III SA/Wr 563/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Maciej Guziński po rozpoznaniu w dniu 19 Września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi B. Z. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego w W. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych na skutek sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 28 sierpnia 2013 r. sygn. akt III SA/Wr 563/13 postanawia: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia [...] r. skarżący wniósł skargę na wskazaną w sentencji niniejszego orzeczenia decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego w W. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej. Po wezwaniu skarżącego do uiszczenia wpisu od skargi (zarządzenie Przewodniczącej Wydziału z dnia [...] r.) skarżący wniósł o przyznanie mu prawa pomocy. Postanowieniem z dnia [...] r. referendarz sądowy tutejszego Sądu odmówił skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu postanowienia wskazał, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą – firmę budowalną. Działalność transportową zawiesił. Z prowadzonej działalności od [...] r. nie tylko nie osiąga przychodu, ale nadto ponosi straty, co spowodowane jest kryzysem gospodarczym i złymi warunkami pogodowymi – długa zima nie pozwoliła na prowadzenie robót. Skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, która posiada dom jednorodzinny. Sam natomiast nie dysponuje jakimkolwiek majątkiem, zasobami pieniężnymi ani przedmiotami o wartości powyżej [...] euro. Źródłami dochodów są działalności gospodarcze prowadzone przez małżonków, przy czym – zgodnie z oświadczeniem – działalność skarżącego przynosi straty, działalność jego żony nie przynosi dochodów. Dalej referendarz ustalił, że za 2012 r. przychody z działalności małżonków wyniosły [...] zł i [...] zł –skarżący odnotował jednocześnie dochód w wysokości [...] zł, a jego żona stratę w kwocie [...] zł. Żona jednocześnie uzyskała przychód z działalności wykonywanej osobiście w wysokości [...] zł. W 2013 r. do czerwca przychód z działalności wnioskodawcy wyniósł [...] zł, a strata [...] zł – zgodnie z raportem wspomagającym wyliczenie zaliczki na podatek dochodowy. Przedłożony został wydruk historii rachunku bankowego związanego z działalnością gospodarczą skarżącego od stycznia do czerwca 2013 r. Dodatnie saldo rachunku wynosi średnio około kilkanaście tysięcy złotych, odnotowane są na nim wpływy z działalności wypłaty z bankomatu kwot [...]-[...] zł i przelewy własne na dwa osobiste rachunki skarżącego kwot od kilku do kilkunastu tysięcy złotych. Wydruki historii tych rachunków nie zostały przedłożone. Skarżący wskazał, że jest właścicielem pięciu ciągników siodłowych (wyrejestrowanych na 24 miesiące), naczepy ciężarowej i dwóch samochodów dostawczych. Oświadczył, że minimalny koszt utrzymania gospodarstwa domowego to kwota [...] zł, na którą składają się wydatki m.in. na żywność [...] zł, środki czystości [...] zł, odzież [...] zł. Dodał, że kwota ta nie obejmuje niezbędnych remontów związanych z eksploatacją domu. Od postanowienia referendarza skarżący wywiódł sprzeciw. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżący zawarł polemikę z rozstrzygnięciem referendarza oraz podkreślił, że "zarówno on jak i jego małżonka z prowadzonej działalności w 2013 r. ponieśli stratę". W ocenie skarżącego kwota [...] zł miesięcznie na żywność dla dwu osób, przy stałym wzroście cen żywności nie jest luksusem. Dlatego też pokrycie kosztów postepowania wiązałoby się dla niego z koniecznością ograniczenia niezbędnych, podstawowych potrzeb. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wskazać, iż na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, od którego został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje – na podstawie art. 245 § 3 p.p.s.a. - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie z opłat lub wydatków może z kolei polegać - zgodnie z przepisem art. 245 § 4 p.p.s.a., na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Natomiast z uregulowania sformułowanego w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Na mocy art. 255 p.p.s.a. , jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, iż to wnioskodawca winien wskazać na okoliczności uzasadniające jego żądanie. Tymczasem z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika natomiast, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną, która posiada dom jednorodzinny. Jest właścicielem pięciu ciągników siodłowych, naczepy ciężarowej i dwóch samochodów dostawczych. Minimalny koszt utrzymania gospodarstwa domowego skarżącego – jak sam określił - wynosi ok. [...] zł. Jednocześnie z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika, że za 2012 r. przychody z działalności małżonków wyniosły [...] zł i [...] zł –skarżący odnotował jednocześnie dochód w wysokości [...] zł, a jego żona stratę w kwocie [...] zł. Żona jednocześnie uzyskała przychód z działalności wykonywanej osobiście w wysokości [...] zł. W 2013 r. do czerwca przychód z działalności skarżącego wyniósł [...] zł, a strata [...] zł – zgodnie z raportem wspomagającym wyliczenie zaliczki na podatek dochodowy. Dodatnie saldo rachunku związanego z działalnością gospodarczą skarżącego od stycznia do czerwca 2013 r. wynosi średnio około kilkanaście tysięcy złotych, odnotowane są na nim wpływy z działalności wypłaty z bankomatu kwot [...]-[...] zł i przelewy własne na dwa osobiste rachunki skarżącego kwot od kilku do kilkunastu tysięcy złotych. Po rozważeniu w/w sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego, podlegającej ocenie w postępowaniu wpadkowym, wszczętym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy Sąd doszedł do wniosku, że sytuacja skarżącego nie jest na tyle trudna, aby nie mógł on ponieść kosztów sądowych (wpisu od skargi w wysokości [...] zł) bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny. W pierwszej kolejności wskazać należy, że skarżący choć – jak przyznaje – ponosi straty z prowadzonej działalności gospodarczej, comiesięcznie swobodnie przeznacza na utrzymanie swego gospodarstwa domowego kwotę ok. [...] zł. Ponadto dysponuje znacznymi środkami na rachunku bankowym związanym z prowadzoną działalnością gospodarczą ( saldo dodatnie opiewa na kwoty od kliku do kilkunastu tysięcy). Co więcej skarżący pobiera z tego konta gotówkę i przelewa ją na własne rachunki. Przelewy te sięgają nawet kilkunastu tysięcy złotych. Wreszcie skarżący ma zabezpieczony byt (mieszka w domu jednorodzinnym żony), posiada sprzęt mechaniczny. Wszystkie te okoliczności pozostają zatem w sprzeczności z argumentacją wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy., który uważa, że "nie jest w stanie uiścić [...] zł" tytułem wpisu od skargi. Ponadto skarżący wskazując, że pozostająca mu na jedzenie kwota [...]zł "nie jest luksusem" przeoczył jednak fakt, że ocena Sądu – przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy - musi być relatywnie odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów zostałby przeniesione. Ponadto niezauważona przez skarżącego pozostała okoliczność, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Ubiegający się o taką pomoc powinni zatem poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia kosztów postępowania. Koszty sądowe zasługują bowiem na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi, a zwolnienie od obowiązku ich ponoszenia – w sytuacji, gdy są one dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. Tymczasem treść materiału aktowego niniejszej sprawy obligowała Sąd do stwierdzenia, iż nie została spełniona przesłanka przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. uznał, że na obecnym etapie postępowania skarżący nie wykazał, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 ustawy procesowej, podstaw do przyznania mu prawa pomocy i wobec takiej konstatacji, na podstawie powołanych wyżej przepisów, orzekł jak w sentencji.