III SA/Wr 581/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Moskała Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Jankowska-Szostak Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski (sprawozdawca) Protokolant specjalista Ewa Bogulak po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 2 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi A z siedzibą w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wyrejestrowania naczepy ciężarowej I. uchyla zaskarżoną decyzję w całości; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz strony skarżącej kwotę [...] (słownie: [...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Przystępując do rozstrzygania, Sąd przyjął stan faktyczny i prawny sprawy jn. Zaskarżoną decyzją z [...]r. (nr [...]), po rozpatrzeniu sprawy w trybie odwoławczym, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. (dalej: SKO, Kolegium) utrzymało w mocy decyzję Starosty S. (dalej: Starosta) z [...]r. (nr [...]), w której odmówiono skarżącej spółce wyrejestrowania naczepy ciężarowej (pojazdu) marki K. [...] nr rej. [...]. Jako podstawę prawną decyzji wskazało art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm. - dalej: K.p.a.) i art. 79 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 1137 ze zm. - dalej: u.P.r.d.). Z akt sprawy wynika, że - wnioskiem z dnia [...] grudnia 2014 r. - spółka zwróciła się o wyrejestrowanie ww. naczepy, z uwagi na jej trwałą i zupełną utratę bez zmiany w zakresie prawa własności. Uzasadniała, że na mocy umowy przeniesienia własności rzeczy ruchomej (między B. F. i R. F. a "A") naczepa stanowiła zabezpieczenie spłaty kredytu i na podstawie umowy cesji z dnia 8 sierpnia 2008 r. wierzytelność z tego tytułu została zbyta na rzecz spółki (spółka stała się właścicielem tego pojazdu wraz ze wszystkimi związanymi z tym konsekwencjami). Podała, że z uzyskanych od B. F. informacji wynika, że w 2000 r. pojazd uległ poważnemu uszkodzeniu (w wypadku drogowym) i został zdemontowany. Do wniosku spółka załączyła - datowane na [...]grudnia 2014 r. - oświadczenie jej pełnomocnika o kasacji pojazdu (także inne dowody: poświadczające fakt nabycia ww. wierzytelności i prawa własności spornej naczepy; kopię wezwania o wydanie pojazdu, skierowanego do R. F.; kopię wezwania o wydanie pojazdu, skierowanego do B. F.; kopię pisma, skierowanego do B. F., o udzielenie informacji o pojeździe; kopię pisma o przesłanie dokumentów potwierdzających zniszczenie pojazdu w wypadku drogowym, w celu złożenia wniosku o wyrejestrowanie pojazdu...). Starosta - pismem z dnia [...] grudnia 2014 r. - wezwał spółkę do przedłożenia dokumentu potwierdzającego udokumentowaną trwałą i zupełną utratę posiadania pojazdu bez zmiany w zakresie prawa własności, tablicy rejestracyjnej, urzędowego formularza wniosku o wyrejestrowanie pojazdu, potwierdzenia wpłaty opłaty skarbowej. W odpowiedzi, spółka złożyła wymagany formularz wniosku o wyrejestrowanie pojazdu. Wobec braku ww. dokumentu, wniosła o dopuszczenie dowodu w postaci oświadczenia z dnia [...] stycznia 2015 r., złożonego pod rygorem odpowiedzialności za fałszywe zeznania, o trwałej i zupełnej utracie posiadania przedmiotowego pojazdu, o zagubieniu dowodu rejestracyjnego i o zagubieniu tablic rejestracyjnych. Stwierdzając, że spółka nie przedłożyła dokumentu potwierdzającego trwałą i zupełną utratę posiadania pojazdu bez zmiany w zakresie prawa własności, tj. nie uczyniła zadość regulacji art. 79 ust. 1 pkt 5 u.P.r.d. - powołaną na wstępie decyzją - Starosta odmówił wyrejestrowania naczepy. Po rozpatrzeniu sprawy w trybie odwoławczym, ponownie rozpoznając sprawę w jej całokształcie, SKO utrzymało decyzję Starosty w mocy. Uzasadniając, Kolegium powołało m.in. treść art. 79 ust. 1 u.P.r.d., określającego siedem przypadków, w których pojazd podlega wyrejestrowaniu. Wskazało, że zgodnie z - mającym zastosowanie w sprawie - art. 79 ust. 1 pkt 5 u.P.r.d., pojazd podlega wyrejestrowaniu przez organ właściwy ze względu na miejsce ostatniej rejestracji pojazdu, na wniosek jego właściciela, w przypadku udokumentowanej trwałej i zupełnej utraty posiadania pojazdu bez zmiany w zakresie prawa własności. Kolegium stwierdziło, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do wyrejestrowania pojazdu, z powodu - udokumentowanej - trwałej i zupełnej utraty posiadania pojazdu bez zmiany w zakresie prawa własności. Powołując się na stanowisko doktryny i orzecznictwo sądów administracyjnych, dowodziło, że: 1) z taką utratą posiadania pojazdu mamy do czynienia z przypadku popełnienia przestępstwa na szkodę jego właściciela, innego niż kradzież; 2) dla zrealizowania przesłanki z art. 79 ust. 1 pkt 5 u.P.r.g. niezbędne jest właściwe udokumentowanie trwałej utraty pojazdu; 3) nie można przyjąć, że oświadczenie stanowi udokumentowanie trwałej utraty pojazdu i jest podstawą do wyrejestrowania pojazdu. SKO uznało, że warunkiem wyrejestrowania pojazdu jest "udokumentowanie" przez wnioskodawcę, iż nastąpiła "trwała" (stała, niepodlegająca zmianie) i "zupełna" (całkowita, kompletna) utrata posiadania pojazdu bez zmiany w zakresie prawa własności. Wyłożyło, że pojęciu "udokumentowania" okoliczności, o którym mowa w art. 79 ust. 1 pkt 5 u.P.r.d., należy nadać jednoznaczne - ścisłe - znaczenie, jako czynności stwierdzającej coś na podstawie dokumentów (popartej dokumentami). Przyjęło, że chodzi zatem o akt pisemny, stanowiący wyrażenie określonych myśli lub wiadomości, obejmujący zarówno dokumenty urzędowe (art. 76 K.p.a.), jak i inne - mające znaczenie w sprawie - "dowody pisemne" (np. umowy). Wskazało, że za taką interpretacją, poza względami językowymi, pokazującym intencje ustawodawcy, przemawiają nadto zasady dbałości o prawidłowe funkcjonowanie obrotu prawnego o sferze ewidencji (rejestracji) pojazdów, oznaczające konieczność zapewnienia mu pewności i wiarygodności przez sformalizowanie (dokumentowanie) sposobu stwierdzenia istnienia prawa, stosunku prawnego lub okoliczności mogącej mieć znaczenie prawne. Wyraziło pogląd, że udokumentowanie utraty posiadania pojazdu nie może być zastąpione wyłącznie "oświadczeniem" wnioskodawcy o takiej utracie oraz że oświadczenia - będące wypowiedzią zawierającą czyjeś przekonania lub oznajmującą coś - nie mieszczą się w polu znaczeniowym pojęcia "udokumentowanie" czegoś, a zatem nie mają znaczenia z punktu widzenia przesłanek wyrejestrowania pojazdu, zawartych w art. 79 ust. 1 pkt 5 u.P.r.d. (na poparcie wyrażonego poglądu, SKO przywołało liczne orzeczenia sądów administracyjnych). Reasumując, Kolegium oceniło, że Starosta prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy i jego konsekwencje prawne. Wywiodło, że spółka nie udowodniła okoliczności utraty posiadania pojazdu dowodem z dokumentów, przez co nie spełniła warunku z art. 79 ust. 1 pkt 5 u.P.r.d., uzasadniającego wyrejestrowanie pojazdu. Dodało, że spółka nie wykazała także zaistnienia innych przesłanek do wyrejestrowania pojazdu. W związku z powyższym, SKO stwierdziło, że zawarte w odwołaniu argumenty nie zasługują na uwzględnienie. Nie znalazło także uzasadnienia do przeprowadzenia zawnioskowanego przez stronę dowodu z przesłuchania świadka. W skardze, spółka zaskarżyła decyzję SKO w całości, zarzucając jej naruszenie: - przepisów postępowania (mające istotny wpływ na wynik sprawy), tj.: 1) art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. poprzez wydanie przez organ II instancji decyzji utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji, podczas gdy - jako wadliwa - powinna zostać ona deregowana z obrotu prawnego, a organ II instancji powinien wydać decyzję w oparciu o art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. w przedmiocie jej uchylenia i wyrażenia zgody na wyrejestrowanie pojazdu; 2) art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego oraz niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym