III SA/Wr 577/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA - Maciej Guziński, , , po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata na skutek sprzeciwu skarżącego od postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu z dnia 25 sierpnia 2008 r. w przedmiocie pozostawienia bez rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi J K na decyzję S K O we W z dnia [....] r. Nr [...] w przedmiocie cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami kategorii [...] postanawia: przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata. W rozpoznawanej sprawie Sąd zarządzeniem z dnia 6 listopada 2007 r. wezwał J K , na podstawie art. 220 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) oraz § 2 ust. 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 221, poz. 2193), do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na decyzję S K O we W w przedmiocie cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami kategorii [...] w kwocie [..] zł. Wobec nie uiszczenia przez skarżącego niniejszego wpisu w wyznaczonym terminie, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 14 grudnia 2007 r. odrzucił skargę jako nieopłaconą. Pismem z dnia 25 stycznia 2008 r. skarżący złożył wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu oraz prolongowanie terminu do złożenia skargi kasacyjnej na postanowienie Sądu z dnia 14 grudnia 2007 r. w przedmiocie odrzucenia skargi. W wyniku zarządzenia sędziego z dnia 6 lutego 2008 r. poinformowano skarżącego, iż przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewidują wniosku o prolongowanie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, a zatem wniosek skarżącego w niniejszym przedmiocie pozostał złożony do akt sprawy. Na niniejsze zarządzenie skarżący wniósł zażalenie (pismo z dnia 26 lutego 2008 r.), które to postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 14 marca 2008 r. zostało jako niedopuszczalne odrzucone, a następnie skutecznie doręczone skarżącemu w dniu 21 marca 2008 r. Pismem z dnia 27 marca 2008 r. skarżący na w/w postanowienie Sądu wniósł zażalenie, które to postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 maja 2008 r. zostało oddalone. W wyniku zarządzenia Sędziego z dnia 4 lipca 2008 r. sprawa skarżącego została skierowana do referendarza sądowego, celem rozpoznania wniosku w przedmiocie prawa pomocy. W dniu 15 lipca 2008 r. doręczono skarżącemu wezwanie do wypełnienia i przesłania do Sądu w terminie 7 dni formularza wniosku o przyznanie prawa Sygn. akt III SA/Wr 577/07 pomocy osobie fizycznej, pod rygorem pozostawienia go bez rozpoznania. Wyznaczony termin upływał w dniu 22 lipca 2008 r. Skarżący w piśmie z dnia 22 lipca 2008 r. oświadczył, iż jego stan majątkowy nie uległ żadnej zmianie od czasu poprzednio złożonych oświadczeń na wymaganych drukach dodając, iż Sąd narzuca mu obowiązki niewykonalne, gdyż nikt nie jest w stanie w przeciągu 7 dni dostarczyć określonych w wezwaniu dokumentów. Zarządzeniem referendarza Sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we W z dnia 25 sierpnia 2008 r. wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy został pozostawiony bez rozpoznania. Niniejsze zarządzenie zostało skarżącemu skutecznie doręczone w dniu 15 września 2008 r. Pismem z dnia 22 września 2008 r. skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W na w/w zarządzenie referendarza sądowego sprzeciw, zaskarżając je w całości i wnosząc o jego uchylenie. Zarządzeniem Sędziego z dnia 29 września 2008 r. poinformowano skarżącego, iż stosownie do treści art. 257 p.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy, który nie został złożony na urzędowym formularzu (odrębnie dla każdej ze spraw) lub którego strona nie uzupełniła w zakreślonym terminie - pozostawia się bez rozpoznania. Nadto wezwano skarżącego do przedłożenie odrębnego (do akt sprawy o sygn.....) wniosku o przyznanie prawa pomocy, sporządzonego na urzędowym formularzu - w terminie 7 dni - pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Pismem z dnia 15 października 2008 r. skarżący złożył sporządzony na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata wskazując, że dochód jego dwuosobowej rodziny wynosi [...] zł. Nadto skarżący podniósł, że trudna sytuacja życiowa, w której się znajduje spowodowana jest spłatami zaciągniętych pożyczek w łącznej comiesięcznej kwocie [...] zł, kosztami utrzymania w postaci opłat za czynsz, światło, gaz w łącznej wysokości[..] zł oraz kosztami związanymi z zakupami leków w wysokości [...] zł. Skarżący podniósł również, iż "limit bankowy wynosi [...] zł, a debet opiewa na kwotę[...] zł". Sygn. akt III SA/Wr 577/07 W ramach posiadanych składników majątkowych skarżący wymienił "mieszkanie o pow..... m2". Reasumując skarżący wskazał, iż jego "sytuacja finansowa i zdrowotna, nie pozwala na opłatę adwokata". Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Na wstępie należy wskazać, że na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, od którego został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W tym miejscu zaznaczenia wymaga, iż zgłoszone w sprzeciwie żądanie uchylenia postanowienia referendarskiego z dnia 25 sierpnia 2008 r. nie może odnieść skutku w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest bowiem utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarza sądowego z mocy samej ustawy i przejście sprawy będącej jego przedmiotem do właściwości Sądu. Zatem już samo wniesienie sprzeciwu, a nie jego zakres określony przez stronę, powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego. Natomiast wywiedziona w sprzeciwie argumentacja dotycząca sytuacji materialnej skarżącego stanowi uzupełnienie uzasadnienia rozpoznawanego przez Sąd wniosku. Stosownie natomiast do art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje, na podstawie art. 245 § 3 ustawy, zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, patentowego. Częściowe zwolnienie z opłat lub wydatków może z kolei polegać, zgodnie z przepisem art. 245 § 4 p.p.s.a., na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Natomiast z uregulowania sformułowanego w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., wynika, iż Sygn. akt III SA/Wr 577/07 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zaś zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.), przy czym przyznanie tegoż prawa osobie fizycznej następuje jedynie wówczas gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 p.p.s.a.). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy p.p.s.a., określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Ponadto podkreślenia wymaga okoliczność, iż w postanowieniach z dnia 6 października 2004 r. (GZ 61/04, GZ 64/04, niepubl.) NSA podkreślił, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił także, że opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Sygn. akt III SA/Wr 577/07 Skoro zatem postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, to wnioskodawca winien wskazać na okoliczności uzasadniające jego żądanie. W niniejszej sprawie skarżący, wzywany na mocy art. 255 p.p.s.a., dostarczył wyczerpujących informacji określających jego sytuację materialną, szczegółowo odnosząc się do wezwania Sądu. Z wyjaśnień skarżącego wynika, że jego dwuosobowa rodzina, utrzymuje się z dochodów pochodzących z emerytur w łącznej kwocie ok. [...] zł miesięcznie. Podczas gdy na miesięczne wydatki w łącznej kwocie [...] zł składają się odpowiednio wydatki związane ze spłatami zaciągniętych pożyczek w łącznej comiesięcznej kwocie [...] zł, kosztami utrzymania związanymi z opłatami za czynsz, światło, gaz w łącznej wysokości[...] zł oraz kosztami związanymi z zakupami leków w wysokości [...] zł. Jednakże oceniając sytuację materialną, w której pozostaje skarżący nie można przyjąć, dokonując jedynie czysto matematycznego wyliczenia, iż skarżącemu tytułem comiesięcznych wolnych środków pozostaje do dyspozycji kwota w wysokości [...] zł (dochody[...] . - wydatki [...] = [...] zł) gdyż bezspornie należy uwzględnić okoliczność, iż skarżący posiada debet w wysokości [...] zł. (który musi zostać uregulowany) oraz, że z tej kwoty skarżący musi zabezpieczyć stosowne środki na zakup niezbędnej żywności dla siebie i żony. Zważywszy na powyższe przyjąć należy, iż po uregulowaniu wydatków koniecznych - tych przez skarżącego wskazanych, jak również tych związanych z zakupem żywności i systematyczną spłatą długu wynikającego z debetu na koncie - skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2 cyt. ustawy), wobec czego Sąd na mocy art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 p.p.s.a., postanowił przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata.