III SA/Wr 549/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym; Przewodniczący: Sędzia NSA – Anna Moskała Sędziowie: Sędzia NSA – Krystyna Anna Stec Asesor WSA – Anetta Chołuj (sprawozdawca) Protokolant: - Monika Mikołajczyk po rozpoznaniu w dniu 30 sierpnia 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi J. W. na decyzję Wojewody D. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie wymeldowania J. W., K. G. oraz G. G. z miejsca pobytu stałego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta L. z dnia [...] nr [...]; II. określa, że decyzje wymienione w pkt I nie mogą być wykonane; III. zasądza od Wojewody D. na rzecz strony skarżącej kwotę 100zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Na wniosek T. G. Prezydent Miasta L. decyzją [...] z dnia [...] orzekł, na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U z 2001 r. nr 87, poz. 960 ze zm.) w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. sygn. akt K.20/01 (Dz. U. Nr 78, poz. 716 ) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego, o wymeldowaniu J. W. wraz z dziećmi G. G. i K. G. z lokalu przy ul. Ch. [...] w L. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że J. W. wraz z dziećmi dobrowolnie opuściła sporny lokal bez dopełnienia obowiązku wymeldowania się. Od decyzji tej J. W. wniosła odwołanie, w którym wskazała, iż nie opuściła dobrowolnie lokalu przy ul Ch. [...] w L., lecz została z niego wyrzucona przez byłego męża T. G. Wojewoda D. działając na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j. z 2001 r. Dz. U. Nr 87, poz. 960 ze zm.) oraz na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta L. wywodząc, iż z materiału dowodowego, na który składają się między innymi oświadczenia złożone przez strony postępowania tj. J. W. i T. G., wyrok Sadu Rejonowego w L. Wydział I Cywilny z dnia 12 września wydany w przedmiocie eksmisji J. W. z lokalu przy ul. Ch. [...] w L. (sygn. akt IC 647/02) wynika, że J. W. wraz z dziećmi G. G. oraz K. G. od września 2002 r. nie zamieszkują w lokalu przy ul. Ch. [...] w L. Faktycznie centrum życiowe w/wymienionych osób koncentruje się w wynajmowanym lokalu przy ul. K. [...] w L. Jak wywodził organ odwoławczy dokumenty sprawy nie dają podstawy do uznania, że skarżąca wraz z dziećmi G. G. oraz K. G. z opuścili lokal przy ul. Ch. [...] w L. z przyczyn leżących po stronie byłego męża w/wymienionej T. G. Jak słusznie podkreślił organ I instancji - w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się pogląd zgodnie z którym " za równoznaczną z opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 cyt. wyżej ustawy należy uznać nie tylko dobrowolną zmianę miejsca pobytu stałego, ale także sytuację, w której osoba wbrew własnej woli została usunięta z lokalu, a nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, lub dochodząc tego prawa uzyskała dla siebie rozstrzygnięcie niekorzystne ". W przedmiotowej sprawie wprawdzie J. W. podejmowała czynności prawne zmierzające do przywrócenia rzekomo naruszonego posiadania spornego lokalu, jednakże nie były one skuteczne, bowiem nie uzyskała korzystnych dla siebie rozstrzygnięć. Prokuratura Rejonowa w L. w 2002 r. umorzyła postępowanie przeciwko T. G. o utrudnianie J. W. korzystania z lokalu przy ul. Ch. [...] w L. ( sygn akt IDs 1981/02 , l Ds 791/03). Kolejne doniesienie skarżącej w powyższej sprawie wniesione do Komisariatu I Policji w L. w dniu [...] załatwiono postanowieniem o odmowie wszczęcia dochodzenia. Postanowienie zostało zatwierdzone przez Prokuraturę Rejonową w L. i jest prawomocne (syg. aktlDs. 1814/03). Zdaniem organu odwoławczego, skoro J. W. nie wykazała na drodze prawnej, iż T. G. środkami prawnie niedozwolonymi zmusił w/wymienioną do opuszczenia przedmiotowego lokalu wbrew jej woli, jak również tego, że fizycznie znęcał się nad skarżącą, to w ustalonym stanie faktycznym nie można uznać, iż opuszczenie przez J. W. lokalu było dobrowolne. Okoliczność, iż skarżąca nie otrzymała jeszcze lokalu socjalnego przyznanego w wyrok Sadu Rejonowego w L. Wydział I Cywilny z dnia 12 września 2003 r. (sygn. akt IC 647/02 ), na mocy którego orzeczono eksmisję J. W. z lokalu przy ul. Ch. [...] w L. – zdaniem organu odwoławczego - nie stanowi podstawy do odmowy wymeldowania J. W. oraz dzieci G. G. i K. G. ze spornego lokalu, bowiem w/wymieniona wraz z dziećmi opuściła dobrowolnie ten lokal, wypełniając tym samym przesłankę warunkującą administracyjne wymeldowanie określoną w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Podkreślił, że przepisy meldunkowe mają wyłącznie charakter porządkowy, chodzi głównie o to, żeby zapis w ewidencji ludności był zgodny z rzeczywistym miejscem pobytu osoby. Od decyzji tej J. W. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, w której zarzuciła organom administracji przyjęcie w swoich rozstrzygnięciach, że opuszczenie przez nią przedmiotowego lokalu miało charakter dobrowolny, gdy zgromadzony materiał dowodowy wskazuje jej zdaniem na brak dobrowolności opuszczenia lokalu. Wskazała że wielokrotnie zgłaszała w Komendzie Policji, że były mąż utrudnia jej zamieszkanie w przedmiotowym lokalu, m.in. w dniu 9 grudnia 2002 r. oraz w dniu 13 września 2003 r., gdy przy udziale Policji i osób trzecich nie została wpuszczona do mieszkania. Wyjaśniła, iż były mąż wymienił zamki i uniemożliwiał jej przebywanie w lokalu. Wskazała, że komornik na podstawie wyroku odbierał klucze do mieszkania i w dniu 9 sierpnia 2003 r. został sporządzony protokół wejścia do lokalu. Zdaniem skarżącej wymeldowanie jej i dzieci przez pracowników Urzędu Miasta było bezpodstawne, ponieważ zgodnie z wyrokiem sądowym to Urząd Miasta winien zapewnić jej dzieciom lokal zastępczy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi podtrzymując zarzuty zawarte w zaskarżonej decyzji. Następnie we wniosku złożonym w tut. Sądzie o przyspieszenie sprawy wskazała, iż zgodnie z wyrokiem Sądu Rejonowego w L. z dnia [...] przywrócono jej współposiadanie poprzez nakazanie T. G. dopuszczenia jej do użytkowania i powrotu do przedmiotowego lokalu, jednak komornik w związku z faktem, iż sporne mieszkanie były mąż w dniu 9.11.2004 r. sprzedał nie jest w stanie wykonać tego wyroku. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 3 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), zwanej dalej p.s.a. – sądy te sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone ustawą, co oznacza, że skarga może zostać uwzględniona, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145-150 ustawy). W ocenie Sądu wydane w sprawie przez organy obu instancji decyzje uchybiają obecnie obowiązującemu prawu w stopniu uzasadniającym ich wyeliminowanie z obrotu. Na wstępie zwrócenia uwagi wymaga, iż kluczowe znaczenie dla postępowania ma należyte ustalenie stanu faktycznego, tylko bowiem w takim przypadku możliwe jest ustalenie zakresu praw i obowiązków strony takiego postępowania. Istotne jest przy tym, aby konieczne w sprawie ustalenia dotyczyły faktów prawotwórczych, mających wpływ na załatwienie sprawy. Chodzi zatem o ustalenia dotyczące stanu faktycznego wyrażonego w normie prawnej. Stosownie do art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10.04.1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 1984 r. Nr 32, poz. l74 ze zm.), który legł u podstaw merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 2 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. W świetle tak brzmiącej regulacji ustalenia w sprawie wymagało zatem czy zachodziła wymieniona wyżej przesłanka faktyczna konieczna do dokonania wymeldowania. W przedmiotowej sprawie bezsporny jest fakt, że J. W. nie przebywała w miejscu swojego stałego zameldowania, co zresztą sama potwierdziła. W toku postępowania administracyjnego nie ustalono natomiast w sposób nie budzący żadnych wątpliwości, czy skarżąca rzeczywiście opuściła sporny lokal w sposób dobrowolny. Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wyjaśniał, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Nie jest dobrowolnym opuszczeniem lokalu takie opuszczenie, do którego strona została zmuszona, jeżeli strona ta podjęła przewidziane prawem środki w celu obrony swoich praw do przebywania w tym lokalu albo jeżeli fakt zmuszania do opuszczenia lokalu jest oczywisty lub został stwierdzony postępowaniem karnym. Jeżeli strona została usunięta z lokalu w drodze przymusu fizycznego czy psychicznego bądź wobec wymiany zamków w drzwiach uniemożliwiono jej dostęp do lokalu, to nie można uznać tego za opuszczenie dotychczasowego miejsca stałego pobytu (wyrok NSA z dnia 22 sierpnia 2000 r., V SA 108/00, LEX nr 49954; wyrok NSA z 21 marca 2001r.,V SA 2950/00, LEX nr 80643). Podkreślić należy, że opuszczenie lokalu, w którym osoba była zameldowana można uznać za dobrowolne i trwałe, jeżeli wynikało ono z nieskrępowanej woli przeniesienia swoich interesów życiowych w inne miejsce. Skoro bezspornie ustalono w rozważanej sprawie, że skarżąca przebywa poza miejscem swojego stałego