III SA/Wr 53/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Józef Kremis (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Strzebińczyk Asesor WSA Magdalena Jankowska-Szostak Protokolant Paulina Rosiak po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu [...] r. sprawy ze skargi A. C. na decyzję P W I S we W z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej oddala skargę. Sprawa była już przedmiotem rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu. Uprzednio P P I S w W wydał decyzję w dniu [...] r. (Nr ...) o braku podstaw do stwierdzenia u A C choroby zawodowej - zespołu wibracyjnego w postaci naczyniowo-nerwowej, kostno-stawowej oraz w postaci mieszanej, tj. naczyniowo-nerwowej i kostno-stawowej. Decyzją z dnia [...] (Nr....) - wydaną po rozpatrzeniu odwołania strony - P W I S we W utrzymał w mocy pierwszoinstancyjne orzeczenie. Decyzje organów obu instancji zostały uchylone wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z [...]. (...), wydanym po rozpoznaniu skargi A C na drugoinstancyjne rozstrzygnięcie. Sąd uznał wówczas, że stosownie do dyspozycji § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115), postępowanie w sprawie rozpoznania choroby zawodowej lub jej stwierdzenia, rozpoczęte przed dniem wejścia wymienionego rozporządzenia w życie, powinno zostać przeprowadzone na podstawie uprzednio obowiązujących przepisów, tj. na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm.). Sąd zauważył, że I S - jako chwilę wszczęcia postępowania w rozpoznawanej sprawie - powinien uznać datę pisma pełnomocnika skarżącego z dnia 19 kwietnia 2002 r., w którym skarżący wniósł o uchylenie decyzji wydanej w 1996 r. o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej w postaci uszkodzenia słuchu, podnosząc jednocześnie, że po 1996 r. pojawiła się u niego głuchota i choroba wibracyjna. Po uchyleniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny wcześniejszych decyzji, sprawa skarżącego została skierowana przez P P I S w W do D W O M P we W , w celu ponownego zajęcia stanowiska z uwzględnieniem wytycznych zawartych w wyroku Sądu. D W O M P we W , w orzeczeniu lekarskim z dnia [...]r. (Nr ... )stwierdził brak podstaw do rozpoznania u badanego choroby zawodowej - zespołu wibracyjnego (poz. 16 według załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych. Następnie skarżący, który nie zgodził się z treścią tego orzeczenia, był w trybie odwoławczym badany w placówce orzeczniczej drugiego stopnia, tj. w Instytucie M P i Z Ś w S . Placówka ta w dniu [...] r. wydała orzeczenie lekarskie (Nr...), w którym również stwierdzono brak podstaw do rozpoznania u badanego choroby zawodowej w postaci zespołu wibracyjnego. Uwzględniając treść obu orzeczeń lekarskich oraz zgromadzoną dokumentację, P P I S w W wydał w dniu [...] r. (Nr ...) decyzję o braku podstaw do stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej w postaci zespołu wibracyjnego. Po rozpatrzeniu odwołania strony od pierwszoinstancyjnego rozstrzygnięcia, P W I S we W wydał w dniu [...] r. decyzję (Nr ...) o braku podstaw do stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej - zespołu wibracyjnego. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przedstawił historię zatrudnienia skarżącego oraz dotychczasowy przebieg postępowania przed organami sanitarnymi, wskazując, że postępowanie administracyjne w sprawie choroby zawodowej u zainteresowanego toczy się od 2005 r. Organ drugiej instancji podniósł, że do stwierdzenia choroby zawodowej przez P I S muszą zostać spełnione jednocześnie, jak to wynika z definicji choroby zawodowej zawartej w § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych, dwa warunki: - choroba musi być rozpoznana przez upoważnioną do tego placówkę służby zdrowia i znajdować się w wykazie chorób zawodowych; - choroba ta musi być wywołana czynnikami szkodliwymi znajdującymi się w środowisku pracy. Zdaniem P W I S we W , w sprawie skarżącego bezspornie został spełniony drugi warunek, gdyż dochodzenie epidemiologiczne wykazało, że był on narażony na drgania mechaniczne w środowisku pracy. Odnośnie natomiast do warunku pierwszego, organ odwoławczy podkreślił brak klinicznych podstaw do rozpoznania u skarżącego choroby zawodowej, gdyż placówki służby zdrowia (I i II stopnia) upoważnione do rozpoznania chorób zawodowych, tj. O W D O M P we W oraz I M P i Z Ś w S, zgodnie stwierdziły brak zmian radiologicznych typowych dla zespołu wibracyjnego (poz. 16 wykazu chorób zawodowych), co wyklucza możliwość stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej w postaci zespołu wibracyjnego. Jednostki medyczne stwierdziły ponadto, że podstawą do rozpatrywania choroby zawodowej jest wykazanie obecności zmian odpowiadających efektom oddziaływania dróg mechanicznych w obrazie radiologicznym układu kostno -stawowego, których nie wykazały jednak radiogramy. Ujemny natomiast wynik próby oziębieniowej, jak również rezultaty specjalistycznej oceny neurologicznej, nie pozwalają na rozpoznanie następstw naczyniowo - nerwowych związanych z narażeniem zawodowym. Organ odwoławczy podkreślił również, że brak medycznego rozpoznania u skarżącego choroby zawodowej - zespołu wibracyjnego, mimo wykazanego wieloletniego narażenia zawodowego na drgania mechaniczne, wyklucza związek przyczynowo - skutkowy między zaistniałymi schorzeniami a warunkami pracy. Zgłaszane zaś przez skarżącego dolegliwości należy - w ocenie organu odwoławczego - jednoznacznie łączyć z uogólnionymi zmianami zwyrodnieniowymi układu kostno - stawowego. Z takim rozstrzygnięciem nie zgodził się A Ch , zaskarżając je do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. W uzasadnieniu skargi podniósł, że stanowczo nie zgadza się ze stanowiskiem zajętym w zaskarżonej decyzji, gdyż wykazane wieloletnie narażanie na drgania mechaniczne w okresie jego zatrudnienia nie mogły nie pozostawić po sobie żadnych ubytków, czy braku negatywnych skutków zdrowotnych narządu słuchu, tym bardziej, że jak wskazał skarżący, leczy się od wielu lat na wadę słuchu i chorobę wibracyjną. Według skarżącego, zachodzi zatem oczywisty związek przyczynowo - skutkowy między schorzeniami a warunkami pracy. Skarżący podkreślił, że drgania mechaniczne, na które był narażany podczas zatrudnienia, to przede wszystkim hałas ciężki maszyn i urządzeń górniczych, którego stopień nasilenia niesie za sobą oczywiste skutki, a tym samym powoduje narażanie na chorobę wibracyjną, która niewątpliwie u niego zaistniała i przyczyniła się do głuchoty. W tych okolicznościach stanowisko placówek orzeczniczych, wykluczające związek przyczynowo - skutkowy, pomimo stwierdzenia zagrożeń w wyniku występujących w środowisku pracy drgań, jest w ocenie skarżącego błędne. Skarżący zaprzeczył jednocześnie, aby (wbrew twierdzeniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zawartym w wyroku z dnia 21 lutego 2007 r.) kiedykolwiek leczył się z powodu stanów zapalnych stanów, na potwierdzenie czego dołączył do skargi zaświadczenia lekarskie i opinię biegłego lekarza laryngologa oraz audiogram i zaświadczenie z dnia 18 kwietnia 1991 r., potwierdzające badanie uszu. W konkluzji skargi A Ch wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi strona przeciwna wniosła o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a."), w tym także na decyzje wydawane przez organy P I S . Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. b), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Trzeba też dodatkowo podkreślić, że - stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. - rozstrzygając w granicach sprawy, sąd nie jest jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, ani powołaną w niej podstawą prawną. Uwzględniając przytoczone zasady oceny dokonywanej przez sądy administracyjne, należy stwierdzić, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Sądu, kwestionowanej decyzji nie można bowiem postawić skutecznego zarzutu sprzeczności z prawem w rozumieniu w art. 145 p.p.s.a., gdyż zaskarżone rozstrzygnięcie znajduje dostateczne podstawy w prawie materialnym, jego wydanie zaś poprzedziło niewadliwie przeprowadzone postępowanie administracyjne. Na wstępie trzeba zauważyć, że kluczowe znaczenie dla postępowania ma należyte ustalenie stanu faktycznego, tylko bowiem w takim przypadku możliwe jest określenie zakresu praw i obowiązków strony takiego postępowania. Istotne jest przy tym, aby konieczne w sprawie ustalenia dotyczyły faktów prawotwórczych, mających wpływ na załatwienie sprawy. Chodzi zatem o ustalenia dotyczące stanu faktycznego wyrażonego w normie prawnej. Ustalenia stanu faktycznego - w podanym, istotnym dla sprawy zakresie - poczynione muszą być przy tym zgodnie z przepisami prawa procesowego. Według art. 7 k.p.a., wyrażającego między innymi zasadę prawdy obiektywnej, organ orzekający powinien podjąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. W tym celu, stosownie do wymogów określonych w art. 77 § 1 k.p.a., organ obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Ocena tak zebranego materiału powinna być dokonana w granicach prawem przewidzianej swobody. Stosownie do art. 80 k.p.a., organ ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona, czemu należy dać stosowny wyraz w uzasadnieniu decyzji poprzez wskazanie faktów, które uznano za udowodnione, dowodów, na których się oparto oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówiono wiarygodności i mocy dowodowej (art. 107 § 3 k.p.a). Jako dowód należy dopuścić wszystko co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem (art. 75 § 1 k.p.a.). W szczególności, dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny, w tym także dokumenty medyczne i inne dostarczone przez stronę. Zdaniem Sądu, w rozpoznawanej sprawie organy inspekcji sanitarnej nie naruszyły wskazanych urągulowań proceduralnych. Przedmiotem skargi, a zatem i badania przez Sąd, jest decyzja P W I S we W z dnia [...] (Nr...). Nie budzi również wątpliwości (wytyczne Sądu), że postępowanie w sprawie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej u skarżącego zostało rozpoczęte po rządami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych, co oznacza, że zawarte w tym akcie przepisy znajdują zastosowanie w sprawie. Stosownie do treści § 1 ust. 1 tego rozporządzenia "za choroby zawodowe uważa się choroby określone w wykazie chorób zawodowych, stanowiącym załącznik do rozporządzenia, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy". Zgodnie zaś z poz. 16 wykazu chorób zawodowych - stanowiącego załącznik do powołanego rozporządzenia - do chorób zawodowych zalicza się "chorobę wibracyjną". Według § 7 tegoż rozporządzenia, jednostkami organizacyjnymi właściwymi do rozpoznania chorób zawodowych są poradnie chorób zawodowych, kliniki chorób zawodowych, oddziały chorób zawodowych wchodzące w skład odpowiednich zakładów społecznej służby zdrowia, akademii medycznych lub instytutów naukowo-badawczych. Podkreślenia jednakże wymaga, że przewidziany tym przepisem tryb ustalania istnienia pierwszej z wymienionych przesłanek tj. choroby zawodowej, mieszczącej się w wykazie chorób