III SA/Wr 565/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Moskała po rozpoznaniu w dniu 20 lipca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J K na decyzję D I C we W z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za wykonywanie przewozu drogowego bez uiszczenia wymaganej opłaty za przejazd po drogach krajowych postanawia: I. oddalić wniosek o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z dnia [...] r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego; II. odrzucić zażalenie na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z dnia [...] r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego; III. odrzucić wniosek o uchylenie zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia [...] r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego; IV. odrzucić wniosek o uchylenie postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 14 listopada 2008 r. w przedmiocie odrzucenia skargi. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia [...] r. wezwano J K (zwanego dalej skarżącym) do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, w terminie 7 dni od daty doręczenia zarządzenia. Niniejsze zarządzenie skutecznie doręczono skarżącemu w dniu [...] r. Z akt sprawy wynika, że wpis od skargi został uiszczony w dniu [...] r., a zatem 11 dni po upływie wyznaczonego terminu Postanowieniem z dnia 14 listopada 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu po rozpoznaniu skargi J K na decyzję D I C we W z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za wykonywanie przewozu drogowego bez uiszczenia wymaganej opłaty za przejazd po drogach krajowych - z uwagi na uiszczenie wpisu po terminie – skargę odrzucił. Niniejsze postanowienie skutecznie doręczono skarżącemu w dniu [...] r. (zwrotne potwierdzenie odbioru). W piśmie z dnia [...] r., sprecyzowanym w dniu [...] r., skarżący wystąpił o "powołanie pełnomocnika z urzędu w celu sporządzenia skargi kasacyjnej, jak również o zwolnienie go od kosztów". Postanowieniem z dnia 16 lutego 2009 r. referendarz sądowy przy Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie z kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W piśmie z dnia [...] r. O I R P we W zawiadomiła Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, iż jako pełnomocnika skarżącego wyznaczyła r. pr. S D. Pismami z dnia [...] r. w/w profesjonalny pełnomocnik skarżącego wniósł odpowiednio: - zażalenie na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia [...] r. o wezwaniu skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego; - wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia [...] r. o wezwaniu skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego; - opinię prawną o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej na postanowienie tutejszego Sądu z dnia 14 listopada 2008 r. w przedmiocie odrzucenia skargi, albowiem "zostało ono wydane prawidłowo"; - wniosek o uchylenie zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia [...] r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego; - wniosek o uchylenie postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 14 listopada 2008 r. w przedmiocie odrzucenia skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Przepis art. 173 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej w dalszych wywodach jako "p.p.s.a." wyraźnie stanowi, że od wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie przysługuje skarga kasacyjna, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Nie nasuwa wątpliwości, że postanowienie o odrzuceniu skargi jest postanowieniem kończącym postępowanie w sprawie, i to bez względu na przyczynę odrzucenia skargi. Także w przypadku odrzucenia skargi z powodu nieuiszczenia wpisu w wyznaczonym terminie postanowienie o odrzuceniu skargi jest postanowieniem kończącym postępowanie w sprawie. Bezspornym jest zatem, że na postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego o odrzuceniu skargi z powodu nieuiszczenia wpisu od skargi w wyznaczonym terminie przysługuje skarga kasacyjna na podstawie art. 173 § 1 p.p.s.a. W myśl natomiast art. 177 § 1 "p.p.s.a.", skargę kasacyjną wnosi się do sądu, który wydał zaskarżony wyrok lub postanowienie, w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Nadto zgodnie z art. 175 tej samej ustawy, skarga winna być sporządzona przez adwokata lub radcę prawnego. Fakt legitymowania się przez osobę, która podpisała skargę kasacyjną uprawnieniem do jej sporządzenia powinien być przy tym udokumentowany wraz ze złożeniem takiej skargi lub przed upływem terminu do jej wniesienia. Braku tego nie można uzupełnić, a skargi "sanować", natomiast stwierdzenie uchybienia w tym względzie skutkuje odrzuceniem skargi na podstawie art. 178 p.p.s.a jako niedopuszczalnej (tak NSA w postanowieniu z dnia 8 września 2004 r., FSK 371/04, niepubl.). W rozpatrywanej sprawie skarżący (pisma z dnia [...] r. i [...] r.) wystąpił o "zwolnienie go od kosztów oraz powołanie pełnomocnika z urzędu", jednoznacznie przy tym dookreślając powód powołania profesjonalnego pełnomocnika tj. sporządzenie skargi