zameldowania, to w dalszej kolejności należało ustalić w sposób nie budzący żadnych wątpliwości, czy opuszczenie to miało charakter dobrowolny w ustalonym w orzecznictwie znaczeniu, a więc czy wynikało z woli przeniesienia interesów życiowych w inne miejsce. Zgodnie bowiem z wyrażoną w art. 7 k.p.a. zasadą prawdy obiektywnej w toku postępowania organy administracji państwowej obowiązane są podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Realizację tej zasady regulują przede wszystkim przepisy normujące postępowanie dowodowe (zwłaszcza art. 77 i 80 k.p.a.) nakazujące wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego. Zgodnie natomiast z ustaloną linią orzecznictwa organ administracji państwowej z urzędu przeprowadza dowody służące ustaleniu stanu faktycznego. W przedmiotowej sprawie uchybiono tym wymogom. W szczególności wskazać należy, że skarżąca podejmowała czynności prawne zmierzające do przywrócenia naruszonego posiadania spornego lokalu, które okazały się skuteczne, bowiem postanowieniem z dnia 14 marca 2003 r. Sąd Rejonowy w L. I Wydział Cywilny nakazał T. G. dopuścić J. W. do współposiadania spornego lokalu, natomiast wyrokiem z dnia 15 października 2004 r. Sąd ten przywrócił J. W. utracone przez nią posiadanie mieszkania położonego w L. przy ul. Ch. [...] przez nakazanie T. G. dopuszczenie jej do współposiadania tego mieszkania. Ostatnie orzeczenie Sądu Rejonowego dotyczące przywrócenia utraconego przez nią posiadania, jednoznacznie wskazuje na brak charakteru dobrowolności w opuszczeniu przez skarżąca spornego mieszkania, tym samym potwierdzając, iż przesłanka z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności oraz dowodach osobistych nie powinna mieć zastosowania w niniejszej sprawie. Godzi się także zauważyć, że toczyły się postępowania w sprawie utrudniania skarżącej korzystania z lokalu, które co prawda zakończyły się bądź to umorzeniem przez Prokuraturę Rejonowa w L. w 2002 r. czy też odmową wszczęcia dochodzenia, okoliczności te jednak potwierdzają podejmowanie przez skarżącą kroków celem umożliwienia jej i dzieciom zamieszkanie w spornym lokalu. Zauważyć także należy, że skarżąca miała utrudniany dostęp do lokalu m.in. na skutek wymiany zamków w drzwiach przez byłego męża. Zdaniem tut. Sądu zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wbrew wywodom organów administracyjnych wskazuje, że opuszczenie przez skarżąca spornego lokalu nie miało dobrowolnego i trwałego charakteru. Godzi się w tym miejscu zauważyć, iż podstawową zasadą postępowania dowodowego jest zasada swobodnej oceny dowodów. Swoją oceną organ administracyjny obowiązany jest oprzeć na przekonywujących podstawach i dać temu wyraz w uzasadnieniu decyzji. Ocena materiału dowodowego sprawy - nie pozwalająca przyjąć, iż opuszczenie lokalu wynikało z nieskrępowanej woli przeniesienia swoich interesów życiowych w inne miejsce - została dokonana przez organy administracji z przekroczeniem zasady swobodnej oceny dowodów, czym naruszono art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego. Podkreślić wreszcie trzeba, że jeżeli w sprawie występują sprzeczne interesy stron reprezentujących sprzeczne racje i argumenty, zadaniem organów administracyjnych jest wszechstronne przeanalizowanie tych racji i argumentów i podanie w rozstrzygnięciu, jakie względy przemawiały za uznaniem jednych, a odrzuceniem drugich, dlaczego pewne argumenty zostały przedłożone nad inne, niektóre dowody zostały uwzględnione, a innym odmówiono wiarygodności. Organ administracyjny dysponując sprzecznymi zeznaniami stron i świadków nie może uchylić się od oceny ich wiarygodności, a tym samym dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Powyższe prowadzi do wniosku, że w postępowaniu uchybiono zasadom procedury administracyjnej, nakazującym dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego poprzez wszechstronne rozważenie materiału dowodowego i ustosunkowanie się do zarzutów. Naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż uniemożliwiło wykazanie w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżąca opuściła sporny lokal w sposób dobrowolny. W konsekwencji błędnie poczynionych (z uchybieniem procedury) ustaleń stanu faktycznego nie było podstaw do zastosowania powołanego w sprawie przepisu prawa materialnego. Mając powyższe na względzie, działając na podstawie art. 145 § 1 lit. "a" i "c", art. 210 oraz art. 152 powołanej na wstępie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji wyroku.