zawodowych, nie zwalnia organu orzekającego z obowiązku ustalania prawdy obiektywnej. Za utrwalony uznać należy pogląd, że wymóg orzeczenia przez właściwe jednostki służby zdrowia o chorobie zawodowej nie oznacza związania tym orzeczeniem organu administracyjnego, orzekającego w sprawie. Orzeczenia lekarskie, dotyczące rozpoznania, ewentualnie odmowy rozpoznania choroby zawodowej, są jedynie opiniami w rozumieniu art. 84 § 1 k.p.a. Trafnie wprawdzie wskazuje się, że bez tych opinii, bądź sprzecznie z nimi, organ administracji nie może we własnym zakresie dokonywać rozpoznania choroby zawodowej, ani nie może ustalać czy rozpoznane schorzenie mieści się w powoływanym wykazie, nie oznacza to jednak zwolnienia organu z obowiązku dokonania oceny tej opinii, jako jednego z dowodów w sprawie, w granicach zakreślonych powołanym wyżej art. 80 k.p.a. Zasadne jest stwierdzenie, że aby organ administracji mógł skutecznie oprzeć się na takiej opinii, powinna ona zawierać przekonywujące uzasadnienie, jak to wystąpiło w rozpoznawanej sprawie. Ponadto wskazania wymaga, że pod rządami wskazanego wcześniej rozporządzenia w judykaturze dominował - oparty na analizie przepisów tego aktu - pogląd, według którego ujawnienie w środowisku pracy czynnika szkodliwego dla zdrowia powodowało konieczność przyjęcia domniemania istnienia związku przyczynowego miedzy warunkami pracy a stwierdzonym schorzeniem, chyba że postępowanie ujawniło dowody, które pozwoliły związek taki wyeliminować. Wprowadzone w § 1 rozporządzenia domniemanie prawne miało jednak charakter wzruszalny (praesumptio iuris tantum) i mogło być obalone dowodem przeciwnym, jeżeli zakład pracy (albo organ rentowy) wykazał, że chociaż praca była wykonywana w warunkach narażających na powstanie choroby zawodowej, to jednak została ona spowodowana przyczynami nie pozostającymi w związku z pracą lub że czynniki szkodliwe, występujące w środowisku pracy nie mogły wywołać stwierdzonego u pracownika schorzenia. Na marginesie wskazać nadto należy, że według obecnie obowiązującego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach - które nie mogło znaleźć zastosowania w niniejszej sprawie z uwagi na treść § 10 tego aktu - obowiązuje już zasada odwrotna, tj. prowadzone przez organy postępowanie wyjaśniające musi wykazać bezspornie albo z wysokim prawdopodobieństwem istnienie związku przyczynowego między działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo sposobem wykonywania pracy, a chorobą stwierdzoną u pracownika, a przy tym objętą wykazem stanowiącym załącznik do rozporządzenia z 2002 r. W kontekście poczynionych uwag należy stwierdzić, że niewadliwie przeprowadzone (z zachowaniem reguł proceduralnych) przez o i s postępowanie, w którym zastosowano właściwy akt prawny, tj. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych, nie doprowadziło do stwierdzenia istnienia u skarżącego choroby zawodowej, wymienionej w wykazie chorób zawodowych, a tym samym wykluczyło domniemanie istnienia związku przyczynowo-skutkowego między warunkami pracy a stwierdzonymi u skarżącego dolegliwościami, które - jak podkreśliły jednostki orzecznicze - należy jednoznacznie łączyć z ogólnymi zmianami zwyrodnieniowymi układu kostnego, nie zaś z chorobą zawodową. Obie placówki medyczne, upoważnione do rozpoznawania chorób zawodowych, tj. O W D W O M P we W oraz I M P i Z Ś w S , były zgodne, że u skarżącego nie ma zmian radiologicznych typowych dla zespołu wibracyjnego, co wyklucza stwierdzenie u niego choroby zawodowej w postaci zespołu wibracyjnego. Placówki te zgodnie również stwierdziły, że podstawą do rozpoznania rozpatrywanej choroby zawodowej jest wykazanie obecności zmian odpowiadających efektom oddziaływania