III SA/Wr 533/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Asesor WSA - Bogumiła Kalinowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 13 grudnia 2004r. sprawy ze skargi L. H. na decyzję Wojewody D. z dnia 11 czerwca 2004 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wymeldowania J. H. z miejsca pobytu stałego w J. przy ul. G. [...] oddala skargę. Wojewoda D. decyzją z dnia 11 czerwca 2004 r. nr [...] - na podstawie art. 138 § 2 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. z 2000 r. Dz. U. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) i art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn. z 2001 r. Dz. U. Nr 87, poz. 960 ze zm.) - po rozpatrzeniu odwołania L. H. od decyzji Wójta Gminy W. nr [...] orzekającej o odmowie wymeldowania J. H. z miejsca zameldowania na pobyt stały w J. przy ul. G. [...] - uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ 1 instancji. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż strony do roku 1995 pozostawały w związku małżeńskim, rozwiązanym wyrokiem Sądu Wojewódzkiego ż dnia 16 marca 1995 r. (Sygn. akt IC 1758/94). Podstawą odmowy wymeldowania J. H. był wyrok Sądu Rejonowego w Świdnicy /Sygn. akt U K 268/96) z dnia 19 listopada 1996 r. uznający L. H. winnym tego, że w okresie od lipca 1994 r. do czerwca 1995 r. znęcał się fizycznie i moralnie nad swoją byłą żoną J. H., a nadto w dniach 15.10.1994 r. i 29.05.1995 r. pobił ją naruszając czynności narządów ciała na okres poniżej siedmiu dni, skazujący wymienionego na karę pozbawienia wolności w zawieszeniu na okres 2 lat. W późniejszym okresie Sąd Rejonowy w Wałbrzychu postanowieniem z dnia 1 grudnia 1998 r. umorzył postępowanie karne wszczęte przeciwko L. H. oskarżonemu o to, iż poprzez wymianę zamków w drzwiach wejściowych uniemożliwił swojej byłej żonie J. H. korzystanie z ich wspólnego mieszkania z uwagi na fakt, że czyn ten nie zawiera znamion czynu z art. 191 §1 Kodeksu karnego, który stanowi, iż dopuszcza się przestępstwa ten kto stosuje przemoc wobec osoby lub groźbę bezprawną w celu zmuszenia innej osoby do określonego zachowania. Jak dalej ustalono w toku postępowania - w roku 1995 J. H. występowała do Sądu o eksmisję L. H. Sąd Rejonowy w Wałbrzychu postanowieniem z dnia 29.09.1995r. (Sygn. akt IC 609/95) w sprawie z powództwa J. H. przeciwko L. H. o eksmisję postępowanie umorzył. Akta sprawy zawierają również kopię (brak potwierdzenia zgodności z oryginałem) przekazanego Prokuraturze Rejonowej w Wałbrzychu w dniu 24.10.2003 r. zawiadomienia J. H. o popełnieniu przestępstwa, w którym oświadcza, iż w listopadzie 1995 r. były mąż wymienił zamki w mieszkaniu i od tego czasu utrudnia jej korzystanie z lokalu, co potwierdzają przeprowadzone interwencje Policji. Okoliczności te były przedmiotem rozpatrzenia przez Sąd Rejonowy w Wałbrzychu , który wyrokiem z dnia 14 czerwca 1996r. warunkowo umorzył postępowanie karne wobec L. H. na okres próby 1 roku (Sygn. akt II K 186/96). Organ odwoławczy podniósł nadto, iż J. H. wskazuje w zawiadomieniu na podjętą w dniu 15.10.2003 r. bezskuteczną próbę swobodnego korzystania z przedmiotowego lokalu zakończoną interwencją Policji, w związku z czym prosi o podjęcie stosownych działań. W ocenie Wojewody D. - na podstawie przedstawionych ustaleń stanu faktycznego w sprawie - należy stwierdzić, iż bezspornie J. H. nie zamieszkuje w miejscu stałego zameldowania od co najmniej 8 lat , jednakże wyrok sądowy z 1996 r. uznający L. H. winnym fizycznego i psychicznego znęcania się pozwalał uznać, iż opuszczenie lokalu przez J. H. w tym okresie nie miało charakteru dobrowolnego, lecz było wynikiem przymuszenia. Z akt sprawy wynika, iż J. H. nie odstąpiła od zamiaru ponownego zamieszkania w przedmiotowym lokalu. Niemniej jednak wymieniona przez okres 8 lat nie podjęła skutecznych działań na drodze prawnej pozwalających na ponowne jej zamieszkanie w spornym lokalu. Wystąpienie do Prokuratury o podjęcie działań w celu umożliwienia jej korzystania z lokalu dokonane po dacie wszczęcia niniejszego postępowania administracyjnego uzasadnia zdaniem Wojewody przypuszczenie, iż J. H. bardziej zainteresowana jest utrzymaniem zameldowania w spornym lokalu, niż faktycznym w nim zamieszkaniem. Wątpliwe pozostaje również w sprawie, czy w przypadku uzyskania na .drodze postępowania karnego orzeczenia potwierdzającego fakt utrudniania korzystania z lokalu J. H. faktycznie zamieszka w lokalu wspólnie z byłym mężem i jego obecną żoną. Dalej w wywodach organ drugiej instancji zaznaczył, że zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego dla wykazania niedobrowolnego charakteru opuszczenia miejsca pobytu wymaga się wyczerpującego i skutecznego podjęcia przewidzianych prawem środków skutkujących uzyskaniem rozstrzygnięcia organu państwa, w szczególności wyroku sądowego przywracającego posiadanie lokalu. Nie bez znaczenia pozostaje również fakt, iż ośrodkiem spraw życiowych J. H., od dłuższego czasu pozostaje lokal konkubenta wymienionej - M. K. Podstawą powyższego stwierdzenia jest poza oświadczeniem skarżącego, zeznanie świadka - W. K. Reasumując powyższe organ odwoławczy stwierdził w konkluzji, iż w niniejszej sprawie organ I instancji winien w sposób jednoznaczny ustalić jakie stanowisko w sprawie zgłoszenia J. H. zajęła Prokuratura Rejonowa w Wałbrzychu, a stosownie do orzeczenia należy ustalić, czy wymieniona faktycznie powróciła do miejsca stałego zameldowania z zamiarem stałego pobytu. W tym stanie rzeczy organ uchylił wydaną w pierwszej instancji decyzję odmawiającą wymeldowania J. H. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. W skardze na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu - L. H. domagając się uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia Wojewody D. przytoczył okoliczności faktyczne mające w opinii skarżącego uzasadniać podjęcie decyzji o wymeldowaniu byłej żony J. H. Skarżący podniósł między innymi, iż wskutek pogarszającej się sytuacji rodzinnej J. H. w połowie września 1995 r. wyprowadziła się bez wymeldowania, cyt. "dobrowolnie w asyście policji" i od prawie dziewięciu lat mieszka z konkubentem M. K. w L. Skarżący od czterech lat bezskutecznie zwraca się z wnioskiem o jej wymeldowanie. Wojewoda D. w odpowiedzi na skargę wniósł o oddalenie skargi podnosząc, że wbrew przekonaniu skarżącego zaskarżona decyzja nie rozstrzyga meritum sprawy, ale przekazuje ją do ponownego rozpatrzenia dla ustalenia stanowiska Prokuratury Rejonowej w Wałbrzychu w sprawie zgłoszenia J. H. o podjęcie działań w celu umożliwienia korzystania z przedmiotowego lokalu. Ponadto organ I instancji w sprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym miał ustalić, czy J. H. w przypadku korzystnego dla niej orzeczenia powróciła do miejsca zameldowania z zamiarem stałego pobytu. Wspomniane ustalenia wydają się w przeświadczeniu Wojewody D. istotne skoro J. H. nie zamieszkuje w miejscu stałego zameldowania od co najmniej 8 lat i nie odstępuje od zamiaru ponownego zamieszkania w spornym lokalu. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Po myśli art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami) - sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone ustawą. Oznacza to, że skarga może zostać uwzględniona jedynie, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145 -150 ustawy). Zakres rozpoznania niniejszej sprawy determinuje w pierwszym rzędzie okoliczność, że zaskarżona decyzja została podjęta na podstawie art. 138 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, a zatem ma ona charakter prawny decyzji kasacyjnej, a nie decyzji merytorycznej, tzn. nie rozstrzyga ona o istocie sprawy w kwestii wymeldowania. W świetle przywołanego artykułu organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części. Przekazując sprawę organ ten może wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Dokonując oceny legalności (zgodności z prawem) decyzji kasacyjnej, sąd administracyjny bada, czy istotnie spełnione zostały przesłanki z art. 138 § 2 KPA. W ramach tej oceny, generalnie ujmując, należy ustalić, czy organ odwoławczy, uwzględniając zebrany w sprawie materiał dowodowy miał podstawy do podjęcia merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, czy też zachodzi konieczność uzupełnienia postępowania dowodowego w takim zakresie, iż uzasadnia to przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia albo czy w postępowaniu przed organem I instancji doszło do takich uchybień natury proceduralnej, którym można przypisać przymiot rażących naruszeń prawa procesowego (a zatem zachodzi konieczność ponownego przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości lub w znacznej części). Należy przy tym podkreślić, iż zasadnicze znaczenie dla postępowania ma należyte ustalenie stanu faktycznego, zgodnie z przepisami proceduralnymi, gdyż jakiekolwiek uchybienia w tym zakresie mogą rzutować na prawidłowość merytoryczną rozstrzygnięcia. Zgodnie z art. 75 § 1 KPA w toku postępowania organy administracyjne obowiązane są podejmować wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Oczywistym jest, że ustalenia