III SA/Wr 546/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Józef Kremis (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Władysław Kulon Sędzia WSA Lidia Serwiniowska Protokolant Jolanta Ryndak po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 9 października 2013 r. sprawy ze skargi L. Z. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2010 r . nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz strony skarżącej 257 (dwieście pięćdziesiąt siedem) zł kosztów postępowania; III. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia prawomocności wyroku. Wyrokiem z dnia [...] kwietnia 2013 r. ([...]) Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia [...] października 2011 r. ([...]) – oddalający skargę L. Z. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2010 r. (nr [...]) odmawiającą umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy – i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu. Naczelny Sąd Administracyjny uznał za skuteczny zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1lit. b) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) przez niezastosowanie tego przepisu, mimo że Zakład Ubezpieczeń Społecznych uchybił dyspozycji art. 40 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), prowadząc postępowanie, w którym wydano zaskarżoną decyzję z pominięciem pełnomocnika strony. W rozpoznawanym przypadku skarżąca ustanowiła pełnomocnika, jednakże decyzję wydaną w postępowaniu administracyjnym doręczono nie pełnomocnikowi (art. 40 § 2 zdanie pierwsze k.p.a.), lecz stronie. Odnosząc się do zarzutu prowadzenia postępowania administracyjnego z pominięciem pełnomocnika, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu przyznał, że wprawdzie wystąpiło takie uchybienie, jednak ostatecznie zaskarżona decyzja doszła do wiadomości pełnomocnika, który skutecznie złożył skargę do Sądu. W konsekwencji Sąd uznał, że uchybienie to nie było na tyle istotne, aby powodować uchylenie zaskarżonej decyzji. Według zaś Naczelnego Sądu Administracyjnego, pominięcie pełnomocnika przy doręczaniu decyzji stanowi wadą kwalifikowaną dającą podstawę do wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., gdyż jest to uchybienie równoważne z nieuczestniczeniem strony bez własnej winy w postępowaniu administracyjnym. W takiej sytuacji sąd pierwszej instancji powinien wyeliminować z obrotu prawnego zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Do kwalifikowanego naruszenia unormowań ujętych w art. 145 i art. 156 k.p.a. nie znajduje zastosowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Stosownie do dyspozycji art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Naruszenie zasady udziału strony w postępowaniu jest przesłanką wznowienia postępowania uzasadniającą uchylenie decyzji przez sąd administracyjny bez względu na to czy miało ono wpływ na wynik sprawy. Zasadą jest, że sąd administracyjny z urzędu uchyla zaskarżony doń akt administracyjny, gdy stwierdzi wystąpienie przesłanki do wznowienia postępowania administracyjnego. Dla zastosowanie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie jest istotne, czy strona, która nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym, złożyła wniosek o jego wznowienie, ani też czy strona pozbawiona możliwości czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym zaskarżyła decyzję kończącą to postępowanie do sądu administracyjnego. W każdym bowiem przypadku sąd powinien uwzględnić wystąpienie przesłanki stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania, a więc także ujętej w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Argumenty te zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego przemawiały jednoznacznie na rzecz uwzględnienia skargi z powodu naruszenia art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, albowiem zaistniała podczas postępowania administracyjnego wada nie mogła być oceniana w ramach kategorii naruszenia, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy [art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi]. W zdaniu adresowanym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu Naczelny Sąd Administracyjny zawarł dyrektywę, według której "W ponownym postępowaniu Sąd I instancji zobowiązany będzie do rozstrzygnięcia sprawy z uwzględnieniem przedstawionego przez Sąd kasacyjny stanowiska." Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Oceniając zaskarżoną decyzję w kontekście jej zgodności z prawem (art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm., w zw. z art. 3 § 2 pkt 1 i art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), należy w rozpoznawanym przypadku uwzględnić dyspozycję art. 190 zdanie pierwsze ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, według której "Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny." Skoro Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził w wyroku kasacyjnym, że "W ponownym postępowaniu Sąd I instancji zobowiązany będzie do rozstrzygnięcia sprawy z uwzględnieniem przedstawionego przez Sąd kasacyjny stanowiska", przeto – wobec dokonanej przez Sąd kasacyjny wykładni art. 145 § 1 pkt 4 w zw. z art. 40 § 2 k.p.a. i odniesienia tejże interpretacji do stanu faktycznego, w którym decyzję administracyjną doręczono bezpośrednio stronie, zamiast jej pełnomocnikowi – należało zaskarżoną decyzję wyeliminować ze zbioru legalnych aktów administracji publicznej, stosując dyspozycję art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Jeżeli Naczelny Sąd Administracyjny wywiódł, że pominięcie pełnomocnika strony przy doręczaniu decyzji stanowi wadę kwalifikowaną dającą podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego według art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., a przy tym stwierdził, że naruszenie zasady udziału strony w postępowaniu jest przesłanką uzasadniającą uchylenie decyzji przez sąd administracyjny bez względu na to czy miało ono, czy też nie miało wpływu na wynik sprawy, sądowi rozpoznającemu sprawę w tym postępowaniu pozostało uchylenie wadliwego proceduralnie rozstrzygnięcia. Zakład Ubezpieczeń Społecznych – prowadząc ponownie postępowanie administracyjne wszczęte wnioskiem strony skarżącej – powinien zatem sanować brak proceduralny dostrzeżony w wyroku kasacyjnym, dopuszczając do udziału w sprawie pełnomocnika ustanowionego przez stronę, a wydane w tym zakresie rozstrzygnięcia doręczać zgodnie z dyspozycją art. 40 § 2 zdanie pierwsze k.p.a. Jeśli zaś chodzi o poprawność merytoryczną zaskarżonej decyzji, to jej ocena przez Sąd w tym zakresie byłaby co najmniej przedwczesna. Badanie prawidłowości wykładni i zastosowania przez orany prawa materialnego będzie bowiem miało rację bytu dopiero wówczas, gdy Zakład Ubezpieczeń Społecznych usunie dostrzeżone wadliwości, zapewniając pełnomocnikowi możliwość realizacji uprawnienia reprezentowanej przez niego strony do czynnego udziału w każdym stadium postępowania (art. 10 k.p.a.), w tym zgłaszanie wniosków dowodowych oraz składanie wyjaśnień i oświadczeń istotnych dla wyniku sprawy. Z tych względów – stosownie do dyspozycji art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – należało orzec jak w punkcie I sentencji wyroku. Koszty postępowania zasądzono według art. 200 w zw. z art. 205 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (tekst jednolity Dz. U. z 2013 r. poz. 490). Wstrzymanie wykonania uchylonej decyzji do dnia prawomocności wyroku znajduje umocowanie w art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.