drgań mechanicznych w obrazie radiologicznym układu kostno - stawowego, których jednak nie wykazały radiogramy. Ujemny wynik próby oziębieniowej, jak również rezultaty specjalistycznej oceny neurologicznej, nie pozwoliły - w zgodnej opinii obu placówek - na rozpoznanie następstw naczyniowo-nerwowych związanych z narażeniem zawodowym. Wydane orzeczenia zostały poprzedzone specjalistycznymi badaniami stanu zdrowia skarżącego (pełna diagnostyka), które wykluczyły istnienie u skarżącego choroby pozostającej w związku z warunkami pracy. Brak medycznego stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej - zespołu wibracyjnego, mimo wieloletniego narażenia zawodowego na drgania mechaniczne, bezspornie wyklucza zaistnienie związku przyczynowo-skutkowego między zaistniałymi schorzeniami (czyli zgłaszanymi przez skarżącego dolegliwościami, które należy jednoznacznie łączyć z uogólnionymi zmianami zwyrodnieniowymi układu kostnego) a warunkami pracy. Należy przy tym zauważyć, że organy administracyjne są uprawnione są do swobodnej oceny dowodów (w tym też opinii lekarskich, a taki charakter mają również orzeczenia właściwych placówek służby zdrowia). Przy ocenie dowodów baczyć jednakże trzeba, aby nie przybrała ona formy "dowolności". W ocenie Sądu dokonana przez organ odwoławczy ocena opinii lekarskich w niniejszej sprawie nie ma cech dowolności. Wskazano bowiem w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji w sposób jednoznaczny przyczyny, które pozwoliły dać wiarę tym dowodom. Zgodzić się należy ze stanowiskiem, że skoro wydane w sprawie przez wyspecjalizowane jednostki medyczne opinie poprzedzone zostały specjalistycznymi badaniami, skoro opinie te są ze sobą spójne i nie można im postawić skutecznie zarzutu braku obiektywizmu, a nadto są uzasadnione w sposób czytelny i wyczerpujący, to organ administracyjny - wbrew twierdzeniom skarżącego - nie miał podstaw do uznania tych dowodów za lakoniczne, nieprzekonujące, a tym samym nie mógł im odmówić wiarygodności, gdyż byłoby to nieuzasadnione. W orzecznictwie sądów administracyjnych zgodnie przyjmuje się, że organ nie może dokonać rozpoznania choroby sprzecznie z orzeczeniem lekarskim. Prawidłowo sporządzone orzeczenie o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej jest tym sensie "wiążące" dla organów inspekcji sanitarnej, prowadzi więc do odmowy stwierdzenia choroby. Podkreślić przy tym trzeba raz jeszcze, że jeżeli orzeczenie lekarskie jest sporządzone w sposób rzetelny i solidny, znajduje poparcie w przeprowadzonych badaniach, jest wyczerpująco uzasadnione, to organ sanitarny nie ma podstaw do jego kwestionowania. Skoro więc w rozpoznawanej orzeczenia lekarskie wydane przez dwie niezależne od siebie jednostki służby zdrowia ocenić należy jako rzetelne, spójne, nie pozostające ze sobą w sprzeczności, należycie i wyczerpująco uzasadnione, to w konsekwencji nie ma podstaw, by odmówić im wiarygodności i orzec w sposób sprzeczny z tymi orzeczeniami. Odnosząc się do pozostałych wywodów skarżącego, należy zauważyć, że poruszona w skardze sprawa zawodowego uszkodzenia słuchu była już przedmiotem odrębnego postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu i została prawomocnie zakończona (III SA/....). Według art. 168 p.p.s.a., formalna prawomocność orzeczenia polega na jego niezaskarżalności zwykłymi środkami odwoławczymi, co oznacza ostateczne zakończenie postępowania w sprawie. Dlatego też podniesione przez skarżącego zarzuty w tym zakresie nie mogą stanowić przedmiotu rozważań Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu w niniejszym postępowaniu. Z tych względów - stosownie do dyspozycji art. 151 p.p.s.a. - należało orzec, jak w sentencji.