III SA/Wr 563/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu – Barbara Koźlik po rozpoznaniu w dniu 28 sierpnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. Z. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego w W. z dnia [---] nr [---] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący, w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 450 zł, wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych uzasadniając, że prowadzi działalność gospodarczą – jest to firma budowalna. Działalność transportową zawiesił. Z prowadzonej działalności od stycznia 2013 r. nie tylko nie osiąga przychodu, ale nadto ponosi straty, co spowodowane jest kryzysem gospodarczym i złymi warunkami pogodowymi – długa zima nie pozwoliła na prowadzenie robót. W związku z tym nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, która posiada dom jednorodzinny. Wnioskodawca natomiast nie dysponuje jakimkolwiek majątkiem, zasobami pieniężnymi ani przedmiotami o wartości powyżej 3.000 euro. Źródłami dochodów są działalności gospodarcze prowadzone przez małżonków, przy czym – zgodnie z oświadczeniem – działalność skarżącego przynosi straty, działalność jego żony nie przynosi dochodów. Z dodatkowych oświadczeń i dokumentów, przedłożonych na wezwanie skierowane na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej: p.p.s.a.) wynika, że za 2012 r. przychody z działalności małżonków wyniosły 1.397.556,65 zł i 7.413 zł – wnioskodawca odnotował jednocześnie dochód w wysokości 56.061,96 zł, a jego żona stratę w kwocie 4.067,52 zł. Żona jednocześnie uzyskała przychód z działalności wykonywanej osobiście w wysokości 4.576 zł. W 2013 r. do czerwca przychód z działalności wnioskodawcy wyniósł 345.126,11 zł, a strata 35.410 zł – zgodnie z raportem wspomagającym wyliczenie zaliczki na podatek dochodowy. Przedłożony został wydruk historii rachunku bankowego związanego z działalnością gospodarczą skarżącego od stycznia do czerwca 2013 r. Dodatnie saldo rachunku wynosi średnio około kilkanaście tysięcy złotych, odnotowane są na nim wpływy z działalności wypłaty z bankomatu kwot 2.000-4.000 zł i przelewy własne na dwa osobiste rachunki skarżącego kwot od kilku do kilkunastu tysięcy złotych. Wydruki historii tych rachunków nie zostały przedłożone. Wnioskodawca wskazał, że jest właścicielem pięciu ciągników siodłowych (wyrejestrowanych na 24 miesiące), naczepy ciężarowej i dwóch samochodów dostawczych. Oświadczył, że minimalny koszt utrzymania gospodarstwa domowego to kwota 3.440 zł, na którą składają się wydatki m.in. na żywność 1.500 zł, środki czystości 300 zł, odzież 200 zł. Dodał, że kwota ta nie obejmuje niezbędnych remontów związanych z eksploatacją domu. Nie przedłożono wymienionych w wezwaniu wydruków z księgi podatkowej z działalności gospodarczej prowadzonej przez żonę wnioskodawcy i wydruków historii posiadanych przez nią rachunków bankowych. Przedstawione wyżej okoliczności nie dają podstaw do uwzględnienia przedmiotowego wniosku. Podstawą prawną jego rozpoznania jest regulacja zawarta w art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Stosownie do treści tych przepisów, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (w części lub w całości), a więc w zakresie częściowym, może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zaznaczyć należy, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, iż wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Jednocześnie wykazanie, iż strona rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji spoczywa na niej samej. Zatem w jej interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić (zob. postanowienie NSA z 28 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 179/12, LEX nr 1136765). Tymczasem wnioskodawca w sposób wybiórczy odniósł się do wezwania do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów. Nie zostały bowiem przedłożone wyciągi wszystkich posiadanych przez oboje małżonków rachunków bankowych ani dokumenty dotyczące działalności gospodarczej żony skarżącego. Przy czym już dane wynikające z dokumentów nadesłanych nie dają podstaw do uznania, iż wnioskodawca nie jest w stanie zgromadzić środków na opłacenie kosztów sądowych, z których w postępowaniu przed sądami administracyjnymi najwyższą wartość stanowi zwykle wpis od skargi, wyznaczony w niniejszej sprawie na kwotę 450 zł. Przede wszystkim skarżący dysponuje znacznymi środkami na rachunku bankowym związanym z prowadzoną działalnością gospodarczą – dodatnie saldo rachunku opiewa na kwoty od kilku do kilkunastu tysięcy. Nadto pobiera gotówkę z bankomatu o wartości 2.000-4.000 zł, dokonuje przelewów na własne rachunki kwot sięgających nawet kilkanaście tysięcy złotych. Fakty te zatem są sprzeczne z argumentacją wniosku, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie bez uszczerbku. W istocie, zgodnie z oświadczeniem wnioskodawcy, w prowadzonej działalności gospodarczej odnotował on do czerwca 2013 r. stratę wynoszącą ponad 35.000 zł. Jednakże jednocześnie osiągnął przychody wysokości ponad 345.000 zł. Niski dochód, czy poniesiona strata, pozostają tu bez wpływu na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy, gdyż wartości te są powiązane przede wszystkim z rozliczeniami w podatku dochodowym. Strata bowiem, będąca nadwyżką kosztów uzyskania przychodów nad wartością przychodów, skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. O trafności tego twierdzenia może natomiast świadczyć stan rachunku bankowego, którego historia została przedłożona. Poza tym wysokość wykazanego przychodu przeczy argumentacji skarżącego wskazującej na złą kondycję jego firmy. Możliwość poczynienia rezerw na opłacenie kosztów sądowych potwierdzają również dane dotyczące miesięcznych wydatków w budżecie domowym małżonków. W ocenie referendarza sądowego, nawet przy uwzględnieniu cen żywności i środków higieny, kwoty wydatkowane na ten cel w 2-osobowym gospodarstwie domowym są zawyżone. Nie można wprawdzie zanegować możliwości wydatkowania co miesiąc na wyżywienie 1.500 zł, czy na środki higieny 300 zł, jednak pamiętać trzeba o przesłankach przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym – to jest niemożliwości opłacenia kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego siebie i rodziny. Chodzi zatem o sytuację, gdy poniesienie tych kosztów pociągałoby za sobą konieczność ograniczenia wydatków na pokrycie najbardziej niezbędnych podstawowych potrzeb socjalnych. W tych okolicznościach przedmiotowy wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych należało ocenić jako nieuzasadniony. W związku z tym, na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.