kasacyjnej. Podkreślić przy tym trzeba, że wniosek o zwolnienie od kosztów wpłynął już po uiszczeniu przez skarżącego wpisu sądowego od skargi. Wniosek ten mógł zatem wywołać jedynie skutki na przyszłość, gdyż w procedurze sądowoadministracyjnej nie jest znana instytucja wstecznego zwolnienia z kosztów sądowych. Jeżeli zatem skarżący uiścił żądany wpis sądowy od skargi (chociaż z uchybieniem terminu), to późniejsze przyznanie mu prawa pomocy nie obejmowało wydatków poniesionych przez skarżącego przed złożeniem wniosku o zwolnienie z kosztów. Wadliwe zatem zrozumienie momentu, od którego skarżącemu przysługiwało prawo pomocy, skutkowało złożeniem opisanych na wstępie wyroków. Biorąc powyższe pod uwagę tj. po pierwsze wydanie przez tutejszy Sąd postanowienia o odrzuceniu skargi z uwagi na nieuiszczenie w terminie wpisu od skargi – a zatem postanowienia kończącego postępowanie w sprawie oraz po drugie złożenie przez skarżącego wniosku o wyznaczenie profesjonalnego pełnomocnika celem wniesienia do Naczelnego Sądu Administracyjnego na w/w postanowienie skargi kasacyjnej stwierdzić należy, że – na obecnym etapie postępowania - wniesienie zażalenia na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia [...] r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego jest niedopuszczalne. Skoro bowiem tutejszy Sąd postanowieniem z dnia 14 listopada 2008 r. skargę odrzucił, to jedyną skuteczną formą wzruszenia tego orzeczenia, stosownie do treści art. 173 § 1 p.p.s.a., było wywiedzenie skargi kasacyjnej. Tymczasem pełnomocnik skarżącego sporządził opinię prawną o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej na w/w postanowienie, gdyż - jak sam podkreślił - "zostało ono wydane prawidłowo", a jednocześnie wniósł – niedopuszczalne na obecnym etapie postępowania - zażalenie na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego. Stosownie zatem do treści art. 178 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a zażalenie na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału III z dnia [...] r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego - jako niedopuszczalne na obecnym etapie postępowania - należało odrzucić (pkt II sentencji). W konsekwencji zaś powyższego wniosek o przywrócenie terminu do złożenia w/w zażalenia należało oddalić (pkt. I sentencji). Mając powyższe na uwadze oraz odnosząc się do kolejnych wniosków pełnomocnika skarżącego, należy również dodać, iż skarga kasacyjna jest zasadniczym środkiem odwoławczym w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Drugim obok skargi kasacyjnej środkiem odwoławczym jest natomiast zażalenie, przy czym ich przedmiotem są postanowienia i zarządzenia wydane w toku postępowania, z reguły o charakterze wpadkowym. Wyjątkowo zażalenie można wnieść od postanowienia kończącego postępowanie, gdy ustawa wyraźnie tak stanowi (np. odrzucenie skargi kasacyjnej - art. 194 § 1 pkt 7 albo odmowa sporządzenia uzasadnienia wyroku - art. 194 § 1 pkt 4). Podkreślenia również wymaga, że jakkolwiek art. 194 p.p.s.a. stanowi, że zażalenia przysługują na postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego, to jednak z przepisów szczególnych wynika, że zażalenie służy także na niektóre zarządzenia przewodniczącego tj. na zarządzenie o pozostawieniu bez rozpoznania pisma, którego strona nie uzupełniła lub nie poprawiła w terminie (art. 49 § 2) oraz na zarządzenie w przedmiocie kosztów sądowych (art. 227 § 1), co potwierdza treść art. 198 p.p.s.a. W świetle zatem przepisów regulujących procedurę sądowoadministracyjną, bezspornym jest, że ustawodawca nie zawarł w katalogu środków odwoławczych wniosków o uchylenie odpowiednio: zarządzenia Przewodniczącego Wydziału wzywającego o wpis oraz kończącego postępowanie w sprawie postanowienia w przedmiocie odrzucenia skargi (czyli wniosków wywiedzionych w niniejszej sprawie przez profesjonalnego pełnomocnika). Podkreślenia wymaga, że wprawdzie art. 165 p.p.s.a., przewiduje możliwość zmiany - w trybie autokontroli - wydanych przez Sąd postanowień /zarządzeń (art. 165 w zw. z art. 167 p.p.s.a.) (wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne), jednak dotyczy to jedynie postanowień niekończących postępowania w sprawie. Zatem co do postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu w przedmiocie odrzucenia skargi, należy jednoznacznie stwierdzić, że jako postanowienie kończące postępowanie w sprawie nie podlega ono zmianie w trybie art. 165 p.p.s.a. Natomiast odnosząc się do zarządzenia Przewodniczącego Wydziału o wezwaniu do uiszczenia wpisu, należy ponownie podnieść (analogicznie jak w sytuacji zażalenia), że skoro w sprawie wydane zostało postanowienie kończące postępowanie (postanowienie o odrzuceniu skargi z uwagi na nieuiszczenie wpisu w terminie) to – na tym etapie postępowania - jedyną skuteczną formą wzruszenia tego orzeczenia było wywiedzenie skargi kasacyjnej, nie zaś złożenie wniosku o uchylenie zarządzenia wzywającego o wpis jak to uczynił pełnomocnik skarżącego. W konsekwencji powyższego wnioski skarżącego – jako niedopuszczalne należało odrzucić (pkt. III i IV sentencji).