te dotyczyć muszą faktów prawotwórczych, a więc mających wpływ na załatwienie sprawy, tzn. mających znaczenie prawne, chodzi tu zatem o ustalenia dotyczące stanu faktycznego wyrażonego w normie prawnej. Rozpoznawana sprawa dotyczy kwestii wymeldowania J. H. z miejsca pobytu stałego. Z punktu widzenia materialnoprawnych przesłanek decyzji w przedmiocie wymeldowania podnoszone przez organ odwoławczy niewyjaśnione okoliczności faktyczne mają znaczenie prawne. Zgodnie bowiem z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r., nr 87, poz. 960 ze zm.) organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która utraciła uprawnienie wymienione w art. 9 ust. 2 i bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego, albo osoby, która bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego i nie przebywa w nim co najmniej przez okres 6 miesięcy, a nowego miejsca jej pobytu nie można ustalić. Przy wykładni tej normy prawnej należy uwzględnić wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 roku sygn. K 20/01, mocą którego orzeczono , że art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest niezgodny z art. 52 ust. l i art. 83 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zatem wobec wyeliminowania normy art. 9 ust. 2 z systemu prawnego - nie zachodzą jakiekolwiek podstawy do badania, czy osoba, która ma zostać wymeldowana nadal posiada uprawnienia do przebywania w lokalu. Drugą - i w stanie prawnym niniejszej sprawy jedyną przesłanką do wymeldowania jest opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu stałego bez dopełnienia czynności wymeldowania się. W świetle jednolitego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, do uznania spełnienia omawianej przesłanki, celem wymeldowania, należy ustalenie, że opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu stałego miało charakter trwały i dobrowolny. Nie jest dobrowolnym opuszczeniem lokalu takie opuszczenie, do którego strona była zmuszona, jeżeli podjęła przewidziane prawem środki w celu obrony swych praw do przebywania w tym lokalu albo jeżeli fakt zmuszenia do opuszczenia lokalu jest oczywisty lub został stwierdzony w postępowaniu karnym ( vide wyroki NSA z 22.VIII.2000r. sygn. akt V SA 108/00, z 3.IV. 2000 r. sygn. akt V SA 1784/99). Wobec tego przyjmuje się także, iż o dobrowolnym charakterze opuszczenia lokalu świadczy jednak fakt, iż wprawdzie dana osoba dotychczas zameldowana została usunięta z lokalu i do niego niedopuszczona, ale nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących środków prawnych umożliwiających jej powrót do lokalu ( por. wyrok NSA z 12.IV.2001 r. sygn. akt V SA 3078/00). Na tle zgromadzonych dowodów w sprawie, zwłaszcza stwierdzenia przez organ drugiej instancji okoliczności zmuszenia J. H. przez skarżącego do opuszczenia spornego lokalu i późniejszego uniemożliwiania jej ponownego zamieszkania - w kontekście powoływania się przez J. H. na fakt podejmowania przez nią działań prawnych zmierzających jednak do przywrócenia posiadania ( ponownego zamieszkania w przedmiotowym lokalu) -organ ten zasadnie uznał, że charakter opuszczenia przez wymienioną spornego lokalu nie został jednoznacznie ustalony, gdyż nie zbadano okoliczności, czy i jakie podejmowała środki prawne oraz z jakim skutkiem w celu umożliwienia powrotu do lokalu. W szczególności nie wyjaśniono , jakiego rodzaju czynności zostały podjęte przez Prokuraturę Rejonową w Wałbrzychu w sprawie dokonanego przez J. H. zgłoszenia o podjęcie działań w tym kierunku. Tym samym zaistnienie przesłanki do ewentualnego dokonania wymeldowania nie zostało należycie wyjaśnione i niezbędne są dalsze czynności dowodowe wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy uznał nieprawidłowość decyzji pierwszej instancji wydanej przez Wójta Gminy W. - odmawiającej wymeldowania J. H. - z racji oparcia jej zatem na niepełnych ustaleniach co do stanu faktycznego. Z tego więc punktu widzenia zgodzić się należy z organem odwoławczym, że sprawa nie została jeszcze dostatecznie wyjaśniona do podjęcia orzeczenia co do istoty sprawy, a prawidłowe jej rozstrzygnięcie (tzn. orzeczenie o wymeldowaniu lub odmowie wymeldowania J. H.) wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w znacznej części. Istotne braki postępowania dowodowego upoważniają do wydania przez organ drugiej instancji decyzji kasacyjnej i tak też stało się w niniejszej sprawie. Z tych względów skarga jako pozbawiona uzasadnionych podstaw podlegała oddaleniu zgodnie z art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.