niewyjaśnieniu przyczyn - faktu znanego organowi z urzędu - zatrzymania przez policję dowodu rejestracyjnego pojazdu i przekazania go organowi administracji publicznej, i tym samym przyjęcie, że nie zachodziły przesłanki uzasadniające uwzględnienie wniosku strony o wyrejestrowanie pojazdu; 3) art. 78 § 1 w zw. z art. 75 § 1 i art. 77 § 1 K.p.a. w ten sposób, że organ: a) nie uwzględnił wniosku strony o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadka B. F. i w konsekwencji naruszył art. 85 § 2 K.p.a. przez brak wezwania jej do okazania dokumentu świadczącego o utracie pojazdu, co doprowadziło do wydania decyzji w przedmiocie odmowy wyrejestrowania pojazdu, podczas gdy na organie ciążył obowiązek podjęcia ww. czynności w celu realizacji zasady dążenia do kompleksowego wyjaśnienia sprawy; b) nie dopuścił - jako dowodu - oświadczenia złożonego pod odpowiedzialnością karną, co - zdaniem skarżącej - mogło doprowadzić do uzyskania wymaganych dokumentów, a tym samym wykazania zasadności jej wniosku; - przepisów prawa materialnego, tj.: art. 79 ust. 1 pkt 5 u.P.r.d. przez błędne przyjęcie, że trwała i zupełna utrata posiadania pojazdu może być udokumentowana wyłącznie dokumentem urzędowym lub innym dokumentem "pisemnym", podczas gdy przepis ten nie precyzuje sposobu udokumentowania, w związku z czym - w myśl wyroku WSA w W. ([...]) - należy kierować się ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, uwzględniając zasadę otwartego katalogu środków dowodowych, zgodnie z którymi - jako dokument - należy traktować także oświadczenie złożone przez stronę; spółka stwierdziła, że odmienna interpretacja ww. przepisu uniemożliwia jej wyrejestrowanie pojazdu, co naraża ją na trwałe - bezterminowe -opłacanie podatku od środków transportowych. Tak stawiając zarzuty, spółka wniosła o: 1) uwzględnienie skargi i uchylenie skarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, z uwagi na uchybienia, które mogły mieć istotny wpływ na wynik postępowania w sprawie; 2) uwzględnienie, jako dokumentu, oświadczenia złożonego przez spółkę pod odpowiedzialnością karną w oparciu o nagranie rozmowy z przewłaszczającym; 3) uwzględnienie dowodu z przesłuchania świadka B. F., pozostającej w okresie, w którym pojazd uległ wypadkowi, jednym z przewłaszczających oraz użytkownikiem pojazdu i zapewne posiadającej wiedzę oraz dokumenty potwierdzające stan faktyczny pojazdu; 4) zasądzenie kosztów postępowania według norm prawem przepisanych. Spółka uzasadniła swoje stanowisko w sprawie. W odpowiedzi na skargę, SKO wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej (...). Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2). Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej: u.p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku: a) naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Kognicję Sądu doprecyzowuje art. 134 § 1 u.p.p.s.a., zgodnie z którym, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany wskazanymi przez stronę skarżącą zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że - dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji - Sąd uwzględnia również okoliczności nie wskazane w skardze a mające wpływ na tę ocenę. Rozstrzygnięcie "w granicach danej sprawy" oznacza, że Sąd nie może jednak rozpoznać legalności innej sprawy administracyjnej niż tej, w której wniesiono skargę. W ocenie Sądu, skarga zasługiwała na uwzględnienie. Po dokonaniu kontroli zaskarżonej decyzji, mając na uwadze stan faktyczny i prawny sprawy, sformułowane w skardze zarzuty i wspierające je argumenty, Sąd stwierdza, że wystąpiły podstawy do zakwestionowania stanowiska organu wyrażonego w tej decyzji. Decyzja ta nie znajduje bowiem podstaw w prawie materialnym, jej wydanie zaś poprzedziło postępowanie, w którym uchybiono regułom procesowym. W sprawie należało rozstrzygnąć, czy w sytuacji spółki zaistniały - określone w art. 79 ust. 1 pkt 5 u.P.r.d. - przesłanki pozwalające na wyrejestrowanie pojazdu (naczepy). Powołany przepis stanowi, że pojazd podlega wyrejestrowaniu przez organ właściwy ze względu na miejsce ostatniej rejestracji pojazdu, na wniosek jego właściciela, w przypadku udokumentowanej (podkreślenia Sądu) trwałej i zupełnej utraty posiadania pojazdu bez zmiany w zakresie prawa własności. Treść ww. przepisu pozwala na przyjęcie, że: 1) wyrejestrowanie pojazdu z przyczyn w nim podanych następuje tylko na wniosek jego właściciela; 2) to na właścicielu spoczywa obowiązek udokumentowania owej trwałej i zupełnej utraty posiadania pojazdu bez zmiany w zakresie prawa własności (powyższe wynika właśnie z wnioskowego charakteru postępowania, przesuwającego ciężar dowodzenia w stronę wnioskodawcy oraz faktu, że - co do zasady - to właściciel jest z natury rzeczy dysponentem materiałów dokumentujących utratę posiadania pojazdu); 3) obejmuje on - inne niż kradzież - sytuacje przywłaszczenia, czy też ukrywania pojazdu przez określoną osobę, czyniąc niemożliwym korzystanie z niego przez właściciela (chodzi zatem o przypadki popełnienia przestępstwa na szkodę właściciela pojazdu, inne niż jego kradzież, które nie powodują zmiany w zakresie prawa własności). Podkreślenia wymaga, że analizowany przepis (także dalsze przepisy u.P.r.d.) nie precyzuje sposobu dokumentowania faktu trwałej i zupełnej utraty posiadania pojazdu. Zdaniem Sądu, pojęciu "udokumentowania" okoliczności, o którym mowa w art. 79 ust. 1 pkt 5 u.P.r.d., należy nadać jednoznaczne, ścisłe znaczenie, jako czynności stwierdzającej coś na podstawie dokumentów, popartej dokumentami. Zgodzić trzeba się z SKO, że chodzi o akt pisemny, stanowiący wyrażenie określonych myśli lub wiadomości, obejmujący zarówno dokumenty urzędowe (korzystające z domniemania ich zgodności ze stanem rzeczywistym), jak i inne prywatne "dowody pisemne" mające znaczenie w sprawie (których moc dowodowa jest słabsza niż dokumentów urzędowych). O ile Sąd podziela powyższą tezę SKO, co do zasady, to jednak nie akceptuje jej rozwinięcia, a mianowicie, że owym "innym dowodem" jest np. umowa a nie jest nim dokument prywatny (czyli dokument pisemny niespełniający kryteriów dokumentu urzędowego) w postaci spisanego oświadczenia osoby, oświadczenie to składającej na piśmie (zawierającego określoną treść i podpis wystawcy). Sąd stwierdza, iż przedłożony przez spółkę - w postępowaniu administracyjnym - dokument w postaci spisanego oświadczenia jej pełnomocnika, traktujący o trwałej i zupełnej utracie posiadania pojazdu bez zmiany w zakresie prawa własności, stanowi dokument prywatny, czyniąc zadość przesłance "udokumentowania", o której mowa w art. 79 ust. 1 pkt 5 u.P.r.d. Należało zatem przyjąć, że spółka zrealizowała określony w ww. przepisie obowiązek. Oczywistym jest, że - w ramach przysługującej im kompetencji oraz mając na uwadze "obalalność" dokumentów prywatnych - orzekające w sprawie organy miały (będą miały ponownie rozpoznając sprawę) możliwość obalenia prawdziwości (także autentyczności) złożonego przez spółkę dokumentu prywatnego w postaci oświadczenia jej pełnomocnika, prowadząc w tym zakresie postępowanie dowodowo-wyjaśniające na zasadach ogólnych, czego jednak nie uczyniły, naruszając w ten sposób m.in. art. 6, art. 7, art. 8, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 1 i art. 80 K.p.a. w zw. z art. 79 ust. 1 pkt 5 u.P.r.d. Uznając - w ww. zakresie - za prawidłowe postępowanie organu I instancji, SKO niewątpliwie naruszyło także regulacje art. 138 § 1 pkt 1 i 2 K.p.a., poprzez utrzymanie w mocy skarżonej odwołaniem decyzji, nie zaś jej uchylenie. Stwierdzając naruszenie ww. przepisów procesowych i materialnych, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) u.p.p.s.a. O kosztach postępowania orzekł w oparciu o art. 200 u.p.p.s.a. Rozpoznając ponownie sprawę, organ administracji obowiązany jest procedować z uwzględnieniem stanowiska Sądu.