III SA/Wr 580/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Strzebinczyk (sprawozdawca), Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska, Maciej Guziński, , Protokolant Ewa Pąsiek, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 3 lutego 2012 r. sprawy ze skargi "A" Sp. z o.o. w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie cofnięcia rejestracji automatu do gier o niskich wygranych I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Dyrektora Izby Celnej we W. na rzecz strony skarżącej [...] ([...]) złotych kosztów postępowania; III. orzeka, że decyzje wymienione w punkcie I nie mogą być wykonane do dnia prawomocności wyroku. Decyzją opisaną w sentencji niniejszego wyroku – wydaną po rozpatrzeniu odwołania spółki od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w L. z dnia [...] r., w której organ ten cofnął rejestrację automatu o niskich wygranych SUPER BANK – Dyrektor Izby Celnej utrzymał w mocy pierwszoinstancyjne orzeczenie. Z uzasadnienia decyzji organu wyższego stopnia wynika, iż podzielił on zapatrywanie Naczelnika UC w kwestii zaistnienia przesłanki cofnięcia rejestracji, przewidzianej w § 14 ust. 5 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 3 czerwca 2003 r. w sprawie warunków urządzania gier i zakładów wzajemnych (Dz. U. Nr 102, poz. 946 ze zm.), powoływanego dalej jako "rozporządzenie z 2003 r." lub "rozporządzenie wykonawcze". Stwierdzenie niezgodności rzeczywistego stanu automatu, którego dotyczyły decyzje organów celnych obu instancji, z warunkami rejestracji, nastąpiło w drodze eksperymentu przeprowadzonego przez funkcjonariuszy i pracowników celnych w punkcie gier, gdzie automat ów był zainstalowany. Eksperyment wykazał, że automat umożliwiał przeprowadzenie jednej gry za stawkę 40 bądź 100 punktów kredytowych (co stanowi równowartość 4 zł albo 10 zł; 1 punkt kredytowy = 0,10 zł), przekraczając w ten sposób limit stawki przewidziany w art. 129 ust. 3 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. Nr 201, poz. 1540 ze zm.), przytaczanej w dalszych wywodach – skrótowo – jako "u.g.h.", której maksymalną wysokość określono tam na poziomie 0,50 zł. W toku postępowania wyjaśniającego organy pozyskały ponadto kolejny dowód. Wykorzystały mianowicie – na podstawie formalnego postanowienia o dopuszczeniu tego dowodu w niniejszej sprawie – treść opinii biegłego sądowego, powołanego w ramach równolegle toczącego się postępowania karnego skarbowego. W końcowych wnioskach tej opinii, po przedstawieniu przebiegu dokonanej przez niego ekspertyzy, biegły także stwierdził, iż sporny automat nie spełnia wymogów technicznych przewidzianych dla automatów do gier o niskich wygranych, umożliwia bowiem grę za stawkę wyższą niż 0,50 zł. Oceniając dowód z opinii wspomnianego rzeczoznawcy, Dyrektor Izby Celnej podkreślił, że posiada on walory istotne dla rozpatrywanej sprawy. Z jednej strony, przyczynia się bowiem do jej załatwienia (może być zatem wykorzystany, w świetle art. 180 § 1 ordynacji podatkowej). Z drugiej zaś, odpowiada wymogom przewidzianym w art. 181 ordynacji dla dowodu w postaci opinii biegłego. Odnosząc się do konkretnych zarzutów formułowanych przez spółkę, organ odwoławczy wyraził zapatrywanie, iż do cofnięcia rejestracji automatu na podstawie § 14 ust. 5 rozporządzenia z 2003 r. nie jest potrzebny dowód z opinii, o której mowa w § 8 tegoż rozporządzenia, sporządzanej dla potrzeb rejestracji automatu. W tym kontekście podkreślono, że organy celnie nie kwestionowały stanu spornego automatu w momencie jego rejestracji. Stwierdziły jedynie, iż obecnie stan ten nie odpowiada warunkom rejestracji, skoro umożliwia grę za stawki wyższe od określonych ustawowo. Zdaniem Dyrektora Izby Celnej, skoro nie ustalano przyczyn takiego stanu, które są obojętne z punktu widzenia zastosowanej sankcji (cofnięcie rejestracji), nie ma także znaczenia fakt, iż nienaruszone były plomby zabezpieczające automat przed zewnętrzną ingerencją. Organ drugiej instancji powołał się przy tym na identyczne stanowisko różnych składów orzekających tutejszego Sądu, wyrażone we wcześniej wydanych wyrokach, ferowanych w sprawach o identycznych (lub bardzo zbliżonych) okolicznościach faktycznych, istotnych dla kierunku rozstrzygnięcia. W końcowym fragmencie uzasadnienia zakwestionowanej decyzji zwrócono uwagę na art. 23a ust. 7 u.g.h., dodany nowelą z dnia 26 maja 2011 r., stanowiący odpowiednik rozwiązania przewidzianego wcześniej w § 14 ust. 5 rozporządzenia wykonawczego. W skardze do tutejszego Sądu, spółka wniosła – alternatywnie – o uchylenie drugoinstancyjnej decyzji (bądź o stwierdzenie jej nieważności) i o zasądzenie kosztów, zarzucając, iż w toku postępowania organ dopuścił się naruszeń następujących przepisów: 1. art. 144 u.g.h. w związku z art. 15b ust. 4a ustawy z dnia 29 lipca 1992 r. o grach i zakładach wzajemnych oraz § 9 ust. 1 rozporządzenia z 2003 r. – poprzez niezastosowanie tych przepisów; 2. § 14 ust. 5 tego samego rozporządzenia – poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i cofnięcie rejestracji automatu mimo braku przesłanek do tego. W odpowiedzi strona przeciwna wniosła o oddalenie skargi, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy te sprawują wymiar sprawiedliwości, między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a."), w tym także na decyzje wydawane przez organy celne. Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego każdej decyzji administracyjnej w razie stwierdzenia przez sąd administracyjny co najmniej naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, wskazanych w art. 145 § 1 p.p.s.a. Godne podkreślenia jest i to, że sąd administracyjny orzeka wprawdzie wyłącznie w granicach danej sprawy, nie jest jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, ani też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 tej samej ustawy). Biorąc pod uwagę przytoczone zasady oceny dokonywanej przez sądy administracyjne, należy stwierdzić, iż zaskarżona decyzja nie mogła być utrzymana w obrocie prawnym. Niezależnie od stopnia szczegółowości argumentacji, na którą powołują się obie strony procesowe, doniosłe, stanowiące o istocie sporu w niniejszej sprawie jest w istocie tylko jedno, kluczowe za to zagadnienie. Chodzi mianowicie o to, czy stwierdzenie stanu opisanego w § 14 ust. 5 rozporządzenia z 2003 r. (aktualnie – w art. 23a ust. 7 u.g.h.), tzn. tego, że rzeczywisty stan automatu do gier o niskich wygranych nie jest zgodny z warunkami rejestracji, a w konsekwencji – uzasadnione przyjęcie przez naczelnika urzędu celnego (jako organu pierwszej instancji orzekającego w tego rodzaju sprawach, co rozpoznawana), iż spełniona została przesłanka cofnięcia rejestracji tego automatu – może nastąpić na podstawie dowolnych środków dowodowych, np. eksperymentu przeprowadzonego przez pracowników (funkcjonariuszy) samych organów celnych lub w oparciu o opinię opracowaną przez rzeczoznawcę (jak to przyjął w sprawie Dyrektor Izby Celnej), czy też stwierdzenie takiego stanu jest dopuszczalne wyłącznie na podstawie opinii jednostki badającej upoważnionej przez właściwego ministra (o której mowa w § 8 rozporządzenia wykonawczego), jak z kolei twierdzi strona skarżąca. W związku z postawieniem sprawy na takiej płaszczyźnie, wypada niezwłocznie stwierdzić, iż kierunek zarysowanego sporu o dopuszczalność posługiwania się jakimkolwiek dowodem, w celu stwierdzenia, czy rzeczywisty stan automatu do gier o niskich wygranych jest zgodny (bądź niezgodny) z warunkami rejestracji, przesądził już aktualnie Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 29 listopada 2011 r. (GSK 1031/11), w którego uzasadnieniu przyjęto, iż "zarówno dopuszczenie automatu lub urządzenia do eksploatacji i użytkowania (zarejestrowanie), jak i cofnięcie rejestracji wymaga przeprowadzenia przez jednostkę badającą odpowiednio: badania poprzedzającego rejestrację i badania kontrolnego. W obu tych przypadkach podstawą rozstrzygnięcia organu o zarejestrowaniu lub cofnięciu rejestracji automatu lub urządzenia do gier może być wyłącznie dowód w postaci opinii jednostki badającej." Zdaniem NSA, w świetle przepisów § 7, § 8 oraz § 14 ust. 4 rozporządzenia z 2003 r., nieprawidłowa jest taka wykładnia, która czyni badania jednostki (o których mowa) jednym tylko z możliwych dowodów służących stwierdzeniu niezgodności stanu rzeczywistego automatów z warunkami rejestracji. W ocenie składu Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, przedstawiony pogląd NSA nie stracił swojej aktualności po ostatniej nowelizacji u.g.h., dokonanej ustawą zmieniającą z dnia 26 maja 2011 r. (Dz. U. Nr 134, poz. 779). Brzmienie art. 23a ust. 7 w związku z art. 23b u.g.h. – spełniających teraz funkcję identyczną z tą, które do tej pory pełniły § 14 ust. 4 i ust. 5 rozporządzenia wykonawczego – jest bowiem bardzo podobne do postanowień ostatnio wymienionych przepisów tegoż rozporządzenia. Skoro – biorąc pod uwagę wcześniej przedstawioną wykładnię dokonaną przez NSA – doszło w rozpoznawanym przypadku do naruszenia § 14 ust. 5 rozporządzenia z 2003 r. (a biorąc pod uwagę to, że organ drugiej instancji orzekał już po wejściu w życie noweli u.g.h., o której wspomniano – także do naruszenia art. 23a ust. 7 w związku z art. 23b tej ustawy), należało uchylić decyzje organów celnych obu instancji (w tym zakresie skład Sądu orzekł zatem ponad żądanie spółki, realizując uprawnienie z art. 134 § 1 p.p.s.a.), stosownie do dyspozycji art. 145 § 1 pkt 1 tej samej ustawy (punkt I wyroku). Podjęcie nowego, niewadliwego rozstrzygnięcia w sprawie uzależnione jest bowiem przede wszystkim od ewentualnego zażądania przez Naczelnika Urzędu Celnego w L. poddania spornego automatu badaniu sprawdzającemu uprawnionej do tego jednostki badającej (w trybie art. 23b ust. 1 u.g.h.), a ostatecznie – od wniosków zawartych w opinii tej jednostki. Jednocześnie Sąd nie dopatrzył się istnienia w sprawie podstawy do stwierdzenia nieważności skontrolowanej decyzji (brak podstawy prawnej dla jej wydania względnie innej wady wymienionej w art. 156 k.p.a.), wbrew odmiennemu poglądowi prezentowanemu przez autora skargi. Orzeczenie o kosztach (punkt II wyroku) wydane zostało na podstawie art. 200 p.p.s.a., zaś rozstrzygnięcie pomieszczone w punkcie III znajduje uzasadnienie w dyspozycji art. 152 tej samej ustawy.