie rzeczy przyjąć należało, że strona skarżąca nie wykazała, stosownie do brzmienia art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., podstaw do przyznania jej prawa pomocy. W konsekwencji, Sąd – na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a w związku z art. 260 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji.